Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TGRT Haber'de katıldığı canlı yayında uluslararası siyasette yaşanan değişimleri ve Türkiye'nin dış politika önceliklerini değerlendirdi. ABD, Çin ve Rusya arasındaki güç mücadelesinden Orta Doğu'daki gelişmelere kadar birçok başlıkta açıklamalarda bulunan Fidan, bölgesel güvenlik iş birlikleri ve diplomatik girişimlere ilişkin bilgiler paylaştı.
Asya Pasifik Ekonomik İş birliği platformu çerçevesinde üç liderin gerçekleştirdiği görüşmeyi değerlendiren Fidan, İkinci Dünya Savaşı sonrasında şekillenen uluslararası sistemin günümüzün güç dengeleri karşısındaki durumunu ele aldı.
Ekonomik, teknolojik ve siyasi kapasitenin ülkeler arasındaki ilişkileri yeniden biçimlendirdiğini vurgulayan Fidan, şu ifadeleri kullandı:
"Şimdi Asya Pasifik Ekonomik İş birliği platformu marjında 3 liderin bir araya gelmesi önemli. Biliyorsunuz; ulus devletler sistemi içerisinde yaşıyoruz. Bunun için de ekonomik güç, siyasi güç, teknolojik güç, toplumsal güç gibi birçok güç faktörünün sürekli evrildiği, sürekli çeşitlendiği bir sistem içerisindeyiz. Burada tabi ki şu anda 200'e yakın ulus devlet var, BM'ye kayıtlı. Bunların 140 civarında olan normal fonksiyonlu bir devlet olarak kabul etsek, 2. Dünya Savaşı'ndan hemen sonra kurulmuş. Sadece 55 kayıtlı devlet için geçerli olan bir hegemon sisteminin artık bugün için çok fazla işe yaramadığını da görüyoruz.
Malumunuz özellikle Trump yönetimiyle beraber Amerikan devleti var olan küresel stratejisini yeniden gözden geçirdi. İkinci Dünya Savaşı'ndan itibaren taşıdığı bir takım rolleri değiştirme kararı aldı. Bu Avrupa güvenliği, Asya Pasifik'teki pozisyon, işte batı yarım küre gibi çok değişik alanları içerdiği gibi teknolojik rekabet ve ekonomik rekabet alanlarında da çok yeni ve ciddi kararlılıklar ortaya koyuyor. Biliyorsunuz Amerika geleneksel olarak müttefikleriyle beraber hareket eden bir durumdaydı ve buradaki müttefiklerin tabii sabit sayıda olması orada o müttefikler aslında bir istikrar getiriyordu.
Müttefiklerin dışında olduğu coğrafyada olay farklı olabiliyordu ama müttefiklik kümesinin içerisinde olanlar biraz daha böyle kendilerini sabit bir ortamda buluyordu ki soğuk savaş sonrası oluşan dünyada aslında özellikle Amerika'nın müttefik şemsiyesi altında bulunan AB, Asya Pasifik'teki Japon ya Kore gibi ülkeler olmak üzere bunların hepsi çok fazla bir değişiklik hissetmeden otomatik pilotta güvenlik politikalarını ve küresel politikalarını yürüttüler.
İlk önce Amerika politikası ve sloganı vardı ve burada ittifaklarla olan ilişkilerini gözden geçirdiler ve dediler ki yükün tamamını biz taşımayalım. İlk önce NATO ortamında bu savunma yükünün paylaşılması konusunda ciddi bir argüman getirirler. Bu tabii NATO ülkeleri tarafından da satın alındı. Ama aslında bu argüman dile getirilirken sadece bir yük paylaşımında eşitlenme değil, sorumluluk ve duygudaşlıkta da aslında bir kayış olduğunu görüyorduk. Yani Amerika geleneksel olarak Avrupa güvenliğinden artık kendini sorumlu hisseder bir görünüş içerisine girmemeye başladı."
Dünyanın önde gelen güçleri arasındaki rekabetin askeri ve ekonomik boyutlarına değinen Bakan Fidan, Çin'in son yıllarda geliştirdiği kapasitenin küresel dengeler üzerindeki etkisini anlattı.
