Türkiye'de 2009 yılında kapalı alanlarda kapsamı genişletilen sigara yasaklarıyla başlayan tütünle mücadele süreci, yeni düzenleme hazırlıklarıyla farklı bir aşamaya taşınıyor. Sağlık Bakanlığı, sigara kullanımının toplum içerisindeki görünürlüğünü azaltmayı, çocukların ve gençlerin tütün ürünlerine erişimini sınırlandırmayı ve sigara kullanmayan vatandaşların dumana maruz kalmasını önlemeyi hedefliyor. Bu kapsamda satış noktalarında yaş doğrulamasının güçlendirilmesinden sosyal alanlardaki kullanım sınırlarının yeniden belirlenmesine kadar çeşitli değişiklikler üzerinde çalışılıyor.
Yeni düzenleme hazırlıkları, Türkiye'de tütün kullanımının yüksek seviyelerde seyrettiği bir dönemde gündeme geldi. Sağlık Bakanlığı verileri ile Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarından derlenen bilgilere göre, 15 yaş ve üzerindeki nüfusta tütün ürünü kullanım oranı yüzde 33,2'ye ulaştı. Bu tablo, tütünle mücadelede mevcut uygulamaların ve yeni düzenleme hazırlıklarının önemini ortaya koyuyor.
Bakan Memişoğlu açıkladı: Türkiye sigarayla mücadelede yeni bir döneme hazırlanıyor
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 10 Ekim 2026'da İzmir'in Urla ilçesindeki tarihi Karantina Adası'ndan katıldığı canlı yayın programında tütünle mücadeleye yönelik yeni kanun hazırlığının ayrıntılarını paylaştı. Türkiye'de son dönemde sigara kullanım oranlarının yeniden artış gösterdiğini belirten Memişoğlu, tütün bağımlılığıyla mücadelede yasak ve cezaların yanı sıra vatandaşların sigarayı gönüllü olarak bırakmalarını sağlamayı hedeflediklerini ifade etti.
Memişoğlu, yeni düzenlemeyle sigaranın toplumda olağan bir davranış olarak görülmesinin önüne geçmeyi hedeflediklerini belirterek kısıtlamaların artırılmasının planlandığı alanlara ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Kanun hazırlığındaki en temel husus sigaranın görünürlüğü ve doğal bir şeymiş algısını ortadan kaldırmak. Onun için sigarayı görünür olmaktan çıkarmak istiyoruz. Sigarayla ilgili özellikle bazı alanlarda kısıtlamalara gidiyoruz. Okullarda, doğal spor yapılan alanlarda, kapalı alanlarda kısıtlamaya gidiyoruz ve oralardan uzak olmasını istiyoruz."
Memişoğlu, tütün ürünlerine yönelik toplumsal farkındalığı artıracak, sigaranın görünürlüğünü azaltacak ve cezai yaptırımları daha net hâle getirecek kanun teklifini birkaç hafta içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunmayı planladıklarını belirtti.
Tütün tüketiminin boyutuna ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Memişoğlu, Türkiye'nin sigara içme oranında dünyada ikinci sırada bulunduğunu ifade etti. Bakan, 2025 yılında ülkede 8 milyar paket sigara satıldığını ve bu satışların yaklaşık 20 ila 30 milyar dolarlık ciro oluşturduğunu söyledi.
Sigaranın yol açtığı hastalıkların toplum sağlığı üzerindeki etkisine de değinen Memişoğlu, tütün kullanımının Türkiye'deki ölüm nedenlerinin yüzde 60'a yakınından sorumlu olan hastalıkların temel nedenlerinden biri olduğunu ifade etti. Bakanın bu değerlendirmesi, Türkiye'de sigarayla mücadelenin sağlık ve ekonomi üzerindeki boyutlarını da gündeme taşıdı.
Yeni düzenleme neleri değiştirecek?
Sağlık Bakanlığının üzerinde çalıştığı yeni düzenlemede, sigara kullanılan alanların yeniden belirlenmesi ve sigara içmeyen vatandaşların tütün dumanına maruz kalmasını önleyecek kuralların güçlendirilmesi hedefleniyor. Mevcut uygulamada bazı işletmelerde sigara içilen ve içilmeyen bölümler arasındaki ayrımın yeterince belirgin olmaması nedeniyle özellikle kafe ve restoranlarda bu alanların sınırlarının daha açık biçimde tanımlanması planlanıyor. Sosyal alanlarda dumansız ortamların korunmasına yönelik yeni önlemler üzerinde de çalışılıyor.
