COP31'den Milli Enerji 2040 vizyonuna uzanan köprü: Çin ile 15 milyar dolarlık anlaşma

Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik müzakerelerin yanı sıra uluslararası enerji iş birliklerine de ev sahipliği yapıyor. Ülkelerin iklim hedefleri, temiz enerjiye geçiş ve emisyonların azaltılması gibi konuları ele aldığı konferansta, Türkiye de yenilenebilir enerji kapasitesini artırmaya yönelik temaslarını sürdürüyor. Bu kapsamda Çin Halk Cumhuriyeti ile yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören yenilenebilir enerji mutabakatı imzalandı. Güneş ve rüzgar enerjisi santralleri, enerji depolama sistemleri ve elektrik iletim altyapısını kapsayan iş birliği, Türkiye'nin COP31 öncesinde açıkladığı Milli Enerji 2040 vizyonuna ulaşma hedefi doğrultusunda atılan adımlar arasında yer aldı.

COP31'de 15 milyar dolarlık enerji imzası

Antalya'da devam eden COP31 kapsamında, Türkiye ile Çin arasında yenilenebilir enerji alanında yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören mutabakat zaptı imzalandı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın refakatinde gerçekleştirilen törende, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi arasında "Yenilenebilir Enerji Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı"na imza atıldı. Anlaşmayla Türkiye'nin güneş ve rüzgar enerjisi üretim kapasitesinin artırılması, elektrik altyapısının geliştirilmesi ve yenilenebilir enerji teknolojilerinde iki ülke arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Mutabakat kapsamında, toplam 7 bin megavatlık güneş ve rüzgar enerjisi santralinin hayata geçirilmesi hedefleniyor. Yeni üretim tesislerinin yanı sıra enerji depolama sistemlerinin kurulması ve 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısının geliştirilmesi de planlanan yatırımlar arasında bulunuyor. Böylece anlaşma, yalnızca yeni santrallerin kurulmasını değil, yenilenebilir kaynaklardan üretilecek elektriğin depolanması ve elektrik şebekesine aktarılması için gerekli altyapının güçlendirilmesini de kapsıyor.

Çin ile imzalanan mutabakatın yatırım büyüklüğünü ve hayata geçirilmesi hedeflenen projelerin kapsamını sosyal medya hesabından duyuran Bakan Bayraktar, şu ifadeleri kullandı:

"COP31'de, Çin Halk Cumhuriyeti Ulusal Enerji İdaresi ile 'Yenilenebilir Enerji Alanında İş Birliğine İlişkin Mutabakat Zaptı' imzalandı. Ülkemizde yaklaşık 15 milyar dolarlık dev bir yatırım yapılmasını öngören bu anlaşmayla toplam 7 bin megavatlık güneş ve rüzgar enerjisi santralini, yeni enerji depolama sistemlerini ve 4 bin megavatlık elektrik iletim altyapısını hayata geçirmeyi hedefliyoruz."

İş birliğinin bir diğer ayağını ise yenilenebilir enerji teknolojilerinin Türkiye'de geliştirilmesi ve yerli üretim kapasitesinin artırılması oluşturuyor. Anlaşma kapsamında teknoloji transferi yoluyla rüzgar türbini ekipmanlarının Türkiye'de üretilmesine katkı sağlanması hedeflenirken, enerji yatırımlarının yerli sanayinin gelişimini de desteklemesi amaçlanıyor. Bu yönüyle mutabakat, enerji üretim kapasitesinin artırılmasının yanında Türkiye'nin yenilenebilir enerji ekipmanları alanındaki üretim imkanlarının geliştirilmesine yönelik hedefleri de içeriyor.

Anlaşmanın teknoloji transferi ve yerli sanayi açısından taşıdığı öneme değinen Bakan Bayraktar, iş birliğini Türkiye'nin uzun vadeli enerji politikalarıyla ilişkilendirerek şunları kaydetti:

"Söz konusu iş birliği sadece yenilenebilir enerji kapasitemizi artırmakla kalmayacak, aynı zamanda teknoloji transferini sağlayarak rüzgar türbini ekipmanlarının ülkemizde üretilmesine ve yerli sanayimizin gelişimine de çok güçlü bir katkı sunacak. Milli Enerji 2040 vizyonumuz doğrultusunda, enerji arz güvenliğimizi tahkim edecek ve yeşil dönüşümümüzü hızlandıracak bu tarihi imzanın ülkelerimiz için hayırlı olmasını diliyorum."

