Bildirimler

Bildirimler yükleniyor…

Babülmendep'te neler oluyor? Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu'ndan çarpıcı Yemen analizi

Babülmendep'te neler oluyor? Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu'ndan çarpıcı Yemen analizi

Yemen’de 2022'deki ateşkese rağmen Ağustos’ta yeniden başlayan çatışmalarda Husiler, Babülmendep’te kontrolü ele geçirdiklerini duyurdu ve Taiz’i kuşattı. Hükümet güçlerinin başlattığı “Yemen Şafağı” operasyonu da beklenen sonucu vermedi. Ateşkes neden çöktü, Babülmendep neden bu kadar kritik ve Ankara nasıl bir yol izlemeli? Orta Doğu Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu, Yemen’deki son durumu Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a değerlendirdi.

Yemen’de hükümet güçleri ile Husiler arasında 2022'de varılan ateşkese rağmen, Ağustos 2026'da ülkede yeniden çatışmalar başladı. Saldırıya geçen Husiler, 11 Eylül’de stratejik öneme sahip Babülmendep’te kontrolü ele geçirdiklerini duyurdu. Bunun yanı sıra Husiler, kritik konumdaki Taiz kentini de kuşatma altına aldı. Ülkede ilerleyişini sürdüren Husiler, Suudi Arabistan’ı da hedef alan saldırılara başladı. Yemen hükümet güçleri de 5 Ekim’de Husilere yönelik “Yemen Şafağı” adını verdiği karşı operasyonu başlattığını duyurdu. Bu operasyonla hükümet güçleri, Babülmendep çevresindeki bazı bölgeleri Husilerden geri alsa da beklenen ilerleme sağlanamadı. Yemen Şafağı operasyonuna rağmen Husiler, bazı bölgelerde ilerleyişini sürdürüyor. Orta Doğu Uzmanı Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu, ateşkesin neden sürdürülemediğini, Babülmendep’in önemini ve Yemen’de önümüzdeki dönemde neler olabileceğini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a değerlendirdi.

Yemen’de 2022'de sağlanan ateşkes neden sürdürülemedi?

Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu: Öncelikle şunu söyleyeyim: Yemen, sahip olduğu stratejik coğrafyanın bedelini ödüyor, tıpkı İran gibi. Yani Yemen bugün Kızıldeniz’in giriş kapısıdır. Orada Babülmendep dediğimiz, Afrika ile olan kopuş, “hüzün kapısı” anlamına geliyor. Burası özellikle 16. yüzyıldan itibaren Portekizliler, ardından 1900'lere yakın tarihte ve sonrasında İngilizler tarafından sıkıştırıldı. Osmanlı İmparatorluğu 1840'tan 1917 yılına kadar burada yaklaşık 300 bin şehit verdi. Yani bu, Yemen iç çatışmasına katılan anlamda değil; İngilizler ile yapılan savaşta yerel halk da ciddi manada destek veriyordu. Ama tabii sonraki süreçte, özellikle İmam Yahya zamanında bazı çatışmalar oldu ve malum, Yemen Türküsü Osmanlı Anadolu’sunun dimağında hâlen yankılanıyor.

Özellikle İmam Yahya’nın ve onun oğlunun 1960'lara kadar tahtta kalıp ondan sonra devrilmesinden sonra, ki burada Mısır etkili oldu. Mısır, 62 ile 69 arası Yemen’de 100 bin asker konuşlandırdı. Hatta 67 Savaşı’nın felaketinin sebebi, burada bulunan 100 bin kişilik Mısır ordusu. Dolayısıyla Mısır’ın da bizim gibi Yemen’de ağzı yanmış. Özellikle sosyalist ve cumhuriyetçi diyebileceğimiz, 1960'lardan itibaren şekillenen Yemen, 90'larda Sovyetlerin dağılmasıyla artık bir şekilde normalleşme sürecine girecekken yine kuzey-güney şeklinde bölündü. Yani güney, bugünkü gibi Arabistan ve Körfez tarafından desteklendi.

Kuzey ise o zaman Ali Abdullah Salih dediğimiz kişi tarafından yönetildi. Fakat bu da başarılı olamadı. Husiler dediğimiz, Ensarullah dediğimiz hareket tam burada devreye girdi. Yani tıpkı Afganistan’daki gibi yetim, öksüz çocuklar, medreselerde okuyan kişiler; özellikle 10. yüzyıldan beri bölgede hâkim olan imamlık sistemi, yani seyyitlerden gelen silsile çerçevesinde Ensarullah hareketi ortaya çıktı. Yani Husiler dediğimiz esasen bir isimdir ama burada Ensarullah hareketi, Hizbullah gibi bir hareket.