Rusya'nın nükleer gücüne de işaret eden Fidan, üç ülke arasındaki temasların mevcut anlaşmazlıkların daha büyük krizlere dönüşmesini engelleyebileceğini belirterek şunları söyledi:
"Şimdi, tabii ki Çin'in son 20 yılda özellikle ortaya koyduğu ekonomik ve teknolojik gelişim, buna paralel olarak ortaya koyduğu askeri yetenekler, Çin'i artık Amerika'yla rekabet eden bir küresel aktör haline getirdi. Rusya'nın da tabii çok ciddi nükleer bir gücü var. Amerika'dan sonra ikinci nükleer güce sahip bir ülke. Ekonomik kaynakları da var. Bu kadar yok edici savaşa rağmen duruyor. Şimdi bu üç ülkenin bir araya gelip belli başlı konuları konuşması önemli. Gerçekten neden önemli? Bir defa var olan krizlere çözüm bulmada çok etkili bir yaklaşım olmasa da daha kötüye gideceğine ilişkin bir rol niyetinde, beyanında bulunmuyorlar. En azından bir araya geliyorlar diyorlar ki, var olanı daha kötü yapmayacağız, daha iyi nasıl yapılabilir diye bir konuşuyorlar. Çünkü daha iyi yapılabilmesi için gerçekten menfaatlerin birleşmesi gerekiyor, çıkarların birleşmesi gerekiyor."
Nükleer kapasiteye sahip ülkeler arasındaki diplomatik iletişimin sürdürülmesini önemli bulduğunu ifade eden Fidan, görüşmelerin doğrudan çözüm üretmese bile gerilimi sınırlandırma açısından değer taşıdığını şu sözlerle anlattı:
"Dediğim gibi yani sorunlar çözülemese de daha kötüye gitmesini önleme açısından bu türden güçlerin, nükleer güçlerin bir araya gelip belli konuları konuşması, müzakere etmesi, göz göze bakması fevkalade önemli."
Hürmüz Boğazı krizinde diplomatik temaslar
ABD ile İran arasındaki müzakere sürecine ilişkin bilgi veren Dışişleri Bakanı Fidan, taraflar arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü açıkladı. Katar'ın arabuluculuk girişimlerine değinen Fidan, olası bir anlaşmanın yalnızca Hürmüz Boğazı'ndaki geçişler açısından değil, küresel ekonomik sorunların hafifletilmesi bakımından da önem taşıdığını belirtti.
Avrupa ülkelerinin karşı karşıya bulunduğu ekonomik baskılara işaret eden Fidan, diplomatik görüşmelerin içeriğini şöyle aktardı:
"Taraflar arasında gidip gelen mesajlar var, belli talepler var. Bugün yine arabuluculuk yapan arkadaşlardan biriyle Katar Başbakanımız ile konuştuk. İnşallah başarıya ulaşır. Biz de elimizden geleni yapıyoruz. Çünkü bir Amerika-İran anlaşması sadece Boğaz'ın, Hürmüz Boğaz'ın açılması için önemli değil. Aslında küresel finansal krizin biraz daha geriletilmesi manasında önemli. Bakın Avrupa'da birçok arkadaşla oturup kalkıyoruz. Bakan arkadaşlar, gerekli işleri gerekli yer bakanlıklara göre yapan başbakanlar, devlet başkanları, insanların çok fazla dillendiremedikleri ama taşımakta gerçekten zorlandıkları çok ağır ekonomik yükler var."
Türkiye-ABD ilişkilerinde CAATSA mesajı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki ilişkileri değerlendiren Fidan, liderler düzeyindeki temasların iki ülke arasındaki sorunların çözümünde önemli rol oynadığını ifade etti.
Özellikle Suriye ve Irak'taki Amerikan askeri varlığına ilişkin gelişmelerin Türkiye'nin bölgesel güvenlik hedefleriyle bağlantılı olduğunu belirten Bakan Fidan, şu değerlendirmeyi yaptı:
"Yani ABD ile esas itibariyle biliyorsunuz Sayın Cumhurbaşkanımız ile Sayın Trump arasında gerçekten liderler diplomasisinin örnek olabileceği çok ciddi ilişki var. Bu konuda aslında kamuoyunun gündemine gelen gelmeyen birçok konu yönetildi. Çözümlenen hususlar oldu. Özellikle Amerika'nın Suriye'den ve Irak'tan çekilmesi bizim terörsüz bölge projemiz açısından da hayati derecede merkezde olan bir konuydu. Suriye'deki istikrarın gündeme getirilmesi ve devam ettirmesi yine Türkiye'nin hem güvenliği hem bölgesel istikrar arasından inanılmaz derece olumluydu."
