Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) arasında enerji alanında yeni bir bağlantı kurulması için çalışmalar sürüyor. Akdeniz'in altından geçirilecek doğal gaz boru hattıyla adanın elektrik üretiminde kullanılan yakıtların çeşitlendirilmesi, enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesi ve artan elektrik talebinin karşılanması hedefleniyor. Temmuz ayında imzalanan mutabakatla teknik çerçevesi açıklanan projede, deniz araştırmaları için yayımlanan yeni bildirimle çalışmaların takvimi de netleşti.
Antalya NAVTEX İstasyonu tarafından 23 Ekim'de yayımlanan duyuruda, Akdeniz'de belirlenen 12 koordinatta bilimsel araştırma ve su altı çalışmaları yürütüleceği bildirildi. Dört geminin görev alacağı faaliyetlerin 26 Ekim-31 Aralık 2026 tarihlerini kapsaması öngörülürken Türkiye'nin Mersin kıyılarından KKTC'nin kuzeyine uzanacak doğal gaz hattının 2028 yılında hayata geçirilmesi hedefleniyor.
Akdeniz'deki yeni adımın anahtarı: NAVTEX nedir?
Türkiye ile KKTC arasındaki doğal gaz projesinde gündeme gelen NAVTEX bildirimi, denizlerde yürütülecek faaliyetlerin güvenli biçimde gerçekleştirilebilmesi açısından önem taşıyor. Denizcilere yönelik uluslararası bir haberleşme sistemi olan NAVTEX; seyir uyarılarının, meteorolojik bilgilerin ve deniz güvenliğine ilişkin duyuruların gemilere ulaştırılmasını sağlıyor.
Özellikle bilimsel araştırmaların, deniz tabanı incelemelerinin ve su altı çalışmalarının gerçekleştirileceği alanlarda yayımlanan bu bildirimler, bölgeden geçecek diğer deniz araçlarının faaliyetlerden haberdar olmasına yardımcı oluyor. Böylece araştırma gemilerinin bulunduğu sahalarda güvenli seyir koşullarının korunması amaçlanıyor.
Akdeniz'de dört gemi, 12 koordinat: Çalışmalar yıl sonuna kadar sürecek
Türkiye-KKTC doğal gaz boru hattına yönelik hazırlıklarda deniz araştırmaları için yeni bir takvim belirlendi. Antalya NAVTEX İstasyonu tarafından 23 Ekim'de yayımlanan duyuruyla Akdeniz'deki 12 koordinatla tanımlanan çalışma sahasında 26 Ekim'den 31 Aralık'a kadar bilimsel araştırma ve su altı faaliyetleri gerçekleştirileceği bildirildi.
Çalışmalarda R/V Denar Pathfinder, Denar Echo, Denar Explorer ve Kırıcı isimli dört geminin görev alacağı açıklandı. Bölgeden geçecek diğer deniz araçlarına ise faaliyetlerin yürütüldüğü alanlarda araştırma gemileriyle güvenli mesafenin korunması yönünde uyarıda bulunuldu.
Deniz altı boru hatlarının mühendislik çalışmalarında deniz tabanının fiziksel yapısı, güzergah boyunca değişen su derinliği ve zemin koşulları gibi unsurlar inceleniyor. Özellikle deniz tabanındaki eğimlerin, jeolojik özelliklerin ve olası engellerin belirlenmesi, boru hattının yerleştirileceği güzergahın planlanmasında önem taşıyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, 7 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi'nin de KKTC'ye doğal gaz ulaştırılması amacıyla planlanan hat için Akdeniz'de deniz tabanı araştırmaları gerçekleştirdiğini duyurmuştu.
Son NAVTEX duyurusunda adı geçen dört geminin faaliyetlerine ilişkin bildirim 31 Aralık 2026'ya kadar geçerli olacak. Çalışmaların teknik sonuçlarına ve boru döşeme faaliyetlerinin kesin başlangıç tarihine ilişkin ise yeni bir takvim açıklanmadı.
Anamur'dan Teknecik'e 101 kilometrelik doğal gaz hattı
Türkiye ile KKTC arasında kurulacak doğal gaz bağlantısının teknik ayrıntıları, 10 Temmuz 2026'da imzalanan mutabakatla kamuoyuna açıklandı. KKTC Cumhuriyet Meclisi'nde düzenlenen törende, Türkiye Cumhuriyeti ile KKTC hükümetleri arasında doğal gaz tedarikine ilişkin mutabakat zaptı imzalandı.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının açıkladığı plana göre boru hattı, Mersin'in Anamur ilçesinden başlayarak KKTC'nin Teknecik bölgesine ulaşacak. Yaklaşık 101 kilometre uzunluğunda olması öngörülen hattın 97 kilometresi Akdeniz'in altından, kalan 4 kilometresi ise karadan geçecek.
Projede 22 inç çapında iki ayrı boru hattının inşa edilmesi planlanıyor. Doğal gazın adaya ulaştırılması için deniz altı hatlarının yanı sıra bağlantı tesisleri ve yardımcı altyapının da oluşturulması öngörülüyor.
