Buğdayda berekete rağmen una zam: TMO elini taşın altına koymalı

Türkiye bu yıl buğdayda üretim artışıyla öne çıkarken, un fiyatlarındaki yükseliş dikkat çekiyor. Geçen yıl kuraklığın etkisiyle 17,9 milyon tona gerileyen buğday üretiminin, 2026’da yüzde 26,7 artışla yaklaşık 22,8 milyon tona ulaşması bekleniyor .

Böylece Türkiye’nin son yılların en yüksek üretim seviyelerinden birine ulaşacağı öngörülüyor. Ancak tarladaki bereket, un fiyatlarına aynı ölçüde yansımadı. Hasat öncesinde 900-950 lira seviyesinde bulunan 50 kilogramlık ekmeklik unun çuvalının 1.350-1.400 liraya yükselmesi, yaklaşık yüzde 42-47’lik artış anlamına geliyor .

Un fiyatlarındaki artışta Toprak Mahsulleri Ofisinin (TMO) alım ve satış politikası tartışmanın merkezine yerleşti. TMO, 2026 sezonunda ikinci grup ekmeklik buğdayın ton başına alım fiyatını 16 bin 500 lira olarak belirlerken, 1 Ekim’den itibaren satış fiyatını 18 bin 500 lira olarak açıkladı.

Kilogram bazında 16,5 liraya alınan buğdayın 18,5 liradan satışa sunulması, kamu stoklarının fiyatları aşağı çekmek için daha etkin kullanılıp kullanılamayacağı sorusunu gündeme getirdi.

SADECE ALIM YETMEZ

Sektörde dile getirilen eleştirilere göre, yüksek üretim ve güçlü stok imkânı bulunan bir sezonda TMO’nun piyasaya daha uygun fiyatla ürün sunması, un sanayisinin ham madde maliyetini hafifletebilir. Kamu kurumunun piyasayı düzenleme rolünün yalnızca üreticiden ürün almakla sınırlı kalmaması, ihtiyaç duyulan dönemlerde arzı ve fiyatları dengeleyecek biçimde kullanılması gerektiği savunuluyor.

Buğday fiyatı ile un fiyatı arasındaki ilişki, yalnızca ham madde maliyetinden oluşmuyor. Değirmenlerin enerji, işçilik, ambalaj, nakliye ve finansman giderleri de nihai fiyatı etkiliyor. Ancak buğday arzının güçlü olduğu bir dönemde un fiyatlarının gerilemek yerine yükselmesi, maliyet zincirinin bütün aşamalarının incelenmesini gerektiriyor.

EKMEĞE YANSIYABİLİR

TMO’nun elindeki ürünleri hangi maliyetlerle tuttuğu, satış fiyatını belirlerken hangi giderleri dikkate aldığı ve stokların piyasa üzerindeki dengeleyici etkisinin ne ölçüde kullanıldığı önem taşıyor. Un fiyatlarındaki yükseliş fırınların maliyetlerini de yukarı çekecek. Bununla birlikte ekmek fiyatına muhtemel yansımanın boyutu; işçilik, enerji, kira ve diğer üretim giderlerine de bağlı bulunuyor.