Yaklaşık 15 milyar dolarlık yatırım öngören mutabakat, Türkiye ile Çin arasında yenilenebilir enerji alanındaki ortak projelerin geliştirilmesine yönelik bir çerçeve oluşturuyor. Bununla birlikte santrallerin kurulacağı bölgeler, projelerin uygulama takvimi ve finansman koşullarına ilişkin ayrıntılar henüz kamuoyuyla paylaşılmadı. COP31 kapsamında atılan imzanın ardından planlanan yatırımların hangi aşamalarla hayata geçirileceği, iki ülke arasındaki enerji iş birliğinin ilerleyen sürecinde netleşecek.

COP31'de enerji diplomasisi hız kazandı

Türkiye'nin ev sahipliğinde 9 Kasım'da başlayan ve 20 Kasım'a kadar devam edecek COP31'in ilk dört gününde, iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik müzakerelerin yanı sıra enerji alanındaki uluslararası iş birlikleri de hız kazandı. Antalya'da ülkeler arasında yenilenebilir enerji yatırımları, elektrik iletim altyapısı ve temiz enerji ticaretine yönelik anlaşmalar imzalanırken, Türkiye'nin farklı ülkelerle yürüttüğü temaslar yeni ortaklıklara zemin hazırladı.

Konferansın ikinci gününde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın huzurunda Türkiye ile Suudi Arabistan arasında elektrik projelerinde iş birliğine ilişkin mutabakat zaptı imzalandı. Anlaşmayla Suudi şirket ACWA Power'ın Türkiye'de iki aşamada geliştirmeyi planladığı toplam 5 bin megavatlık yenilenebilir enerji projelerine yönelik çalışmalar ilerletildi. İlk aşamadaki 2 bin megavatlık güneş enerjisi projelerinin ardından, ikinci aşamada 3 bin megavatlık ilave kapasitenin hayata geçirilmesi hedefleniyor.

COP31 kapsamında enerji diplomasisinin bir diğer adımı ise Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan arasında atıldı. Dört ülkenin imzaladığı temiz enerji alanında stratejik ortaklık anlaşmasıyla yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektriğin Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye-Bulgaristan güzergahı üzerinden Avrupa pazarlarına ulaştırılması amaçlanıyor. İş birliğiyle bölgesel elektrik bağlantılarının güçlendirilmesi ve temiz enerji ticaretinin geliştirilmesi planlanıyor.

Konferansın dördüncü gününde Türkiye ile Kanada arasında nükleer enerji alanında da yeni bir anlaşma imzalandı. Türkiye Nükleer Enerji AŞ (TÜNAŞ) ile Kanadalı Candu Energy arasında imzalanan anlaşma, CANDU reaktör teknolojisine yönelik fizibilite ve ön tasarım mühendisliği çalışmalarını kapsıyor.

Uluslararası enerji ortaklıklarının yanı sıra Türkiye'nin uzun vadeli hedefleri de COP31'in gündeminde yer aldı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, konferans kapsamında düzenlenen Türkiye-Uluslararası Enerji Ajansı Enerji Bakanları Toplantısı'nda, enerji dönüşümüne yönelik yatırım ihtiyacını ve Türkiye'nin 2040 yılına kadar hayata geçirmeyi planladığı hedefleri uluslararası kamuoyuyla paylaştı.

COP31'den Milli Enerji 2040 vizyonuna

Antalya'da gerçekleştirilen enerji görüşmeleri, Türkiye'nin uluslararası ortaklıklarını genişletirken, konferans öncesinde açıklanan uzun vadeli enerji politikalarıyla da bağlantı kuruyor. Yenilenebilir enerji üretiminden elektrik altyapısına uzanan iş birlikleri, enerji sisteminde planlanan dönüşümün farklı alanlarını kapsıyor. Bu dönüşümün yol haritasını ise Milli Enerji 2040 vizyonu oluşturuyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın 5 Kasım'da İstanbul'daki Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde tanıttığı Milli Enerji 2040 vizyonu, Türkiye'nin enerji üretimini, tüketimini ve altyapısını gelecek 14 yılda nasıl dönüştürmeyi planladığını ortaya koyuyor. Enerji arz güvenliğinin güçlendirilmesi, dışa bağımlılığın azaltılması ve iklim hedefleri doğrultusunda daha temiz kaynaklara yönelinmesi, yol haritasının temel amaçları arasında bulunuyor.