İmza töreninde konuşan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, hattın Anamur'dan Teknecik'e uzanacağını açıklarken sistemin çift yönlü doğal gaz taşımacılığına uygun tasarlanacağını belirtti.
Bakan Bayraktar'ın verdiği bilgilere göre ilk aşamada Türkiye'den KKTC'ye doğal gaz tedariki sağlanacak. İki ayrı boru hattından oluşması planlanan sistem, gelecekte uygun koşulların oluşması halinde gazın KKTC'den Türkiye'ye taşınmasına da imkan verecek şekilde projelendirilecek.
Mutabakat zaptını Türkiye adına Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, KKTC adına ise Başbakan Ünal Üstel imzaladı. Anlaşma kapsamında doğal gaz iletim hatları, bağlantı tesisleri ve adadaki tedarik altyapısına ilişkin çalışmaların yürütülmesi kararlaştırıldı.
KKTC'nin elektrik üretiminde yeni dönem: Fuel oil yerine doğal gaz
KKTC'nin elektrik ihtiyacının karşılanmasında uzun yıllardır petrol türevi yakıtlarla çalışan santraller önemli rol oynuyor. Adanın başlıca elektrik üretim merkezlerinden Teknecik Elektrik Santrali, mevcut enerji sisteminin temel tesisleri arasında bulunuyor.
Kıbrıs Türk Elektrik Kurumunun (KIB-TEK) yayımladığı üretim bilgilerine göre Teknecik'teki iki buhar türbini ünitesi 1995 ve 1996 yıllarında devreye alındı. Her biri 60 megavat kurulu güce sahip ünitelerde yakıt olarak fuel oil kullanılıyor.
Petrol türevi yakıtlara dayalı üretim modeli, santrallerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için düzenli yakıt tedarikini gerekli kılıyor. Bakan Bayraktar'ın 10 Temmuz'da yaptığı açıklamaya göre Türkiye, son beş yıldır kamu şirketleri aracılığıyla KKTC'nin ihtiyaç duyduğu sıvı yakıtın teminine katkı sağlıyor. Aynı dönemde adaya yedi mobil elektrik santrali gönderilerek kurulumları tamamlandı.
Doğal gaz boru hattının devreye alınmasıyla elektrik üretimindeki bu yapının dönüştürülmesi amaçlanıyor. Türkiye'den ulaştırılacak doğal gazın öncelikli kullanım alanının elektrik üretimi olması planlanırken mevcut santrallerin uygun bölümlerinde yakıt dönüşümü gerçekleştirilmesi ve yeni altyapının oluşturulması gündemde bulunuyor.
Fuel oil yerine doğal gaz kullanılması, uygun santral teknolojileriyle birlikte kükürt kaynaklı hava kirliliğinin ve birim elektrik üretimi başına karbondioksit salımının azaltılmasına katkı sağlayabiliyor. Ancak doğal gaza geçişin çevresel kazanımları, kullanılacak teknolojiye ve santrallerin çalışma koşullarına bağlı olarak değişiyor.
Elektrik üretiminde doğal gaz kullanımının artırılmasıyla sıvı yakıt ihtiyacının azaltılması hedeflenirken üretim maliyetlerinde sağlanabilecek değişimin büyüklüğü henüz netleşmedi. Yakıtın tedarik fiyatı, tesislerin dönüşüm maliyetleri ve işletme giderleri, adadaki elektrik üretiminin ekonomik yapısını belirleyecek unsurlar arasında bulunuyor.
Akdeniz'in altındaki ikinci büyük bağlantı: Önce su, şimdi doğal gaz
Türkiye ile KKTC arasında deniz altından kurulması planlanan enerji bağlantısının öncesinde, iki ülkeyi birbirine bağlayan önemli bir altyapı projesi daha hayata geçirilmişti.
2015 yılında hizmete alınan KKTC Su Temin Projesi kapsamında Türkiye'den adaya deniz altı geçiş sistemiyle su ulaştırılmaya başlandı. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen projede, Akdeniz'de yaklaşık 80 kilometre uzunluğunda askılı boru sistemi kuruldu.
Yıllık 75 milyon metreküp suyun KKTC'ye ulaştırılması amacıyla hayata geçirilen proje, adanın içme, kullanma ve tarımsal sulama suyu ihtiyacının karşılanmasına yönelik büyük ölçekli bir altyapı yatırımı oldu. Su, Türkiye'deki Alaköprü Barajı'ndan alınarak deniz geçişi aracılığıyla KKTC'deki Geçitköy Barajı'na taşınıyor.
Doğal gaz projesi kapsamında ise Anamur ile Teknecik arasında yeni bir bağlantı kurulması planlanıyor. Su temin hattından farklı olarak doğal gaz iletiminde basınca dayanıklı boruların kullanılması, özel güvenlik sistemlerinin oluşturulması ve gazın kullanılacağı tesislerde gerekli teknik dönüşümlerin gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Doğu Akdeniz gazına Avrupa yolu: Çift yönlü hat planı
Türkiye ile KKTC arasında kurulması planlanan doğal gaz boru hattı, ilerleyen dönemde Doğu Akdeniz'de keşfedilebilecek doğal gaz kaynaklarının uluslararası pazarlara ulaştırılması açısından da değerlendiriliyor.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, mayıs ayında yaptığı açıklamada, bölgede gelecekte ortaya çıkabilecek doğal gaz kaynaklarının KKTC üzerinden Türkiye'ye ve buradan Avrupa'ya taşınması ihtimalini gündeme getirdi.
