ABD ara seçimleri Ankara-Washington ilişkilerini nasıl etkileyebilir?

ABD'de bugün yapılacak ara seçimlerde 435 sandalyeli Temsilciler Meclisi'nin tamamı ve 100 sandalyeli Senato'nun da 35 üyesi için sandık başına gidilecek. ABD Başkanı Donald Trump, Cumhuriyetçi Parti'nin adayı olarak, 2016'daki seçim zaferi ve 2020'deki seçim yenilgisinin ardından 2024'te yeniden göreve seçilmiş ve 20 Ocak 2025'te ikinci dönem için başkanlık koltuğuna oturmuştu. Ülkede yapılan son kamuoyu araştırmaları Cumhuriyetçilerin Kongre'nin her iki kanadında da çoğunluğu yitirme riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor.Bu senaryonun gerçekleşmesi halinde, Başkan Trump görevinin son iki yılında Demokratların çoğunlukta olduğu bir Kongre ile çalışacak. Amerikan iç siyasetinde bu duruma düşerek yasama gücü ve dolayısıyla siyasi etkisi azalan ABD başkanları için "topal ördek" tabiri kullanılıyor.ABD basınındaki bazı haber ve yorumlar, Başkan Trump'ın olası bir seçim yenilgisi sonrası daha saldırgan ve aktif bir dış politikaya yönelebileceğine bunun yanında İran'a ilişkin askeri hareketliliğinin yeniden gündeme gelebileceğine işaret ediyor.Trump'ın Avrupa ile güvenlik konusundaki görüş ayrılığının bu süreçte daha da derinleşebileceği, Ukrayna'ya askeri yardımlar ve Rusya ile ilişkiler konusunda NATO ülkeleri ile ters düşebileceği de yapılan yorumlar arasında.ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise 31 Ekim'de yaptığı bir açıklamada, Trump yönetiminin dış politikasının Kongre'de çoğunluğun yitirilmesi durumunda dahi değişmeyeceğini, dış politika yapma ve uygulama sorumluluğunun merkezi yönetime ait olduğunu söyledi. Türkiye de yakından izliyorTrump yönetiminin son iki yılındaki dış politikasını da etkileme olasılığı bulunan ara seçimler Türkiye tarafından da yakından takip ediliyor.Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki şahsi ilişkilerin gücü ve yoğunluğu Türkiye-ABD ilişkilerindeki temel mekanizma olmaya devam edecek olsa da, Kongre onayı gerektiren süreçler ve bölgesel gelişmeler açısından Türkiye de ara seçim sonuçlarından etkilenecek ülkeler arasında olabilir.