2014 YILINDAN GÜNÜMÜZE KADAR YAKLAŞIK 400 BİN KAYIP

Şiilik ile Sünnilik arasında geçiş noktasında bulunan Husiler, yani Ensarullah hareketi, bir süre sonra Arabistan’ın hakikaten akıl almaz baskılarıyla, yanlışlarıyla 2014 yılından günümüze kadar yaklaşık 400 bin kayıp verdi. Sünniler de, mesela güneydeki büyük aşiretler de Ensarullah hareketine destek veriyor. Başarısız olmasının ana sebebi inançtır. Yani güney hükümeti, tabir caizse parayla, Arabistan’ın kışkırtmasıyla, tıpkı Afganistan’daki Necibullah hükümeti ya da diğer yapılar gibi başarılı olamadı. Ama tekrar söylüyorum, medresedeki gençlerden oluşan Ensarullah hareketi bir süre sonra kurumsal ve profesyonel hâle geldi, İran’dan da destek aldı; tahmin ediyorum burada Çin’in de desteği var. Özellikle siber alanda, füze alanında, silah alanında İran ve Çin’in Ensarullah hareketine desteği var, çünkü burası çok önemli. Yemen’in karşısında, biliyorsunuz, Cibuti var ve burada Çin’in çok büyük gücü var. Hatta İsrail de burada hareketlendi ve Somali’de o bölgeyi parçalıyor. Yani ateşkesin neden sürdürülemediğinin sebebi, burada Arabistan’ın pervasız hareketleri. Sadece hava gücüyle yaptığı bombardımanlar bütün halkta nefret uyandırdı. En baştan beri yaklaşık 400 bin kişiden bahsediyoruz.

Husilerin kısa sürede Babülmendep çevresinde ilerlemesi ve Taiz’i kuşatma altına alması nasıl açıklanabilir?

Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu: Bu, özellikle vatan-millet ruhu olmayan, daha çok Arabistan’ın hava gücü ve parayla desteklediği Yemen ordusuyla ilgili. Dediğim gibi, Sana’yı da kaybetti, Taiz’de de kaybetti. Yani şu anda Taiz kuşatma altında. O da hani doğru bir şey değil ama belli ki Ensarullah, yaklaşık 300-400 bin kişinin yaşadığı burayı alacak gibi görünüyor. Çünkü Ağustos’tan itibaren, özellikle Ali Abdullah Salih’in cenazesinden dönen, yani şu andaki Ensarullah harekâtının liderlerine yapılan saldırı ve havalimanına yapılan bombalama halktan da Sünnilerden de nefret uyandırdı. Bu açıdan söylüyorum, yani bu hareketlerin başarılı olma sebebi yok. Arabistan’ın, Körfez’in, güney hükümetinin başarılı olma imkânı yok.

Babülmendep neden bu kadar kritik?

Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu: Neden önemli? Özellikle Amerika’nın son, 2025 Ulusal Güvenlik Strateji konseptinde “Babülmendep’i, Hürmüz’ü ve Doğu Akdeniz’i ele geçirmemiz gerekiyor” deniyor. Bu çok önemli. Dünya ticaretinin en azından yüzde 10'u buradan geçiyor. Kaldı ki burası Kızıldeniz’in girişidir. Mısır, Süveyş Kanalı’ndan yıllık yaklaşık 10 milyar dolar kazanıyor; bu da buradan geliyor. Arabistan, petrol satışının ciddi manada neredeyse tamamını buradan yapıyor. En azından 150 milyar dolardan bahsedildi. Bu da durdu. Özellikle Doğu-Batı Petrol Boru Hattı’nın ve Aramco’nun vurulması filan Arabistan’ı tamamen petrol satamaz hâle getirdi. Günlük yaklaşık 1,5-2 milyar dolar zarardan bahsediliyor; şu ana kadar da 100 milyar doları geçmiş durumda.

Önümüzdeki dönemde Yemen’de nasıl bir senaryo bekliyorsunuz?

Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu: Benim kanaatime göre önümüzdeki dönem Yemen’de bir barış dönemi olur. Yani Mekke Paktı üyelerinin savaşa girme durumu yok. Husiler, yani Ensarullah bu savaşı kazanıyor. Çünkü Yemen toplumu savaşmak istemiyor ve bıkmış durumda. Bugün yaklaşık 400 bin kişi ölmüş, 150 bin kişi son Ağustos’tan beri çadırlarda iç göçmen durumuna düşmüş. Diğer taraf zaten perişan. Hâlbuki Babülmendep’in kapısında, yıllık geçen gemilerden parasını alabildiği bir durum gayet güzel olur. Üstelik o bölgede ciddi manada petrol ve doğal gaz yatakları var.

Türkiye’nin Suudi Arabistan, İran ve Yemen’deki taraflarla ilişkilerini düşündüğümüzde Ankara nasıl bir politika izlemeli?

Prof. Dr. Hüseyin Şeyhanlıoğlu: Şimdi ben özellikle Mekke Paktı’nın Yemen’de nasıl bir politika izlemesi gerektiğini söylüyorum. O da şu: Bence İslam Yüksek Adalet Şurası kurulmalı. Yani Yemen’de Türk askeri savaşamaz. Pakistan da savaşmak istemez. Çünkü Arabistan’ın burada hadsizliği ve pervasızlığı söz konusu. Kaldı ki bu çatışma 15 yıldır var. Yani Yemen paktının 7 Ağustos’ta devreye alınmasından sonra da sona erdirilemedi. O nedenle taraflar doğrudan bağlanmıyor. Ama bu, zamanla onları işin içine sürükler mi? Mısır ne yapar ya da Türkiye ve Pakistan burada “Dur, yeter, Arabistan’a vurma” mı der? Hayır. Bunun doğrusu şu: Barış masasına gelinecek, bu konu çözülecek ve Yemen’in işlerine karışılmayacak. Yemen’in istediği de zaten bu. Savaş tazminatı konusunda da talepleri var. O açıdan bence iş barışla sonuçlansın, çünkü kimse bu çatışmayı istemez.

Yorumlar

Yorumlar yükleniyor…