Avrupa'da ekim ayından itibaren yolcu uçaklarına yönelik yaşanan ve Kasım ayında yoğunlaşan asılsız bomba ihbarları, havacılık sektöründeki güvenlik önlemlerinin ekonomik boyutunu ortaya çıkardı. Avrupa Hava Seyrüsefer Güvenliği Teşkilatının (EUROCONTROL), 10 Kasım'da aktarılan verilerine göre, son ihbar dalgasından en az 35 yolcu uçağı etkilendi. Olaylar, 16 ülkedeki 20 havalimanında güvenlik tedbirlerinin devreye alınmasına neden olurken, uçuş yönlendirmelerinin, gecikmelerin ve askeri müdahalelerin maliyeti de tartışılmaya başlandı.
Avrupa semalarında peş peşe bomba ihbarları
Avrupa'da son haftalarda farklı havayolu şirketlerinin seferlerine yönelik yapılan bomba ihbarları, birçok ülkede güvenlik ekiplerini harekete geçirdi.
18 Ekim'de Austrian Airlines'ın Tel Aviv-Viyana seferini gerçekleştiren uçağı, bomba ihbarı üzerine Bulgaristan'ın başkenti Sofya'ya yönlendirildi. Savaş uçaklarının eşlik ettiği yolcu uçağında yapılan kontrollerde herhangi bir patlayıcıya rastlanmadı.
Kasım ayında ise ihbarların kapsamı genişledi. 2 Kasım'da Londra'dan Sofya'ya hareket eden Wizz Air uçağı, bomba tehdidi nedeniyle Budapeşte'ye yönlendirilirken, ertesi gün Ryanair, LOT Polish Airlines ve SAS gibi şirketlerin seferlerinde güvenlik kontrolleri uygulandı.
5 Kasım'da ihbarlar Avrupa'nın farklı noktalarında yoğunlaştı. Dublin'den Roma'ya giden Aer Lingus uçağı, Fransız savaş uçaklarının müdahalesinin ardından Évreux askeri hava üssüne indirildi. Helsinki-Roma seferini yapan Finnair uçağına ise İtalyan savaş uçakları eşlik etti. Bulgaristan, Avusturya ve diğer ülkelerde de benzer güvenlik operasyonları gerçekleştirildi.
6 Kasım'da devam eden ihbarların ardından da uçaklarda güvenlik aramaları yapıldı. Olaylarda herhangi bir patlayıcı bulunmazken, EUROCONTROL'ün verileri, etkilenen uçuşların Avrupa genelindeki hava trafiğinin yüzde 0,5'inden azını oluşturduğunu ortaya koydu. İhbarlar, hava trafik ağının genel gecikme performansında belirgin bir etkiye yol açmadı.
Asılsız ihbarların gerçek faturası
Bomba ihbarlarının ekonomik maliyeti, uçakların planlanan rotalarından ayrılması ve güvenlik kontrollerinin tamamlanması için gereken operasyonel değişikliklerle büyüyor. Havayolu şirketleri, uçuşların yönlendirilmesi durumunda yakıt, yer hizmetleri ve yolcu giderleri gibi farklı maliyetlerle karşı karşıya kalabiliyor.
RTVE'nin haberine göre, bir yolcu uçağının başka bir havalimanına yönlendirilmesinin ortalama maliyeti 55 bin avroyu buluyor. EUROCONTROL verilerine dayandırılan hesaplamalarda, düşük maliyetli havayolu şirketlerinin kıta içi uçuşlarında bu tutar 5 bin ile 125 bin avro arasında değişirken, geleneksel havayolu şirketlerinde 8 bin ile 157 bin avro arasında hesaplanıyor.
Ortalama 55 bin avroluk yönlendirme maliyetinin önemli bölümünü yolculara ilişkin harcamalar oluştururken, bu giderler uçuşun koşullarına göre 27 bin ile 40 bin avro arasında hesaplanıyor.
Havayolu şirketlerinin karşılaştığı ekonomik yük yalnızca uçuş yönlendirmelerinden oluşmuyor. Gecikmeler de farklı aşamalarda ayrı maliyetler ortaya çıkarıyor. Hesaplamalarda yolcuların henüz uçağa binmediği aşamadaki gecikmenin dakika başına maliyeti 17,78 avro, uçak yerdeyken 46,69 avro, havadayken ise 82,95 avro olarak veriliyor.
