Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD ile İran arasında anlaşma sağlanması için çabaların sürdüğünü belirterek, böyle bir anlaşmanın yalnızca Hürmüz Boğazı'nın açılması açısından değil, küresel finansal krizlerin etkilerinin azaltılması bakımından da önem taşıdığını, savaşın yol açtığı ekonomik yükün birçok ülke için giderek ağırlaştığını ifade etti.
Fidan, TGRT Haber canlı yayınında gündeme ilişkin soruları yanıtladı.
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Çin'de yaptığı üçlü zirveye ilişkin Fidan, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi kapsamında 3 liderin bir araya gelmesinin önemli olduğunu söyledi.
Fidan, ekonomik, siyasi, teknolojik ve toplumsal gibi birçok güç faktörünün sürekli evrildiği ve çeşitlendiği bir uluslararası sistemin içinde bulunulduğuna işaret etti.
Şu anda Birleşmiş Milletlere (BM) kayıtlı 200'e yakın ulus devlet olduğunu aktaran Fidan, "Bunların 140 civarında olanı normal fonksiyonlu bir devlet olarak kabul etsek, 2. Dünya Savaşı'ndan hemen sonra kurulmuş, sadece 55 kayıtlı devlet için geçerli olan bir hegemon sisteminin artık bugün için çok fazla işe yaramadığını da görüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.
Fidan, Trump yönetimiyle ABD'nin var olan küresel stratejisini yeniden gözden geçirdiğini ve 2. Dünya Savaşı'ndan itibaren taşıdığı birtakım rolleri değiştirme kararı aldığını anlattı.
ABD'nin geleneksel olarak müttefikleriyle hareket eden bir durumda olduğunu ve bunun da müttefiklere istikrar getirdiğini dile getiren Fidan, ABD'nin "bu rolden istifa ediyorum" dediğini söyledi.
Fidan, "Amerika'yı Yeniden Büyük Yapalım (MAGA)" sloganına atıfta bulunarak, ABD'nin "ilk önce Amerika" politikasıyla ittifaklarıyla olan ilişkilerini gözden geçirdiğini ve yükün tamamını kendisinin taşımaması gerektiğini söylediğini ifade etti.
NATO'da bunun gündeme geldiğini hatırlatan Fidan, ABD'nin geleneksel olarak Avrupa güvenliğinden artık kendini sorumlu hisseder bir görünüş içerisine girmemeye başladığını belirtti.
Trump, Şi ve Putin'in bir araya gelmesi önemli
Fidan, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin bir araya gelmesine dair şunları söyledi:
"Şimdi bu 3 ülkenin bir araya gelip, belli başlı konuları konuşması önemli gerçekten. Neden önemli? Var olan krizlere çözüm bulmada çok etkili bir yaklaşım olmasa da daha kötüye gideceğine ilişkin bir rol niyetinde, beyanında bulunmuyorlar. En azından bir araya geliyorlar diyorlar ki, var olanı daha kötü yapmayacağız, daha iyi nasıl yapılabilir' diye bir konuşuyorlar. Daha iyi yapılabilmesi için gerçekten menfaatlerin birleşmesi gerekiyor. Çıkarların birleşmesi gerekiyor."
Nükleer meselede bir şey yapılıp yapılamayacağına ilişkin bir üst ilke koyduklarına işaret eden Fidan, "Dolayısıyla nükleer silahlar konusunda ortaya koydukları bir dil var." dedi.
Fidan, geçmişte de bu şekilde görüşmelerin olduğunu hatırlatarak, "Bu bir yere gider mi? Buradan bir girişim çıkar mı? Onu görmek lazım ama benim şahsi analizim, bunu tabii ben devletin resmi görüşü olarak söylemiyorum. Şahsi analizim, buradan çok ileri bir hamle çıkmayabilir. Obama döneminde yine böyle 4-5 tane küresel toplantı yapılmıştı. Bizler de katılmıştık, nükleer enerjiyi ve nükleer silahsızlanmayı merkeze alan. Ama bu dönemde öyle bir şey yapılabilir mi bilmiyorum. Pek de öngörmüyorum açıkçası." değerlendirmesinde bulundu.