Temmuz ayında açıklanan teknik planlamada ise doğal gaz boru hattının çift yönlü tasarlanacağı belirtildi. Buna göre sistem, ilk aşamada Türkiye'den KKTC'ye gaz taşıyacak şekilde kurulurken gelecekte adadan Türkiye'ye doğal gaz iletimine de uygun olacak.
Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü Kıdemli Misafir Araştırma Görevlisi Julian Bowden da projeyi değerlendirdi. Bowden, iki boru hattının toplam kapasitesinin KKTC'nin potansiyel doğal gaz talebinin üzerinde olabileceğini belirterek çift yönlü tasarımın Kıbrıs'tan Türkiye'ye doğal gaz ihracatı hedefiyle ilişkili olduğunu ifade etti.
Bununla birlikte Doğu Akdeniz'deki olası doğal gaz kaynaklarının Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınması henüz kesinleşmiş bir ticari proje değil. Böyle bir bağlantının kullanılması, yeni kaynakların keşfedilmesi, ekonomik açıdan işletilebilir hale getirilmesi ve gerekli iletim anlaşmalarının yapılmasına bağlı olacak.
Bölgede doğal gaz arama faaliyetleri ve deniz yetki alanları konusunda Türkiye, KKTC, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve diğer bölgesel aktörler arasında uzun süredir farklı görüşler bulunuyor. Olası yeni doğal gaz sahalarının geliştirilmesi ve taşınması sürecinde teknik çalışmaların yanı sıra hukuki ve diplomatik koşullar da önem taşıyor.
Gözler 2028'de: Doğal gaz hattının takvimi şekilleniyor
Türkiye ile KKTC arasındaki doğal gaz boru hattı için ilk önemli takvim, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın 23 Mayıs 2026 tarihli açıklamasıyla duyuruldu.
Bayraktar, Türkiye ile KKTC arasında doğal gaz boru hattı ve elektrik iletim hattı olmak üzere iki ayrı proje üzerinde çalışıldığını bildirdi. Doğal gaz hattına yönelik mühendislik çalışmalarının 2026 içerisinde tamamlanmasını hedeflediklerini açıklayan Bayraktar, projenin 2028 yılında hayata geçirilmesinin planlandığını belirtti.
Bakan Bayraktar, 7 Ağustos'ta yaptığı başka bir açıklamada ise doğal gaz hattının mühendislik ve yapım sürecini 24 ila 30 ay arasında planladıklarını duyurdu. Aynı açıklamada Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi'nin Akdeniz'de deniz tabanı araştırmaları gerçekleştirdiğini bildirdi.
10 Temmuz'da imzalanan doğal gaz tedariki mutabakatıyla hattın uzunluğu, planlanan güzergahı ve çift yönlü yapısına ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla paylaşıldı.
23 Ekim'de yayımlanan NAVTEX bildiriminde ise Akdeniz'de 26 Ekim-31 Aralık 2026 tarihleri arasında yürütülmesi planlanan bilimsel araştırma ve su altı faaliyetlerinin takvimi açıklandı.
Projenin toplam yatırım maliyetine, boru döşeme çalışmalarının kesin başlangıç tarihine ve doğal gaz akışının başlayacağı güne ilişkin ayrıntılı bir takvim ise henüz yayımlanmadı.
Akdeniz'deki araştırmaların ardından hangi çalışmalar yapılacak?
Türkiye ile KKTC arasındaki doğal gaz boru hattı için duyurulan araştırmaların ardından mühendislik ve altyapı çalışmalarına ilişkin uygulama kararlarının netleşmesi bekleniyor. Deniz tabanının özellikleri, güzergahtaki zemin koşulları ve boruların yerleştirilmesine yönelik teknik gereklilikler, projenin inşaat hazırlıkları kapsamında değerlendirilecek.
Deniz altı boru hattının yanı sıra Türkiye ve KKTC kıyılarındaki bağlantı tesislerinin, gaz iletim sistemlerinin ve gerekli güvenlik altyapısının oluşturulması gerekiyor. KKTC tarafında doğal gazın elektrik üretiminde kullanılabilmesi için mevcut santrallerin uygun şekilde dönüştürülmesi ve ihtiyaç duyulan tesislerin kurulması da proje kapsamındaki başlıca çalışmalar arasında bulunuyor.
Akdeniz'de 31 Aralık'a kadar sürmesi planlanan araştırmaların ardından gözler, 101 kilometrelik hattın inşa sürecine çevrilecek. 2028'de KKTC'ye doğal gaz ulaştırılması hedeflenirken çift yönlü tasarlanan boru hattının gelecekte Doğu Akdeniz'deki olası gaz kaynaklarını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyabilecek bir enerji güzergahına dönüşmesi de projenin uzun vadeli hedefleri arasında yer alıyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…