Bu tutarlar üzerinden yapılan örnek bir hesaplamada, havada yaşanan 60 dakikalık gecikmenin referans maliyeti yaklaşık 4 bin 977 avroya ulaşıyor. Ancak söz konusu rakam, Kasım ayındaki herhangi bir uçuşta gerçekleştiği açıklanan zarar değil, dakika başına maliyet üzerinden yapılan hesaplamayı gösteriyor.
Havayolu şirketlerinin zararları nasıl büyüyor?
Asılsız bomba ihbarlarının yol açtığı maliyetin büyüklüğünde, uçağın hangi havalimanına yönlendirildiği ve uçuş planının ne ölçüde değiştiği belirleyici oluyor.
Bir havayolu şirketinin anlaşmalı yer hizmetleri aldığı havalimanına yönlendirilen uçuşta giderler daha sınırlı kalabilirken, şirketin hizmet anlaşmasının bulunmadığı bir havalimanına iniş yapılması ek maliyetler oluşturabiliyor. Yakıt tüketiminin artması, yolcu transferlerinin düzenlenmesi, yeni ekip görevlendirilmesi ve uçuşun sonraki seferlere yetişememesi de giderleri yükseltebiliyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliğinin (IATA), Şubat 2026'da yayımladığı Avrupa hava trafik gecikmeleri analizinde yakıt, uçuş ekipleri, uçak kullanımı, bakım ve yolcu hizmetleri temel maliyet kalemleri arasında sıralandı.
Araştırmada, Avrupa'da hava trafik kontrolü kaynaklı gecikmelerin 2015-2025 döneminde havayolu şirketlerine ve yolculara toplam 17,5 milyar avroya mal olduğu hesaplandı. Bu tutarın 10,9 milyar avrosu şirketlere, 6,6 milyar avrosu ise yolcuların kaybettiği zamanın ekonomik değerine karşılık geldi. Söz konusu rakamlar bomba ihbarlarının maliyetini değil, Avrupa'da operasyonel aksamaların genel ekonomik boyutunu gösteriyor.
Uçuş iptalleri de ayrı bir gider oluşturuyor. Ekonomik analizlerde, 180 yolcu taşıyan düşük maliyetli bir havayolu seferinin iptal edilmesinin yaklaşık 18 bin 570 avro, aynı yolcu sayısına sahip geleneksel bir şirketin seferinin iptalinin ise 25 bin 720 avro maliyet oluşturabildiği belirtiliyor.
Maliyetlerin artmasında uçağın sonraki seferlere yetişememesi de etkili oluyor. Bir uçuşta yaşanan güvenlik alarmı, uçağın ve mürettebatın gün içindeki görev planını değiştirebiliyor. Bu nedenle şirketin zararı yalnızca ihbarın yapıldığı seferle sınırlı kalmayabiliyor.
Savaş uçaklarından güvenlik ekiplerine: Kamuya çıkan fatura
Asılsız ihbarlar, havayolu şirketlerinin yanında devletlerin güvenlik kaynaklarının da kullanılmasını gerektiriyor. Uçuşların güvenli şekilde indirilmesi için savaş uçakları görevlendirilirken, havalimanlarında polis, bomba imha ekipleri ve diğer güvenlik birimleri harekete geçiyor.
5 Kasım'da Dublin-Roma seferini gerçekleştiren Aer Lingus uçağına müdahale etmek üzere Fransa'daki Saint-Dizier hava üssünden Rafale savaş uçağı havalandı. Yolcu uçağına daha sonra Mirage 2000-5 de eşlik etti. Uçak, Evreux askeri hava üssüne indirilerek güvenlik incelemesinden geçirildi.
Aynı gün Bulgaristan Hava Kuvvetleri, bomba ihbarı alan üç Ryanair uçağına eskort sağladı. Avusturya ve İtalya'da da yolcu uçaklarına yönelik tehditler üzerine askeri hava unsurları görevlendirildi.