İki ülke ilişkilerindeki sorunlu başlıklardan biri olan CAATSA yaptırımlarının sona erdirilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, savunma sanayii alanındaki anlaşmazlıkların liderler arasındaki görüşmelerde çözüme kavuşturulması yönündeki beklentisini dile getirdi:
"Yani Sayın Trump, Sayın Erdoğan bir araya geldiklerinde bu konu bitmeli, kapatmalı, çıkmalı gündemimizden. Çünkü kimse bir anlam veremiyor. Bu aslında Amerika'nın işine yarayan bir politika da değil."
Bölgesel krizlere karşı yeni iş birliği mekanizmaları
Türkiye'nin çevresindeki güvenlik sorunlarına yönelik geliştirdiği diplomatik girişimleri anlatan Bakan Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın dış politika yaklaşımı doğrultusunda farklı ülkelerle yeni iş birliği mekanizmalarının oluşturulduğunu söyledi.
Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel Dörtlü ve Gazze 8'li grubunu örnek gösteren Fidan, ortak hareket etmenin bölgesel meselelerde ilerleme sağlanmasına katkıda bulunduğunu belirtti.
Dış politikanın duygusal tepkiler yerine stratejik değerlendirmelerle yürütülmesi gerektiğini vurgulayarak şu ifadeleri kullandı:
"Cumhurbaşkanımızın yıllardır ortaya koyduğu bir dış politika vizyonu var. Orada Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel Dörtlü, Gazze 8'li grubu, yani bunlar kriz başladı andan itibaren, bunlar daha önce olmayan şeyler. Ya iş birliği yoluyla az da olsa çok da olsa yol kat edilebiliyor. Asıl olan iş birliği yapmak.
Şimdi her birine yönelik bir stratejik vizyon ve mekanizma geliştirmeniz gerekiyor. İkincisi, artık Türkiye'nin bir kapasitesi var, bölgesel sorunlara sahip çıkmak için. Üçüncüsü, sahip olduğunuz güç sizi sorumlu hale getiriyor bölgenizde. Yani bir de proaktif davranmanız lazım.
Bizim hem siyaset hem pratik açısından baktığımız zaman devlet yönetimi açısından dengede götürmemiz gereken konular var. Yani dış politika çok kolaylıkla hamasetin konusu olabiliyor. Dolayısıyla bu kadar kritik ve stratejik bir alanda siz aslında duygusal yönetim ile iş yapabiliyorsunuz ve bu krize götürebiliyor."
Stratejik bilgilerin paylaşılmasına ilişkin uyarı
Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki bütçe görüşmelerinde yapılan açıklamaların uluslararası kamuoyu tarafından da takip edildiğini hatırlatan Fidan, devletin güvenliğiyle ilgili hassas bilgilerin kamuya açık biçimde paylaşılmasının sınırlarına değindi.
Stratejik planların ve devlet kurumlarının çalışma yöntemlerinin açıklanması konusunda ihtiyatlı davranılması gerektiğini belirten Bakan Fidan, konuya ilişkin şunları kaydetti:
"Türkiye'deki sistem gereği bütçedeki yaptığınız konuşmalar esas itibariyle bütün dünyaya deklare ediliyor. Yani orada kalmıyor. Dolayısıyla hani devletin kendi işleyişini, hangi hareketi, hangi amaçlar, neyi niye yaptığını, stratejik konularda bu kadar hani dünyaya deklare edecek durumda değiliz."
Mekke Savunma İttifakı'nda kurumsallaşma süreci
Bölgesel savunma iş birliğinin geleceğine ilişkin açıklamalarda bulunan Dışişleri Bakanı Fidan, Mekke Savunma İttifakı'nın kurumsal yapılanmasında önemli kararların alındığını bildirdi.
Sekreterya ve askeri karargaha ilişkin süreçlerin ilerlediğini belirten Fidan, ittifakın temel amacının üye ülkeler arasında karşılıklı güven oluşturmak olduğunu ifade etti.
Tarihi askeri sorumluluklarla günümüzün güvenlik anlayışının birbirinden farklı değerlendirilmesi gerektiğini de anlatan Fidan, ittifakın işleyişine ilişkin şu bilgileri verdi:
"Mekke İttifakı ile ilgili kurumsallaşma iyi gidiyor. Çalışmalar devam ediyor. Yani ana kararlar alındı, ana mekanizmalar kuruldu. Şimdi altı dolduruluyor. Yani hem sekreteriyanın hem askeri karargah kararları alındı. İyi çalışıyor.