Görüşmede, dünya ticaretiyle ilgili konuların da ciddi şekilde tartışıldığını aktaran Fidan, "Uluslararası Ceza Mahkemesinin bir noktada 'yetki aşımı yapıyor, görev alanının dışına çıkıyor' gibi hafif ve ağır eleştirilere o masada tabi tutulması şunu ifade ediyor, 'biz uluslararası aktörlerin irili ufaklı ortaya koyduğu bir adalet sisteminden daha fazla, bizim üçümüzün haklı ve haksız kavramı üzerinden biraz daha yol almayı tercih ediyoruz' gibi bir yaklaşım var." ifadelerini kullandı.
Fidan, toplantıya katılan meslektaşlarından alınan bilgilere göre çok fazla detaylı bir konunun tartışılmadığını aktararak, "Günün sonunda bu üç ülkenin bir araya gelip sorunları konuşması önemli. Dediğim gibi sorunlar çözülemese de daha kötüye gitmesini önleme açısından bu türden güçlerin, nükleer güçlerin bir araya gelip belli konuları konuşması, müzakere etmesi, göz göze bakması fevkalade önemli." dedi.
Görüşmenin "Yalta Konferansı"na benzetilmesinin abartılı olup olmadığına yönelik soruya yanıt veren Fidan, "Çok abartılı bence." dedi.
ABD'deki Kongre seçimlerinin sonuçları, İsrail'deki seçimler ve Hürmüz Boğazı'ndaki duruma dair gelişmelere ilişkin Fidan, Hürmüz Boğazı'yla ilgili devam eden bir süreç olduğunu ancak belli bir tıkanıklık içerisinde denilebileceğini belirterek, taraflar arasında gidip gelen mesajlar ve belli taleplerin olduğunu söyledi.
ABD-İran anlaşması küresel finansal krizlerin geriletilmesi için önemli
Fidan, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile konuştuklarını ve çabaların devam ettiğini dile getirerek, "İnşallah başarıya ulaşır. Biz de elimizden geleni yapıyoruz. Bir Amerika-İran anlaşması, sadece Hürmüz Boğazı'nın açılması için önemli değil. Aslında küresel finansal krizlerin biraz daha geriletilmesi manasında önemli." ifadesini kullandı.
Ekonomik açıdan birçok ülkede inanılmaz derecede zorluklar olduğunu kaydeden Fidan, "Bu savaşın, çözümsüzlüğün getirdiği ekonomik yük her geçen gün giderek zorlaşıyor birçok ülke için. Çok yıkıcı etkileri olmaya doğru gidiyor. Bu tabii siyasi açıdan sorunlu bir konu. Dediğim gibi herkes bunu çözmek için bir taraftan da uğraşı ortaya koyuyor." diye konuştu.
Fidan, ABD ve İsrail'deki seçim süreçlerine dair şunları söyledi:
"Burada aslında İsrail'in merkezde bir rol oynadığını görüyoruz, daha doğrusu Netanyahu politikalarının, hem İsrail'deki sonuç hem de Amerika'daki sonuç için. Normalde Amerikan sağının Trump'la beraber ortaya koyduğu yeni projelerde, içeride özellikle göçmenler konusunda birtakım sorun alanları ortaya çıkartmakla beraber, 'Amerika'nın çıkarlarını koruyorum' iddiası altında birçok konu aslında halk nezdinde yönetilebilir gözüküyordu. Ne zaman ki başka bir ülke adına vekil unsurmuş gibi siz bir savaşa girdiğiniz zaman, o zaman siz iddianızın en güçlü olduğu yerden sorgulanıyorsunuz. 'America first mü İsrail first mü?'"
ABD'nin dış politikasındaki yaklaşımının uzun yıllardır Cumhuriyetçiler ya da Demokratlar fark etmeksizin aynı olduğunu hatırlatan Fidan, şunları kaydetti:
"Şimdi gelen ekip, Demokratlardan özellikle seçilip yeni gelen ekip, Demokratların eski bakış açısını da reddeden ekip. Savaşları reddediyor. Orta Doğu 'daki, Gazze soykırımını çok anlamış ve içselleştirmiş durumdalar. Buradaki ilkesizliğin ortaya koyduğu ahlaki sorunları, moral sorunları çok ciddi şekilde görüyor. Amerikan sağının, yönetimin özellikle Amerika'yı merkeze almayan Orta Doğu politikalarından dolayı çok ciddi eleştirileri var. Bu tabii Netanyahu politikalarının etki ettiği, elinin değdiği herkesi kendiyle beraber aşağıya çekti. Bu normaldi, bu görülebilirdi."