Askeri müdahalelerin maliyetine ilişkin geçmiş bir örnekte, İspanya Savunma Bakanlığı, 2022'deki bir güvenlik alarmında Eurofighter savaş uçağının görevlendirilmesi nedeniyle 94 bin 782 avroluk giderin karşılanmasını talep etti. Davada suçlanan kişi daha sonra beraat etti.
Güncel olaylara ilişkin askeri operasyonların toplam giderleri henüz açıklanmadı. Ancak savaş uçaklarının görevlendirilmesi, havalimanlarının geçici olarak kapatılması, uçakların aranması ve güvenlik personelinin seferber edilmesi, ihbarların yalnızca havayolu şirketleri açısından değil, kamu kaynaklarının kullanımı bakımından da ekonomik sonuçları olduğunu gösteriyor.
Yolcular da ekonomik zarardan etkileniyor
Uçuşların yönlendirilmesi ve gecikmesi, yolcuların seyahat planlarını da etkiliyor. Özellikle aktarmalı uçuşlarda yaşanan aksamalar, alternatif ulaşım ve konaklama ihtiyaçlarının doğmasına neden olabiliyor.
RTVE'nin aktardığı maliyet hesaplamalarında, 180 yolcusu bulunan düşük maliyetli bir havayolu seferinin iptalinden kaynaklanan 18 bin 570 avroluk giderin yaklaşık 17 bin 500 avrosu yolculara ilişkin ödemelerden oluşuyor. Geleneksel havayolu şirketlerinde ise aynı yolcu sayısı için hesaplanan 25 bin 720 avroluk iptal maliyetinin 12 bin 400 avrosu yolculara ayrılıyor.
Avrupa Birliği'nin 261/2004 sayılı düzenlemesi, belirli koşullarda uçuşları iptal edilen veya geciken yolculara alternatif ulaşım, bilet bedelinin iadesi ve bakım hizmetleri sağlanmasını öngörüyor. Gecikmenin süresine bağlı olarak yiyecek, içecek ve gerektiğinde konaklama hizmetlerinin karşılanması gerekiyor.
Bununla birlikte bomba ihbarı gibi güvenlik riskleri, olağanüstü koşullar kapsamında değerlendirilebiliyor. Havayolu şirketinin gerekli önlemleri almasına rağmen önleyemediği olaylarda parasal tazminat yükümlülüğü doğmayabiliyor. Ancak uygun koşullarda sağlanması gereken yardım ve bakım hizmetleri devam ediyor.
Asılsız ihbarların arkasında kimler var?
Avrupa'da uçaklara yönelik art arda yapılan ihbarların ardından ulusal makamlar, tehdit mesajlarının kaynağını belirlemek ve olayların birbirleriyle bağlantısını araştırmak için soruşturmalar başlattı.
Paris Savcılığı, 8 Kasım'da kamuoyuna yansıyan açıklamasında, asılsız ihbarları içeren elektronik postaları gönderen kişilerin tespit edilmesi ve yabancı güçlerle bağlantılarının bulunup bulunmadığının araştırılması amacıyla soruşturma yürütüldüğünü bildirdi.
İtalya'daki havalimanlarına gönderilen bazı tehdit mesajlarında ise kendisini "Male State Fighters" olarak tanıtan bir grubun adı kullanıldı. Bu isim, Rusya'da kurulan ve daha sonra yasaklanan bir hareketle benzerlik taşısa da mesajların gerçekten bu grupla bağlantılı olduğu doğrulanmadı. Hareketin kurucusu Vladislav Pozdnyakov da olaylarla bağlantıları bulunduğu iddiasını reddetti.
6 Kasım'da İrlanda ve Bulgaristan'daki yayın kuruluşlarına gönderilen yeni tehdit mesajlarında farklı bir isim kullanıldı. İrlanda hükümeti, yayın kuruluşlarına yönelik ihbarların havacılık sektöründeki olaylarla bağlantılı koordineli bir kesinti girişiminin parçası olabileceğini değerlendirdi.