Milli Enerji 2040 vizyonu, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, nükleer enerji, petrol ve doğal gaz ile madencilik olmak üzere beş temel politika alanından oluşuyor. Bu alanların merkezinde ise elektrikleşme bulunuyor. Sanayiden ulaşıma, binalardan tarıma kadar ekonominin farklı sektörlerinde elektrik kullanımının yaygınlaştırılması, artan enerji talebinin daha büyük bölümünün yerli kaynaklardan karşılanması ve enerji sisteminin üretimden tüketime kadar yeniden yapılandırılması hedefleniyor.

Türkiye'nin 2040 yılına kadar gerçekleştirmeyi planladığı dönüşümde, nihai enerji tüketiminde elektriğin payının yüzde 36'ya yükseltilmesi amaçlanıyor. Elektrikli araçların yaygınlaşması, sanayide üretim süreçlerinin elektrikleşmesi, yapay zeka uygulamaları ve veri merkezlerinin büyümesiyle elektrik talebinin artması beklenirken, bu ihtiyacın karşılanabilmesi için yeni santrallerin kurulması ve elektrik şebekesinin güçlendirilmesi planlanıyor.

Bayraktar'ın COP31 kapsamında düzenlenen Türkiye-Uluslararası Enerji Ajansı Enerji Bakanları Toplantısı'nda paylaştığı hedeflere göre, Türkiye'nin yaklaşık 128 bin megavat seviyesindeki elektrik kurulu gücünün 2040 yılına kadar 281 bin megavata çıkarılması öngörülüyor. Bu kapasitenin 175 bin megavatının güneş ve rüzgar enerjisinden oluşması, yenilenebilir kaynakların toplam kurulu güç içerisindeki payının ise yüzde 63'ten yüzde 77'ye yükseltilmesi hedefleniyor.

Yenilenebilir enerji kapasitesindeki artışın yanı sıra depolama ve elektrik iletim altyapısının geliştirilmesi de yol haritasının önemli başlıklarını oluşturuyor. Türkiye'nin 2040'a kadar 40 gigavatsaatlik batarya depolama kapasitesine ulaşması, komşu ülkelerle elektrik bağlantı kapasitesini ise yaklaşık 5 bin 400 megavattan 15 bin megavata çıkarması planlanıyor. Böylece elektrik arz güvenliğinin güçlendirilmesi ve bölgesel enerji ticaretinin geliştirilmesi amaçlanıyor.

COP31'de kamuoyuyla paylaşılan bu hedefler, Türkiye'nin enerji talebindeki büyümeyi karşılamak için yalnızca yeni üretim tesislerine değil, güçlü bir elektrik altyapısına ve uzun vadeli yatırımlara da ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.

Enerjide milyarlarca dolarlık dönüşüm

Türkiye'nin Milli Enerji 2040 vizyonunda belirlediği hedeflere ulaşabilmesi için kamu ve özel sektörün katkısıyla kapsamlı bir yatırım süreci öngörülüyor. Bakan Bayraktar'ın 5 Kasım'da açıkladığı yol haritasında, 2040 yılına kadar enerji sisteminin bütününe yönelik yaklaşık 500 milyar dolarlık yatırım ihtiyacı bulunuyor. COP31 kapsamında düzenlenen enerji bakanları toplantısında ise enerji dönüşümü için yaklaşık 300 milyar dolarlık finansman ihtiyacı olduğu belirtildi.

Planlanan yatırımların önemli bölümünü yeni elektrik üretim tesisleri ve elektrik şebekelerinin geliştirilmesi oluşturuyor. Bakanlığın açıkladığı hedeflere göre, elektrik üretim kapasitesinin artırılması için yaklaşık 190 milyar dolarlık yatırım gerekiyor. Elektrik iletim altyapısında ise 36 milyar dolarlık yatırım öngörülürken, yüksek gerilim hatlarının yaklaşık 77 bin kilometreden 112 bin kilometreye çıkarılması ve trafo kapasitelerinin artırılması planlanıyor.