Yemen çölü dediğiniz yer o zamanki haliyle bugünkü Türkiye sınırları içerisinde kalan herhangi bir yerden farklı bir yer değil. Orası senin sınırın, orası senin toprağın, orası senin namusun kaybedene kadar. Ölmen gerekiyorsa öleceksin. Şimdi o örneği bugüne taşımak olmaz.
Şimdi biz bir güvenlik ittifakı kurmuşuz, bu güvenlik ittifakı içerisinde sorumluluklarımız var, yapmamız gereken şeyler var ve bu güvenlik ittifakı için biz hep söylüyoruz, Yani bölgenin en önemli aracı ve bu güvenlik ittifakı kurulurken birilerine karşı olmak için kurulmuyor. İttifaka üye olan ülkeler birbirlerine karşı bir güven veriyorlar."
“Yemen'in içerisinde asker bulundurmayla ilgili bir alınmış karar yok”
Türkiye'nin savunma sanayii alanındaki birikiminin dost ve müttefik ülkelerle paylaşılmasına ilişkin soruları yanıtlayan Fidan, askeri teknoloji iş birliklerinin yalnızca ticari ilişkiler çerçevesinde ele alınmadığını söyledi. Savunma alanında yapılan anlaşmaların stratejik tercihler doğrultusunda şekillendiğini belirtti.
Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasındaki iş birliğine değinen Fidan, Yemen'e Türk askeri gönderilmesine ilişkin alınmış bir karar bulunmadığını açıkladı. Türkiye'nin Suudi Arabistan'ın savunmasına yönelik desteğini ise sürdürdüğünü belirterek şunları söyledi:
"Şimdi Türkiye kendi savaşlarını verirken, kendi teknolojisini, kendi kabiliyetlerini de geliştirdi. Ve bunu ortaya koyduğu zaman hangi ülkeye verip vermeyeceği meselesi bir stratejik tercih meselesidir. Sadece bir ekonomik pazar oluşturma alanı değildir. Nasıl başkaları bize verirken böyle bir tercihte bulunuyor? Biz de dostlarımıza bunu verirken, işte bu anlaşmanın ruhunun içerisinde bu da var. Yani Pakistan, Suudi Arabistan, Türkiye ve daha sonra katılacak olan bölgesel ülkelerin yapacakları ekonomik iş birliği meselesi önemli. Dolayısıyla bizim şu andaki politikamız Suudi Arabistan'ın savunmasına yönelik, yani Yemen'in içerisinde asker bulundurmayla ilgili bir alınmış karar yok. Ama Suudi Arabistan'ı savunmada gereken destek veriliyor."
“Savaş bizim işimiz”
Türkiye'nin olası güvenlik tehditlerine karşı sahip olduğu deneyimi değerlendiren Bakan Fidan, devlet kurumlarının kriz yönetimi konusundaki birikimini vurguladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın liderliğine, Milli Savunma Bakanlığı, istihbarat birimleri ve diplomatların tecrübesine işaret eden Fidan, Türk milletinin geçmişte yaşadığı savaşlardan önemli deneyimler kazandığını ifade etti.
Türkiye'nin savaştan uzak kalmasını temenni ettiğini ancak gerektiğinde askeri mücadele konusunda hazırlıklı olduğunu belirten Fidan, şu sözleri kullandı:
"Yani gerçekten Cumhurbaşkanımız ifade ettiğim gibi bu konuda son derece bilge bir lider. Milli Savunma Bakanımız, İstihbaratımız, diplomatlarımız hangi konuyu hangi şekilde nasıl değerlendireceklerini biliyorlar. Bir de hani biz artık savaş nedir bilen bir milletiz. Savaş bizim işimiz. Çok savaştık. Allah uzak tutsun savaştan ama konu savaşmaya gelince bildiğimiz bir yerden soru çıkar. Merak etmeyin."
Gazze'ye insani yardım ve bölgedeki siyasi süreç
Gazze'deki insani duruma ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Dışişleri Bakanı Fidan, bölgeye gıda yardımlarının ulaştırılmaya devam ettiğini belirtti. Seçimlerin ardından bölgede yeni gelişmeler yaşanabileceğine ilişkin beklentisini paylaşan Fidan, Türkiye'nin Gazze konusunu uluslararası platformlarda gündemde tutacağını vurguladı.
Gazze meselesinin Türkiye'nin diplomatik öncelikleri arasında yer almayı sürdüreceğini ifade eden Fidan, şöyle konuştu:
"Gazze’ye belirli miktarda gıda yardımı gidiyor. Seçimlerden sonra bölgede hareketlilik olacağını düşünüyorum. Her platformda Gazze meselesini unutmayacağız ve unutturmayacağımız bir konudur."