Türkiye'de kapalı mekanlarda sigara kullanımına yönelik yasaklar uzun süredir uygulanırken yeni düzenlemeyle mevcut kısıtlamaların kapsamının genişletilmesi hedefleniyor. Yürürlüğe 19 Temmuz 2009'da giren düzenlemelerle kahvehane, kafeterya, lokanta ve benzeri işletmelerin kapalı alanlarında tütün ürünü kullanımı yasaklandı. Sonraki düzenlemelerle toplumun yoğun olarak kullandığı bazı açık alanlarda da ilave kısıtlamalar hayata geçirildi.
Bu kapsamda havaalanları, terminaller, alışveriş merkezleri, sinema ve tiyatrolar ile sağlık kuruluşlarının giriş kapılarının en az 5 metre çevresinde tütün ürünü kullanımı yasaklandı. Kamu kurumlarının açık alanlarında oluşturulabilecek sigara içme alanları ise toplam açık alanın yüzde 30'u ile sınırlandırılırken bu alanların bina girişlerinden en az 10 metre uzaklıkta olması zorunlu hâle getirildi.
Ayrıca çocuk parkları, yürüyüş yolları ve spor alanlarında tütün ürünü kullanımı tamamen yasaklanarak çocukların ve gençlerin tütün dumanından korunmasına yönelik kısıtlamalar genişletildi. Yeni düzenlemeyle mevcut yasakların kapsamının nasıl değişeceği, hangi alanlarda ek kısıtlamalar uygulanacağı ve ihlallere yönelik yaptırımların nasıl düzenleneceği ise henüz kesinleşmiş bir kanun metniyle açıklanmadı.
Sigara yasaklarının uygulanmasında denetimler de önemli bir yer tutuyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Dumansız Hava Sahası uygulaması kapsamında 2009'dan Temmuz 2026'ya kadar Türkiye genelinde 46 milyonu aşkın denetim gerçekleştirildi. Yaklaşık 1500 ekip ve 10 bine yakın personelin görev aldığı denetimler, rutin kontrollerin yanı sıra vatandaşlardan gelen ihbarlar ve iller arası çapraz denetimlerle yürütülüyor.
Denetim faaliyetlerinde dijital altyapıdan da yararlanılıyor. ALO 184 SABİM hattı ve Yeşil Dedektör mobil uygulaması üzerinden yapılan ihbarlar sisteme aktarılırken bildirimlerin en geç iki saat içerisinde değerlendirilerek en yakın denetim ekibine yönlendirilmesi sağlanıyor. İhbar alınması veya ihlal tespit edilmesi durumunda ise ilgili işletmede 20 gün içerisinde en az üç takip denetimi gerçekleştiriliyor.
Yeni düzenleme hazırlıkları, sigara kullanılan alanların yanı sıra tütün ürünlerinin satışına yönelik denetimleri de kapsıyor. Özellikle 18 yaşından küçüklere sigara satışının önlenmesi amacıyla gündeme gelen kimlik doğrulaması uygulaması, kamuoyunda tartışmaları beraberinde getirdi.
Sigara satışında kimlik tartışması: "Vatandaşlarımız müsterih olsun"
Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 10 Ekim'de yaptığı açıklamada 18 yaşından küçüklere sigara satışının önlenmesi amacıyla satış sırasında kimlik doğrulaması yapılmasının planlandığını bildirdi.
Memişoğlu, yeni düzenlemenin öncelikli amacının çocukların tütün ürünlerine erişimini engellemek olduğunu vurgulayarak sigara satışında uygulanması planlanan kimlik kontrolüne ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"Esas amacımız şu, belli yaşın altındaki insanlara sigara satılması yasak. Bu satışın T.C. kimlik numarasını ibraz ederek yapılması sağlanacak."
Bakanın açıklaması, sigara satışında kimlik bilgilerinin nasıl kullanılacağı ve satın alma işlemlerine ilişkin verilerin kaydedilip kaydedilmeyeceği konusunda kamuoyunda soru işaretlerini beraberinde getirdi.
Türkiye'de mevcut mevzuat kapsamında 18 yaşından küçüklere tütün ürünü satışı yasak bulunuyor. Yeni hazırlıkla bu yaş sınırının satış noktalarında daha etkin denetlenmesi hedefleniyor. Ancak satış işlemlerinde kimlik bilgilerinin hangi yöntemle doğrulanacağı, bilgilerin saklanıp saklanmayacağı ve işletmelerin sisteme nasıl dahil edileceği konusunda kesinleşmiş bir uygulama henüz açıklanmadı.