Enerji dönüşümünün finansmanında kamu kaynaklarının yanı sıra özel sektör ve uluslararası yatırımcıların katkısı da önem taşıyor. Bakan Bayraktar, COP31 kapsamındaki açıklamalarında, yatırım ihtiyacının karşılanabilmesi için uluslararası ortaklıkların geliştirilmesi, yeni teknolojilerin yaygınlaştırılması ve yatırım ortamının güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Uzun vadeli projelerin hayata geçirilmesinde finansman imkanlarının artırılması ve teknolojik altyapının geliştirilmesi hedefleniyor.

Enerji yatırımlarının üretim ve altyapı kapasitesinin yanı sıra istihdama da katkı sağlaması bekleniyor. Milli Enerji 2040 vizyonuna ilişkin açıklanan öngörülere göre, enerji alanındaki dönüşümün yaklaşık 108 bin kişilik doğrudan istihdam oluşturması, doğrudan ve dolaylı etkilerle yaklaşık 250 bin kişilik istihdam potansiyeline ulaşılması hedefleniyor. Bu beklenti, tek bir anlaşmadan ziyade enerji sektörünün bütününe yönelik uzun vadeli yatırım planlarını kapsıyor.

COP31'den 2040'a Türkiye'nin enerji geleceği

Türkiye'nin 2040 yılına uzanan enerji planında yenilenebilir kaynakların yanı sıra nükleer enerji ile yerli petrol ve doğal gaz üretimi de önemli yer tutuyor. Artan elektrik talebinin karşılanması için farklı enerji kaynaklarının birlikte değerlendirilmesi planlanırken, enerji verimliliği uygulamalarıyla tüketimin azaltılması ve ithal kaynaklara bağımlılığın düşürülmesi hedefleniyor.

Bu kapsamda nükleer enerji, kesintisiz elektrik üretimi sağlayabilecek kaynaklardan biri olarak değerlendiriliyor. Bakan Bayraktar'ın açıkladığı hedeflere göre, 4 bin 800 megavat kapasiteli Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin yanı sıra en az 5 bin megavatlık küçük modüler reaktör kapasitesinin geliştirilmesiyle 2040 yılında toplam 10 bin megavatlık nükleer kurulu güce ulaşılması planlanıyor. Böylece Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 11'inin nükleer enerjiden karşılanması ve yıllık 15 milyar metreküplük doğal gaz ithalatının önlenmesi hedefleniyor.

Türkiye'nin enerji ithalatını azaltmaya yönelik planları petrol ve doğal gaz üretimini de kapsıyor. Milli Enerji 2040 vizyonunda elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla günlük ham petrol talebinin 993 bin varilden 718 bin varile gerilemesi öngörülüyor. Bakanlık, 2040 yılına kadar yurt içi ve yurt dışındaki üretim faaliyetleriyle bu ihtiyacın tamamını karşılamayı hedeflerken, doğal gazda da yıllık 57 milyar metreküplük talebin üretimle karşılanmasını amaçlıyor.

Enerji üretimindeki hedeflerin yanında tüketimin daha verimli hale getirilmesi de uzun vadeli dönüşümün önemli unsurlarından biri olarak görülüyor. Bu doğrultuda 2024-2035 dönemini kapsayan Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı çerçevesinde 20 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi hedefleniyor. Bakanlığın öngörülerine göre, enerji verimliliği uygulamaları ve elektrikleşmenin birlikte sağlayacağı kümülatif tasarrufun 2040 yılına kadar 240 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Milli Enerji 2040 vizyonuyla elektrik üretiminde yerli kaynakların payının yükseltilmesi ve emisyonlarda yüzde 40'lık azaltım sağlanması da hedefleniyor. Türkiye, yenilenebilir enerji yatırımlarından nükleer enerjiye, yerli kaynakların geliştirilmesinden enerji tasarrufuna kadar uzanan planlarla artan enerji talebini karşılamayı amaçlıyor. Antalya'da COP31 kapsamında atılan imzaların ardından Türkiye'nin önünde, enerji alanında belirlediği milyarlarca dolarlık hedefleri somut yatırımlara dönüştürme süreci bulunuyor.