Avrupa'da daha önce yaşanan hibrit saldırılara ilişkin suçlamalarda Rusya ve İran'ın isimleri de geçerken, her iki ülke kendilerine yöneltilen suçlamaları reddetti. Ancak Kasım ayında yolcu uçaklarına yönelik yapılan asılsız bomba ihbarlarının bu ülkelerle bağlantılı olduğunu ortaya koyan doğrulanmış bir bulgu açıklanmadı.
Almanya Dışişleri Bakanlığı da 9 Kasım'da yapılan hükümet basın toplantısında, ihbarların Rusya'ya bağlandığı yönündeki değerlendirmelere açıklık getirdi. Bakanlık, tehditlerin sayısının koordinasyon ihtimalini gündeme getirdiğini ancak belirli bir fail veya ülkenin sorumlu tutulmadığını belirtti.
Asılsız ihbarların cezai karşılıkları ise ülkelerin mevzuatlarına göre değişiyor. İspanya'da sahte bir tehlike oluşturarak güvenlik veya acil müdahale birimlerini harekete geçirmek, ilgili koşullarda hapis ya da para cezasıyla sonuçlanabiliyor. Fransa ve İngiltere'de de asılsız bomba tehditlerine ilişkin hapis cezaları öngörülüyor.
Avrupa Birliği ortak mücadele için harekete geçti
Avrupa'da farklı ülkelerde art arda yaşanan asılsız bomba ihbarları, havacılık güvenliğinde ortak hareket edilmesi ihtiyacını artırdı. Uçuşların yönlendirilmesi, savaş uçaklarının görevlendirilmesi ve havalimanlarında güvenlik operasyonları düzenlenmesinin ardından Avrupa Birliği (AB), ülkeler arasındaki bilgi paylaşımını güçlendirmek için harekete geçti.
AB Komisyonunun Ulaştırma ve Sürdürülebilir Turizmden Sorumlu Üyesi Apostolos Tzitzikostas, 5 Kasım'da Avrupa düzeyindeki havacılık güvenliği bilgi paylaşım mekanizmasının etkinleştirildiğini açıkladı. Komisyonun, ihbarlardan etkilenen üye ülkeler ve Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) ile temas kurduğunu belirten Tzitzikostas, ulusal makamların havalimanları, havayolu şirketleri ve kolluk kuvvetleriyle yakın iş birliği içinde çalışması gerektiğini vurguladı.
Tzitzikostas, ihbarların birbirleriyle bağlantılı olup olmadığı konusunda kesin bir sonuca varmak için erken olduğunu belirtirken, olaylara ilişkin soruşturmaların ulusal makamlar tarafından sürdürüldüğünü bildirdi.
Avrupa Komisyonu, art arda yaşanan ihbarları ve alınabilecek ek önlemleri değerlendirmek amacıyla 11 Kasım'da Brüksel'de havacılık güvenliği uzmanlarını bir araya getirme kararı aldı. Toplantıya AB üyesi ülkelerin yanı sıra Norveç, İsviçre ve İzlanda'dan uzmanlar da davet edildi. Görüşmelerde, ülkeler arasındaki güvenlik koordinasyonunun ve mevcut bilgi paylaşım mekanizmalarının geliştirilmesine yönelik seçeneklerin ele alınması öngörülüyor.
Avrupa genelinde yaşanan olaylarda henüz ortak bir fail belirlenemezken, ihbarlara yönelik müdahaleler ülkelerin ulusal güvenlik birimleri tarafından yürütülüyor. Avrupa Komisyonu ise ülkeler arasındaki bilgi akışının güçlendirilmesini ve güvenlik önlemlerinin koordinasyonunu destekliyor.
Uçaklarda patlayıcı bulunmamasına rağmen uçuşların yön değiştirmesi, savaş uçaklarının havalanması ve güvenlik operasyonlarının düzenlenmesi, asılsız ihbarların ekonomik maliyetini artırıyor. Avrupa ülkeleri, bir yandan ihbarların sorumlularını belirlemeye çalışırken, diğer yandan havacılık güvenliğinde ortak hareket etmenin yollarını arıyor. Brüksel'deki görüşmelerde, bu müdahalelerin koordinasyonunu güçlendirecek yeni önlemlere ihtiyaç duyulup duyulmadığının değerlendirilmesi bekleniyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…