Tartışmaların ardından Bakan Memişoğlu, 11 Ekim'de sosyal medya hesabından yaptığı açıklamayla düzenlemenin amaçlarına ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Memişoğlu, konuyla ilgili kafalardaki soru işaretlerine hak verdiğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Açıklamalarımız üzerindeki soru işaretlerini anlıyorum. Vatandaşlarımız müsterih olsun, önceliğimiz 18 yaş altındaki çocuklarımıza yaş doğrulaması yaparak tütün ürünü satışını önlemek ve onları tütünün zararlı etkilerinden korumaktır."
Memişoğlu, yeni düzenleme hazırlanırken kişisel verilerin korunmasına ilişkin hassasiyetlerin gözetildiğini de bildirdi. Bu kapsamda mahremiyeti gözeten, kişisel verileri koruyan ve uygulama kolaylığı sağlayan elektronik sistemler dahil bütün seçeneklerin değerlendirildiğini belirtti.
Memişoğlu, yeni kanun taslağının ve ilgili mevzuatın bu ilkeler doğrultusunda ele alındığını açıklarken sigara içmeyen vatandaşların temiz hava hakkının korunmasına yönelik çalışmaların da sürdüğünü ifade etti.
Dünyada sigara yasakları: Ülkeler farklı modeller uyguluyor
Türkiye'de sigara satışında yaş doğrulamasını güçlendirecek ve kullanım alanlarını yeniden düzenleyecek çalışmalar sürerken dünyanın farklı ülkelerinde de tütün tüketimini azaltmaya yönelik uygulamalar yürütülüyor. İngiltere ve Maldivler kuşak temelli satış yasaklarıyla yeni nesillerin sigaraya erişimini sınırlandırmaya yönelirken Fransa kamusal alanlardaki yasakları genişletti. İspanya'da kafe ve restoran teraslarını da kapsayan yeni kısıtlamalar gündeme gelirken Yeni Zelanda'da kuşak yasağından hükümet değişikliğinin ardından vazgeçildi.
İngiltere'de 2009 ve sonrasında doğanlara sigara satılamayacak
İngiltere'nin de dahil olduğu Birleşik Krallık'ta tütünle mücadele kapsamında hazırlanan Tobacco and Vapes Act, 29 Nisan 2026'da kraliyet onayı alarak yasalaştı. Düzenlemeyle 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğan kişilere tütün ürünlerinin satışının yasaklanması kararlaştırıldı.
Düzenleme, her yıl sigara satın alabilecek kişilerin yaş sınırını fiilen yükselterek gelecek nesillerin yasal yollardan tütün ürünlerine erişimini önlemeyi amaçlıyor. Böylece belirlenen tarihten sonra doğan kişiler yetişkinlik çağına ulaşsalar dahi tütün satın alamayacak. Yasağın ilgili satış hükümlerinin 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Fransa'da açık alanlara yeni sigara yasakları getirildi
Fransa, çocukların ve gençlerin tütün dumanına maruz kalmasını önlemek amacıyla sigara yasağının kapsamını açık alanlara genişletti. Ülkede 29 Haziran 2025'te yürürlüğe giren düzenlemeyle parklar, bahçeler, plajlar ve otobüs duraklarının yanı sıra okul, kütüphane ve spor tesislerinin çevresinde sigara kullanımı yasaklandı.
Yeni düzenleme, ilgili alanlarda çocuk bulunup bulunmadığına bakılmaksızın uygulanıyor. Yasak kapsamındaki alanlarda sigara içenlere 135 avro para cezası verilebiliyor. Fransa'da daha önce kapalı alanlarda uygulanan kısıtlamaların açık alanlara genişletilmesi, özellikle çocukların bulunduğu çevrelerde dumansız alanların artırılması hedefinin parçası oldu.
Maldivler'de 2007 ve sonrasında doğanlara ömür boyu tütün yasağı
Maldivler, 1 Kasım 2025'te yürürlüğe giren düzenlemeyle kuşak temelli tütün yasağını ülke genelinde uygulamaya başlayan ilk ülke oldu. Düzenlemeyle 1 Ocak 2007 ve sonrasında doğan kişilerin tütün ürünlerini satın alması ve kullanması yasaklanırken bu kişilere satış yapılması da engellendi.
Yeni yasak, yalnızca sigarayı değil, bütün tütün ürünlerini kapsıyor. Satış noktalarında müşterilerin yaşlarının doğrulanması zorunlu hâle getirilirken uygulama ülkede yaşayanların yanı sıra turistler için de geçerli olacak şekilde düzenlendi. Böylece belirlenen tarihten sonra doğan kişilerin yaşları ilerlese dahi tütün ürünlerine yasal olarak erişmelerinin önüne geçildi.
