Çöpe atılan bir ekmeğin ya da tüketilmeden bozulan sebzelerin hikayesi, çöp kutusunda sona ermiyor. Gıdanın üretiminde kullanılan su, enerji ve toprak da israf edilirken, organik atıkların depolama sahalarında parçalanması iklimi etkileyen metan gazının ortaya çıkmasına yol açabiliyor.
Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da düzenlenen COP31’de sıfır atığın liderler düzeyinde gündeme taşınmasının arkasında da bu bağlantı bulunuyor. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasının programına göre, 11 Kasım saat 16.00–17.30 için “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan” başlıklı liderler yuvarlak masa toplantısı planlandı. Böylece atık yönetimi, tüketim alışkanlıklarından şehirlerin altyapısına uzanan bir iklim politikası başlığı olarak zirve programında yerini aldı.
Çöpe atılan gıda iklimi nasıl etkiliyor?
Gıda atıkları ve diğer organik maddeler, depolama sahalarında oksijensiz koşullarda parçalandığında metan açığa çıkarabiliyor. Birleşmiş Milletler Çevre Programına (UNEP) göre metan, güçlü bir sera gazı olmasının yanında atmosferde karbondioksite göre daha kısa süre kalıyor. Bu nedenle metan salımını azaltmak, yakın dönemdeki ısınmayı yavaşlatma çabalarında önemli bir imkan sunuyor.
UNEP, gıda atıklarından kaynaklanan metanı azaltmanın en etkili yolunun, gıdanın baştan israf edilmesini önlemek olduğunu vurguluyor. Organik atıkların depolama sahalarına gönderilmesinin azaltılması da çözümün bir diğer parçasını oluşturuyor.
Hedef, atığı oluşmadan azaltmak
COP31’in sıfır atık gündemi; gıda israfının önlenmesini, döngüsel ekonomi politikalarını ve metan azaltımının ülkelerin iklim planlarına yansıtılmasını birlikte ele alıyor.
Bu yaklaşımda ürünlerin daha uzun süre kullanılması, tamir edilmesi ve yeniden değerlendirilmesi önem kazanıyor. Gıdada ise ihtiyaç kadar satın alma, doğru saklama ve tüketilebilir ürünlerin çöpe gitmesini önleme adımları öne çıkıyor.
Dolayısıyla başarı, yalnızca toplanan ya da geri dönüştürülen atık miktarıyla değerlendirilemez. Ne kadar atığın oluşmasının önlendiği, ne kadar gıdanın tüketimde kaldığı ve organik atıkların nasıl yönetildiği de izlenmesi gereken göstergeler arasında bulunuyor.
Evde başlayan değişim şehirde nasıl devam edecek?
Atıkları evde ayrı biriktirmek, belediyelerin toplama ve işleme altyapısıyla tamamlandığında anlam kazanıyor. Organik atıkların ayrı toplanması, uygun yöntemlerle kompost veya biyogaz üretiminde değerlendirilmesi ve depolama sahalarındaki metanın kontrol edilmesi, bu zincirin farklı aşamalarını oluşturuyor.
Bu nedenle sıfır atık politikalarının yaygınlaşması, vatandaşların katılımının yanında yerel yönetimlerin kapasitesine ve işletmelerin uygulamalarına da bağlı. Marketlerden restoranlara, otellerden toplu yemek hizmetlerine kadar pek çok alanda israfın ölçülmesi ve azaltılması gerekiyor.
Türkiye açısından COP31’in sunduğu fırsatlardan biri de sıfır atık yaklaşımını şehirlerde ve üretim süreçlerinde uygulanabilecek, sonuçları ölçülebilen projeler üzerinden uluslararası gündeme taşımak.
Antalya’daki gündem küresel hedeflerle buluşuyor
Gıda israfını azaltma hedefi, önceki iklim zirvelerinde başlatılan girişimlerle de bağlantılı. UNEP ve ortaklarının 2025’te COP30’da duyurduğu “Food Waste Breakthrough” girişimi, 2030’a kadar gıda atıklarını yarıya indirmeyi ve metan emisyonlarında yüzde 7’ye kadar azaltım sağlamayı hedefliyor. Bunlar gerçekleşmiş sonuçları değil, girişimin ulaşmayı amaçladığı hedefleri ifade ediyor.
Antalya’da da 11 Kasım programında şehirler ve işletmelerde gıda israfı ile metanın azaltılmasına odaklanan ayrı bir etkinliğe yer verildi. Böylece liderler düzeyindeki sıfır atık gündemi, uygulama odaklı tartışmalarla aynı gün buluştu.
COP31’deki bu başlığın günlük hayattaki karşılığı ise oldukça somut: Daha az gıdanın çöpe gitmesi, kaynakların daha verimli kullanılması ve atıkların iklim üzerindeki etkisinin azaltılması. Liderler zirvesinde kurulacak iş birliklerinin değeri de bu hedefleri belediyelerde, işletmelerde ve evlerde uygulanabilir adımlara dönüştürebildiği ölçüde ortaya çıkacak.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…