Fidan, o politikaların hep Gazze'deki ve Orta Doğu'daki insanlara bedel ödettiğini, soykırıma ve halihazırda hala insani yardımlar ulaşmadığı için insanların çektiği sıkıntılara şahit olduklarını aktararak, "Buna doğrudan veya dolaylı görev alan, yardım eden kim, hangi aktör varsa hepsinin ya siyasi bedel ya da başka türden bir bedel ödediğini ve ödemeye de devam edeceğini de görüyoruz. Gazze'deki şehitlerin kanı, o anda o soykırımı belki durduramayacak ama dünyada bu kan çok şey değiştirecek. Biz, o değişikliklerin olduğunu görüyoruz." ifadelerini kullandı.
ABD ile Türkiye arasındaki ilişkilere değinen Fidan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Trump arasında liderler diplomasisine örnek olabilecek çok ciddi bir ilişki bulunduğunu belirterek, kamuoyunun gündemine gelen ve gelmeyen birçok konunun yönetildiğini, bazı sorunların çözüme kavuşturulduğunu dile getirdi.
Fidan, özellikle ABD'nin Suriye ve Irak'tan çekilmesinin Türkiye'nin "terörsüz bölge projesi" açısından hayati derecede merkezde olan bir konu olduğunu vurgulayarak, Suriye'deki istikrarın gündeme getirilmesi ve devam ettirilmesinin hem Türkiye'nin güvenliği hem de bölgesel istikrar açısından inanılmaz derecede olumlu olduğunu söyledi.
Irak'ta da Başbakan Ali ez-Zeydi'nin politikalarına destek verdiklerini ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüştüğünü hatırlatan Fidan, "Irak'ın milli bütünlüğü, beraberliği, güvenliği, istikrarı, gelişmesi, insan hakları bizim çok önem verdiğimiz bir husus. Bunu desteklemeye devam edeceğiz ve Ali Zeydi'nin de bu konudaki projelerini destekliyoruz." dedi.
Fidan, bu konuda da Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın Trump ile yakın bir çalışma içinde olduğuna işaret ederek, Kafkasya'daki konular, Rusya-Ukrayna Savaşı'nda ateşkesin sağlanması meselesi, Afrika Boynuzu'nda yaşananlar gibi önemli konular olduğunu dile getirdi.
"(ABD'de) Yasalaştırılmış konularda idarenin yetkisi yok, hareket tarzı çok sınırlı"
İkili ticaret hacminin ilerletilmesi ve savunma sanayindeki engellerin kaldırılması konusuna dair Fidan, "Bizim idarenin yetkisine dayanan birtakım geciktirmeler vardı. Şimdi onların kalktığını görüyoruz, bazı mühimmat alımlarında çok uzun zamandır verilmeyen konuların. Ama yasalaştırılmış konularda idarenin biliyorsunuz yetkisi yok, hareket tarzı çok sınırlı." dedi.
Fidan, kanuna dair konuların birtakım uygulama maddeleri olduğunu ve oradaki konularda engelleri aşmaya çalıştıklarını kaydederek, "Aslında siyasi irade kondu, 1,5 yıldır kondu. Sayın Trump, Sayın Erdoğan bir araya geldiklerinde 'bu konu bitmeli, kapanmalı, çıkmalı gündemimizden' (dedi). Kimse bir anlam veremiyor." ifadelerini kullandı.
Bu politikanın ABD'nin işine yaramadığına dikkati çeken Fidan, "Bu, Türkiye'yi Amerika'nın savunma işbirliğinden çıkarıp, Türkiye'nin bulunduğu bölgede kendisine çıkar sağlamak isteyen networklerin, tahmin edilebilecek networkler, Amerika'daki çalışmalarının sonucunda ortaya konan bir şey. Yoksa Rus savunma sistemini alan bir ton ülke var. Amerika bunun hangisine CAATSA koydu?" diye konuştu.
Fidan, Türkiye'nin bölgesinde ortaya koyduğu duruş, irade, prensip ve savunduğu değerlerin başta İsrail olmak üzere bölgedeki belli başlı güçlerin hoşuna giden bir husus olmadığının altını çizerek, "Amerika nezdinde çok büyük lobi yapıyor. Bu biraz lobi savaşlarına dönmüş durumda." dedi.