Maldivler'de elektronik sigara ve benzeri ürünlerin ithalatı, satışı, dağıtımı, bulundurulması ve kullanımı da yaş ayrımı olmaksızın yasaklanmış durumda. İngiltere'deki kuşak temelli yasağın ilgili hükümlerinin 2027'de yürürlüğe girmesi planlanırken Maldivler'de benzer bir model uygulanıyor.
İspanya'da sigara yasağının kafe teraslarına ve plajlara genişletilmesi planlanıyor
İspanya hükümeti, 21 Temmuz 2026'da sigara kullanımına yönelik kısıtlamaların kapsamını genişleten yasa tasarısını onayladı. Meclisin onayını bekleyen düzenlemeyle bar ve restoran teraslarında, plajlarda, üniversite kampüslerinde, yüzme havuzlarında ve spor tesislerinde sigara kullanımının yasaklanması hedefleniyor.
Tasarıda sağlık kuruluşları, eğitim kurumları ve kamu binalarının girişlerinin 15 metre çevresinde de sigara içilmemesi öngörülüyor. Ayrıca 18 yaşından küçüklerin tütün ürünlerini yalnızca satın almalarının değil, kullanmalarının da yasaklanması planlanıyor. Böylece mevcut satış kısıtlamalarının tüketim aşamasını da kapsayacak şekilde genişletilmesi amaçlanıyor.
Yeni düzenleme yalnızca geleneksel sigaraları kapsamıyor. Elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünleri ve sigara kullanımını taklit eden çeşitli cihazların da belirlenen alanlarda benzer kısıtlamalara tabi tutulması hedefleniyor. Tütün ürünlerinin reklam, tanıtım ve sponsorluğuna yönelik sınırlamaların dijital platformlara genişletilmesi de tasarıda yer alıyor.
İspanya'da hazırlanan düzenlemede ihlallerin ağırlığına göre 100 avrodan 600 bin avroya kadar değişen para cezaları öngörülürken 300 binden fazla işletmeyi temsil eden İspanya Otelcilik Federasyonu, yeni yasakların turizm ve işletmeler üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini savunarak tasarıya karşı çıktı.
Yeni Zelanda'da kuşak yasağından vazgeçildi
Yeni Zelanda ise tütünle mücadelede hazırlanan kapsamlı bir düzenlemenin geri çekilmesiyle diğer ülkelerden ayrıldı. Ülkede 2022'de kabul edilen yasa, 1 Ocak 2009 ve sonrasında doğan kişilere tütün satışının yasaklanmasını, sigaralardaki nikotin miktarının azaltılmasını ve tütün satış noktalarının sayısının önemli ölçüde düşürülmesini öngörüyordu.
Ancak hükümet değişikliğinin ardından söz konusu düzenlemenin temel hükümlerinin kaldırılması kararlaştırıldı. Yeni koalisyon hükümeti, Şubat 2024'te kuşak temelli satış yasağını yürürlüğe girmeden geri çekme sürecini başlattı.
Karar, sağlık uzmanları ve tütün karşıtı kuruluşların eleştirilerine neden olurken hükümet, sigara kullanımını azaltmaya yönelik farklı düzenlemeler üzerinde çalışacağını bildirdi.
Türkiye'de tütün kullanımı: Kadınlarda artış, erkeklerde gerileme
Türkiye'de tütün kullanımına ilişkin veriler, son 17 yılda kadınlar ve erkekler arasında farklı bir seyir izlendiğini ortaya koyuyor. Sağlık Bakanlığı verileri ile Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarından derlenen bilgilere göre, 15 yaş ve üzerindeki nüfusta tütün ürünü kullanım oranı 2008'de yüzde 31,2 iken 2025'te yüzde 33,2'ye yükseldi.
Aynı dönemde erkeklerde tütün kullanım oranı yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya gerilerken kadınlarda yüzde 15,2'den yüzde 20,6'ya çıktı. Böylece kadınların tütün kullanım oranı 17 yılda yaklaşık yüzde 35 arttı.
Tütün kullanımının sağlık üzerindeki etkileri yalnızca sigara içenlerle sınırlı kalmıyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de her yıl yaklaşık 125 bin kişi tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybediyor. Bu ölümlerin yaklaşık 25 binini ise sigara kullanmadığı hâlde tütün dumanına maruz kalan kişiler oluşturuyor.