Bu kapsamda Demokrat ağırlıklı bir Kongre'nin Türkiye açısından doğrudan sonuçları olabileceği öngörülüyor. Bunun en somut olarak Türkiye'nin uzun süredir kaldırılmasını istediği CAATSA (Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası) yaptırımları konusunda yaşanması bekleniyor.ABD, 2019'da Rusya'dan aldığı S-400 hava savunma sistemlerini topraklarına yerleştiren Türkiye'yi önce F-35 ortak savaş uçağı projesinden çıkartmış, sonra da 2020'de CAATSA kapsamındaki yaptırımlara maruz bırakmıştı.Başkan Trump, NATO Zirvesi için Temmuz ayında Ankara'ya yaptığı ziyaret sırasında, "ABD'nin dostlarına yaptırım uygulamak istemediğini" ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasının vaktinin geldiğini söylemişti. Trump, F-35 savaş uçaklarının satışı konusunda ise henüz karar vermediğini ancak konuya olumlu baktığını belirtmişti.Trump'ın bu açıklamalarına rağmen NATO Zirvesi'nden bu yana her iki konuda da olumlu bir gelişme yaşanmadı.Yaptırımların kalkması için Kongre onayı gerekABD'de Cumhuriyetçilerin Kongre'nin her iki kanadında da çoğunluğa sahip olmasına karşın, Trump'ın Türkiye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılması yönünde adımını atamamasının iki önemli nedeni var. Bunların ilki Türkiye'nin S-400 hava savunma sistemini hala envanterinde ve topraklarında tutuyor olması. Diğeri de Kongre'nin hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat kanadında Türkiye konusunda olumsuz bir algının olması.Türkiye'nin İsrail ile son dönemde gerilen ilişkileri, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ile yaşanan süreçler, insan hakları ve ifade özgürlüğünde yaşanan gerileme gibi konular zaman zaman Kongre üyeleri tarafından dile getiriliyor ve mektupla Beyaz Saray'a da iletiliyor.Bu nedenle, seçimler sonucu Temsilciler Meclisi ve Senato'da çoğunluğun tamamen Demokratlara geçmesi, Türkiye açısından daha zorlu bir sürecin başlamasına yol açabilir. Özellikle CAATSA yaptırımlarının kaldırılması ile ilgili süreç daha da güçleşebilir.Bu adımın atılması için önce Türkiye'nin S-400 savunma sistemlerini envanterinden çıkartıp başka bir ülkeye göndermesi gerekiyor. Bunun ardından da, Türkiye'ye dönük yaptırımların kalıcı olarak kaldırılması için yasal bir değişiklik yapılması ve yasanın Kongre'den geçmesi lazım.CAATSA, ABD Başkanı'na yaptırımların geçici bir süre için uygulanmaması için muafiyet hakkı kullanması yetkisini de veriyor. Ancak Trump'ın Türkiye açısından bu yetkisini kullanması için somut bilgi ve gelişmelere dayalı kapsamlı bir raporu Kongre'ye iletmesi gerekiyor.F-35 programına dönüş için yasal değişiklik zorunluluğuTürkiye'nin önem verdiği diğer bir konu da 2019'da çıkartıldığı F-35 ortak savaş uçağı programına geri dönmek ya da bu uçaklardan satın almak.Ankara, programdan çıkartılmadan önce 6 savaş uçağının parasını ödemişti. Bu uçaklar hala ABD'de hangarlarda bekletiliyor.ABD'nin F-35 savaş uçakları konusunda adım atamamasının bir diğer nedeni ABD Kongresi'nin 2020'de Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'na eklediği bir maddeyle S-400 sistemlerini barındırdığı için Türkiye'ye F-35 savaş uçağı satışını yasaklamış olması.Bu da F-35 sorununun aşılması için de yasal değişiklik yapılması gerektiğini gösteriyor.Cumhurbaşkanı Erdoğan, Trump ile yaptığı görüşme sonrası basına yaptığı açıklamalarda, ABD Başkanı'nın bu konularda söz verdiğini, Türkiye olarak bu sözlerin tutulmasını beklediklerini söylemişti. Silah satşına ilişkin süreçler etkilenebilirBu konuların yanı sıra Kongre'de çoğunluğun Demokratlara geçmesi, Türkiye'ye başta KAAN savaş uçakları için gerekli motorlar olmak üzere silah satışlarına ilişkin izin ve onay süreçlerinin zorlaşmasına neden olabileceği değerlendirmelerine de neden oldu.Demokratlar, seçimlerden başarılı çıkmaları durumunda başta Dış İlişkiler Komitesi olmak üzere önemli komitelerin kontrolünü ele alacaklar.

Bu komitelerin, silah satışı başta olmak üzere önemli dış politik kararların denetlenmesi ve koşullu gerçekleşmesinde önemli rol oynuyor olmaları Türkiye ile ilgili süreçleri de etkileyebileceği değerlendirmelerine yol açtı.Bunlara ek olarak İsrail ve Yunanistan'ın, ABD'deki lobileri aracılığıyla, yenilenen Temsilciler Meclisi ve Senato'ya Türkiye'ye silah satışı konusundaki baskılarını artırmaları da beklenen bir süreç. Her iki ülke de geçen senelerde Türkiye'ye F-16 ve F-35 savaş uçaklarının satışının gerçekleşmemesi için hem Beyaz Saray hem de Kongre'ye baskı yapmışlardı.İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'de güç dengesini Türkiye lehine bozacağı nedeniyle F-35 satışının yapılmamasını istemiş, Trump ise "Kimse bana kime ne satıp satamayacağımı söyleyemez" açıklamasını yapmıştı.İran'a yeni saldırı olsaılığı gündemde ABD Başkanı Trump'ın son dönem demeçlerinin ortak vurgusu ara seçimler sonrası İran konusuna yeniden eğileceği, Tahran'ın anlaşmaya varmaması durumunda çok daha sert askeri önlemler almak durumunda kalacağı oldu.Türkiye, Orta Doğu'da savaşın yeniden başlamaması için diplomatik çabalara katkıda bulunan ülkeler arasında.Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın geçen hafta Washington'a yaptığı ziyaret sırasında ABD Dışişleri Bakanı Rubio ile yaptığı görüşmelerde ele alınan konular arasında İran da vardı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da son açıklamalarında ABD-İran savaşının yeniden başlamaması uyarısında bulundu.Erdoğan, "Temennimiz, bölgemizin şiddetin içine sürüklenmesine yol açacak her türlü adımdan kaçınılması. Biz başkalarının çıkardığı çatışmaların bedelini de ödemek istemiyoruz" dedi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun da seçimlerde istediği başarıyı elde edememesi ve Trump'ı yeni bir askeri operasyon için zorluyor olması, bölgede yeni bir askeri gerilimin çıkması olasılığını artırıyor.28 Şubat'ta ABD ve İsrail tarafından başlatılan savaş sonucu İran da bölgede ABD üsleri bulunan ülkelere füzeler göndermiş, Türkiye hava sahasına yönelen füzeler NATO savunma sistemleri tarafından imha edilmişti.