İsrail ve Yunanistan lobisi, ABD'de yerel siyasete etki ediyor
"ABD mi önce İsrail mi" kavgasına işaret eden Fidan, "Amerikan siyasetinde biliyorsunuz lobiler önemli. İşte İsrail lobisi, Yunan lobisi bunlar devreye giriyorlar ve birtakım çalışmalarda bulunuyorlar. Yerel siyasete etki ediyorlar. Yönetim nezdinde bu konuda bir irade var. İnşallah aşacağız bu konuyu. Bu konuda hani biraz sistemik ve disiplinli gitmek gerekiyor. Elimizden geleni yapıyoruz bu konuda." ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin bölgesel ve uluslararası platformlara katılımına ve görüşmelerine ilişkin Fidan, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ortaya koyduğu dış politika vizyonuna atıfta bulunarak, "Biz bölgemiz için gerçekten sorun çözecek, kurmuş olmak için değil, fonksiyonel olması için işe yarayacak ve daha önce denenmemiş yöntemleri denemekte çok şükür, gerçekten iyi bir performans ortaya koyduğumuzu düşünüyorum." dedi.
Fidan, Mekke Savunma İttifakı, Bölgesel 4'lü, Gazze 8'li grubu gibi yapıların daha önce olmadığına dikkati çekerek, bu ülkelerin artık işbirliği yoluyla az ya da çok yol katedilebildiğini gördüklerini söyledi.
Türkiye'nin birçok stratejik havzada bulunduğuna işaret eden Fidan, bütün bu bölgelerin de dinamik coğrafyalar ve birtakım krizlerin çıkmasına müsait alanlar olduğunu belirtti.
Fidan, her birine yönelik stratejik vizyon ve mekanizma geliştirilmesi gerektiğini dile getirerek, bölgesel sorunlara sahip çıkmak için kapasitesi bulunan Türkiye'nin krizler ortaya çıkmadan öngörüp gerekli mekanizmaları kullanmak için çalıştığına vurgu yaptı.
Türkiye'nin gücünü barış sağlamak için kullanması onu aranan bir aktör yapıyor
Bölgedeki krizler büyümeden neler yapılabileceğine dair çalıştıklarına işaret eden Fidan, "Türkiye'nin sahip olduğu gücü ve etkiyi sürekli barışı, istikrarı ve refahı tesis etmede kullanan bir aktör olması aslında gerçekten onu sürekli aranan bir aktör haline getiriyor." dedi.
Fidan, Türkiye'nin ürettiği dış politika kavramlarının ve terimlerinin başka coğrafyalarda kullanıldığının altını çizerek, "Bölgesel sahiplenme, kendi sorunlarımıza kendimiz çözüm getirmeliyiz cümlelerini işte şimdi Avrupalı liderlerin de, onların da kullanmaya başladığını görüyoruz." dedi.
Türkiye'nin kabiliyetine ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın uzun yıllara dayalı liderliğine işaret eden Fidan, AK Parti hükümetlerinin art arda iktidarda olmasının kadroların devamlılığını getirdiğini ve bunun çok önemli olduğunu söyledi.
Fidan, kendisinin bölgedeki aktörlerle çeşitli görevlerde 20 yıldır tanıştığına vurgu yaparak, bunun getirdiği çok ciddi bir avantaj olduğunu kaydetti.
Türkiye gibi bir ülkede bu kadar uzun erimli bir iktidarın olmasının sadece Türkiye için değil bölge için de büyük bir rahmet olduğunu ifade eden Fidan, ortakların iyi olduğunu ancak yönetilmesi gereken sorunlar da bulunduğunu dile getirdi.
Fidan, bunun farklı kültürleri, tarzları ve mekanizmaları anlamayla ilgili bakış açısına sahip olmayı gerektirdiğini aktararak, "Meydan okumalar yüksek ama çok şükür şu ana kadar ne bölgedeki ne küredeki yaşamsal krizleri büyük ölçüde biz ülkemize yansıtmadık. Tam tersine daha ön alıcı oynayarak elimizden geleni yaptık. Yapmaya da devam edeceğiz." değerlendirmesinde bulundu.
(Sürecek)







Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…