Söz konusu veriler, Türkiye'de ortalama her dört dakikada bir kişinin tütün kullanımına bağlı nedenlerle yaşamını yitirdiğini ortaya koyuyor. Tütün dumanına maruz kalmak, özellikle kalp ve damar hastalıkları, solunum sistemi hastalıkları ve akciğer kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
Türkiye'de 2024 yılına ilişkin ölüm istatistiklerinde ise dolaşım sistemi hastalıkları, tümörler ve solunum sistemi hastalıkları toplam ölümlerin yüzde 67,3'ünü oluşturdu. Tütün kullanımının önemli risk faktörleri arasında bulunduğu bu hastalık gruplarının toplam ölümler içindeki payı, sigarayla mücadelenin halk sağlığı açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Türkiye'nin tütünle mücadelede yol haritası
Türkiye'de tütünle mücadele, sigara kullanımına yönelik yasakların yanı sıra bağımlılığın önlenmesi, sigarayı bırakmak isteyen vatandaşların desteklenmesi ve tedavi hizmetlerine erişimin artırılması amacıyla yürütülen çalışmalarla sürdürülüyor. Sağlık Bakanlığı, sigara bırakma polikliniklerinin sayısını artırırken yüz yüze ve çevrim içi danışmanlık hizmetlerini de yaygınlaştırıyor.
Sigara bırakma polikliniklerine başvurular artıyor
Bu kapsamda ülke genelindeki sigara bırakma polikliniği sayısı, 2024'ten itibaren açılan 1284 yeni poliklinikle 467'den 1751'e yükseldi. Polikliniklere 2024'te 81 bin 616 kişi başvururken 2025'te bu sayı 173 bin 32'ye ulaştı. 2026'nın ilk sekiz ayında ise 179 bin 779 başvuru ve 246 bin 277 muayene gerçekleştirildi. Böylece yılın ilk sekiz ayındaki başvuru sayısı, 2025'in tamamını geride bıraktı.
Sigara bırakma hizmetlerinin daha geniş kesimlere ulaştırılması amacıyla çevrim içi danışmanlık uygulamaları da devreye alındı. Kasım 2025'ten itibaren 81 ildeki 383 merkezde Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) üzerinden uzaktan değerlendirme hizmeti sunulmaya başlandı. Vatandaşlar bu sistem aracılığıyla hekimlerle görüntülü görüşerek danışmanlık, tedavi planlaması ve takip hizmetlerinden yararlanabiliyor.
Gençlere özel poliklinikler ve ücretsiz tedavi desteği
Bağımlılıkla mücadelede erken yaş gruplarına yönelik çalışmalar da genişletildi. Haziran 2026'dan itibaren 12-18 yaş grubundaki çocuk ve gençlere yönelik 9 ilde 15 Adölesan Sigara Bırakma Polikliniği hizmete açıldı. Bu merkezlerde yaş grubuna uygun danışmanlık ve tedavi desteği sunulurken polikliniklerin ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Sigara bırakmak isteyenlere yönelik telefonla danışmanlık hizmetleri de devam ediyor. Haftanın yedi günü, 24 saat hizmet veren ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı üzerinden 2026'nın ilk sekiz ayında yaklaşık 180 bin çağrı yanıtlandı. Danışanlar için kişiye özel sigara bırakma planları oluşturulurken ihtiyaç duyan vatandaşlar polikliniklere yönlendiriliyor ve bırakma süreci bir yıl boyunca takip ediliyor.
Sağlık Bakanlığının verilerine göre, polikliniklere başvuran ve bir yıllık takip süreci tamamlanan kişilerin yaklaşık yüzde 24'ünün sigarayı bıraktığı tespit edildi. Tedavi kapsamında ihtiyaç duyan vatandaşlara ücretsiz ilaç desteği de sağlanırken 2015'ten itibaren 1 milyon 535 bin 268 kişi bu hizmetten yararlandı. Temmuz 2026'da yayımlanan düzenlemeyle gelecek dönemde 1 milyon kişinin daha ücretsiz sigara bırakma tedavisine erişebilmesinin önü açıldı.
Türkiye'de yeni yasal düzenleme hazırlıkları da mevcut mücadele programının bir parçası olarak sürdürülüyor. Sigaranın toplumdaki görünürlüğünü azaltmayı, çocukların tütün ürünlerine erişimini sınırlandırmayı ve sigara içmeyen vatandaşların dumana maruz kalmasını önlemeyi amaçlayan düzenlemenin, bağımlılıkla mücadele ve sigara bırakma hizmetleriyle birlikte yürütülmesi hedefleniyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…