İsrail'in Suriye'ye yönelik olası askeri harekatı
İsrail'in Suriye'ye yönelik askeri seçeneklerini de değerlendiren Fidan, olası bir harekatın yalnızca Suriye ile sınırlı sonuçlar doğurmayabileceği uyarısında bulundu. Böyle bir gelişmenin bölgede yeni çatışmalara ve güvenlik sorunlarına yol açabileceğini belirten Fidan, Türkiye'nin önceliğinin bölgesel istikrarın korunması olduğunu söyledi.
Söz konusu senaryoya ilişkin ABD'li ve Avrupalı muhataplarla görüş alışverişinde bulunduklarını aktaran Bakan Fidan, şu ifadeleri kullandı:
"İsrail ordusunun Suriye'ye yönelik bir harekata girişme senaryosu var. Bunu hem biz hem de bölgedeki müttefiklerimiz Amerikalılarla Avrupalılarla da söylüyor. Bu senaryo sadece Suriye ile sınırlı kalmaz. Bu artık yine bir çatışmayı beraberinde yine bir ton sıkıntıyı, belirsizliği getirir. Bizim gözetlediğimiz şey şu, geç olsun güç olmasın ama birinci öncelik olan bölgesel güvenlik ve istikrarın tehdit altına girmemesi ve bunu yapabilecek şu andaki mevcut tek aktör de İsrail."
İsrail'in bölgedeki geçmiş politikalarına yönelik eleştirilerini sürdüren Fidan, Tel Aviv yönetiminin Amerikan askeri ve siyasi gücünden yararlanma biçimine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bölge ülkelerinin artık bu yaklaşımın farkında olduğunu savunan Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Yani bölgede İsrail kendi hedefine ulaşmak için Amerikan gücünü bir buldozer olarak kullandı uzun yıllar boyu. Bunu da belli krizlerin, belli örgütlerin, varlıklarının arkasına falan gizledi. Öyle gitti. Ama bundan sonra bunu bütün bölge biliyor artık."
Schengen vizesi başvurularında kabul oranı açıklandı
Türk vatandaşlarının Avrupa ülkelerine seyahatlerinde karşılaştığı vize sorunlarına ilişkin açıklamalarda bulunan Fidan, Schengen sisteminin Türkiye ile Avrupa ülkeleri arasındaki ikili ilişkiler üzerindeki etkisini değerlendirdi.
Avrupa Birliği'nin ortak vize politikası nedeniyle Türk vatandaşlarının Schengen vizesine tabi olduğunu hatırlatan Bakan Fidan, yıllık başvuru sayıları ve kabul oranlarına ilişkin verileri paylaştı.
Başvuruların büyük bölümünün olumlu sonuçlandığını ancak vize alamayan vatandaşların da bulunduğunu belirten Fidan, şunları kaydetti:
"Avrupa Birliği diye bir yapı olmasa biz Avrupa'dan belki bu ülkelerin yarısından fazlasıyla sorunumuz olmayacak. Ama Avrupa Birliği ortak karar alıp Schengen bölgesine işi soktuğu için birçok ülkenin, yani biz Schengen'e vizesine tabi ülke durumuna düşmüş durumdayız. Şimdi şu anda her 100 başvurudan 85 ve 86'sı kabul ediliyor. Birkaç ay sonra 2026 rakamlar da çıkar. 1.2-1.3 milyon vatandaşımız vize için başvuruyor. Bunun hani aşağı yukarı işte 1 milyonuna vize veriliyor ama verilemeyenler de oluyor."
Türkiye ile Avrupa Birliği arasında yürütülen vize serbestisi sürecine de değinen Dışişleri Bakanı Fidan, tamamlanması gereken bazı düzenlemelerin bulunduğunu açıkladı.
Bu düzenlemelerin bir bölümünün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden geçirilmesi gerektiğini belirten Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın sürecin ilerletilmesi için talimat verdiğini bildirdi.
Vize serbestisinin hayata geçirilmesi amacıyla atılması gereken yasal adımlara ilişkin konuşan Fidan, şu ifadeleri kullandı:
"Bu vize serbestliğinin hayata geçmesi için tamamlamamız gereken birkaç tane konu var. Meclisten geçirmemiz gerekiyor. Bunun yapılması için Cumhurbaşkanımız da talimat verdi."







Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…