Küresel enerji dönüşümü, elektrik üretiminin artırılmasının ötesinde yeni bir aşamaya ilerliyor. Güneş ve rüzgar gibi yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimini yaygınlaştırmaya yönelik çalışmalar sürerken, elektrik enerjisinin ulaşım, sanayi ve günlük yaşamda daha fazla kullanılması da öncelikli hedefler arasında yer alıyor. Enerji tüketiminde fosil yakıtların payını azaltmayı amaçlayan bu dönüşüm, Türkiye'nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nda (COP31) uluslararası bir hedefe dönüştü.
Türkiye'nin Avustralya ile birlikte geliştirdiği 35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü, dünya genelinde enerjinin kullanım biçimini değiştirmeyi amaçlıyor. Elektriğin toplam nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılmasını öngören girişim, uluslararası alanda geniş destek buldu. 75 ülke ile 94 kurum ve kuruluşun destek açıkladığı hedef, 19 Kasım'da yayımlanan COP31'in güncellenmiş karar taslağında da yer buldu.
Antalya'daki görüşmelerde, küresel hedefin hayata geçirilmesine yönelik somut çalışmalar da ele alındı. 19 Kasım'da açıklanan Elektrifikasyon Uygulama Paketi kapsamında elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, enerji depolama kapasitesinin artırılması, ulaşımda elektrikli sistemlerin yaygınlaştırılması ve finansman olanaklarının geliştirilmesine yönelik projeler kamuoyuyla paylaşıldı. Böylece 2035'e uzanan elektrifikasyon hedefinin yalnızca enerji politikalarıyla değil, altyapı yatırımları ve uluslararası iş birlikleriyle de desteklenmesi öngörüldü.
Elektrifikasyon nedir, neyi değiştirmeyi amaçlıyor?
Elektrifikasyon, petrol, doğal gaz ve kömür gibi fosil yakıtların doğrudan kullanıldığı sistemlerin elektrik enerjisiyle çalışan teknolojilere dönüştürülmesi ve böylece toplam nihai enerji tüketiminde elektriğin payının artırılması sürecidir. Enerji dönüşümünün temel unsurlarından biri olan bu süreç, ulaşım, sanayi ve binalar başta olmak üzere birçok sektörde fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılmasını amaçlıyor.
Elektrifikasyonun en bilinen örneğini, benzinli ve dizel otomobillerin yerini elektrikli araçların alması oluşturuyor. Ancak dönüşüm yalnızca ulaşım sektörüyle sınırlı kalmıyor. Doğal gazla çalışan ısıtma sistemlerinin elektrikli ısı pompalarıyla değiştirilmesi, fabrikalarda yakıt kullanılarak gerçekleştirilen bazı üretim işlemlerinin elektrikli teknolojilere aktarılması ve yemek pişirmede elektrikli sistemlerin yaygınlaştırılması da elektrifikasyon kapsamında değerlendiriliyor.
Bu değişim, kullanılan enerji kaynağının yanı sıra enerjiden yararlanma biçimini de etkiliyor. Geleneksel sistemlerde fosil yakıtların yakılmasıyla elde edilen enerji, ısınma veya hareket sağlamak amacıyla kullanılırken, elektrikli teknolojiler aynı ihtiyaçları farklı yöntemlerle karşılayabiliyor. Özellikle elektrik motorları ve ısı pompaları, enerji kayıplarını azaltabilen yapılarıyla öne çıkıyor.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) Elektrifikasyon Özel Raporu'na göre elektrikli otomobiller, içten yanmalı motorlu araçlardan yaklaşık iki ila dört kat daha verimli çalışabiliyor. Isı pompaları ise dış ortamdan aldıkları ısıyı kullanarak tüketilen bir birim elektrik karşılığında uygun koşullarda üç ila beş birim ısı sağlayabiliyor. Böylece bazı alanlarda aynı ihtiyacın daha az nihai enerji tüketilerek karşılanması mümkün hale geliyor.
Elektrifikasyon ile yenilenebilir enerji arasındaki fark da bu noktada ortaya çıkıyor. Güneş, rüzgar ve hidroelektrik gibi kaynaklar elektriğin nasıl üretildiğini belirlerken, elektrifikasyon üretilen elektriğin hangi alanlarda kullanıldığını kapsıyor. Bu nedenle elektrikli teknolojilere geçişin karbon emisyonlarını azaltma potansiyeli, elektrik üretiminde düşük emisyonlu kaynakların yaygınlaştırılmasıyla daha da güçleniyor.
Dünya genelindeki elektrik talebi de enerji sisteminde yaşanan değişime paralel olarak büyüyor. IEA'nın Türkiye ve Avustralya'nın talebi üzerine hazırladığı rapora göre, küresel elektrik talebi 2015-2025 döneminde yıllık ortalama yüzde 3'ün üzerinde arttı. Bu büyüme, aynı dönemde toplam enerji talebindeki artışın yaklaşık iki katına ulaştı. Elektrikli araçlar, ısı pompaları ve sanayideki dönüşümün yanı sıra klima sistemleri, veri merkezleri ve yapay zeka teknolojileri de elektrik tüketimindeki yükselişte etkili oldu.
Elektrifikasyonun fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecindeki rolü, COP31 kapsamında 17 Kasım'da düzenlenen panelde de ele alındı. We Mean Business Coalition Politika Genel Müdürü Andrew Prag, elektrikli araçların, ısı pompalarının ve endüstriyel uygulamaların fosil yakıt kullanımını azaltmadaki rolüne işaret ederek, iş dünyasının bu alandaki yatırımları hızlandıracak politikaları desteklediğini belirtti.
COP31 kapsamında düzenlenen "COP31 Sonrası: Elektrifikasyon ve Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Sürecinin Hayata Geçirilmesi" başlıklı panelde konuşan COP30 Üst Yöneticisi Ana Toni, yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesinin tek başına yeterli olmadığını belirterek, bu kaynakların fosil yakıtların yerini nasıl alacağının da değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Toni, ülkelerin kendi enerji dönüşümü yol haritalarını hazırlamasının önemine işaret ederek, elektrik şebekeleri, enerji depolama ve yenilenebilir enerji alanlarında ortak politikaların geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
35'e 35 hedefiyle dünyanın enerji hesabı değişecek
Dünya genelinde tüketilen her 100 birim nihai enerjinin yaklaşık 23 birimi elektrikten karşılanıyor. Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında ortaya koyduğu 35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü ile bu miktarın 2035 yılına kadar 35 birime çıkarılması hedefleniyor. Böylece elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının yaklaşık 12 yüzde puan artırılması amaçlanıyor.
Hedefin merkezinde, ulaşım, sanayi ve binalar gibi farklı sektörlerde elektrik kullanımının yaygınlaştırılması bulunuyor. Yüzde 35'lik oran, elektrik üretiminde yenilenebilir kaynakların payını değil, dünya genelinde tüketilen toplam nihai enerjinin ne kadarının elektrikten karşılanacağını gösteriyor.
Girişim, Dubai'de düzenlenen COP28'de kabul edilen küresel enerji hedefleriyle de bağlantılı. COP28'de ülkeler, 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve enerji verimliliğindeki küresel iyileşme hızının iki katına yükseltilmesi yönünde uzlaştı. Türkiye'nin öncülük ettiği 35'e 35 taahhüdü ise bu hedefleri, enerjinin tüketildiği alanlarda elektrikli teknolojilerin yaygınlaştırılmasıyla tamamlamayı amaçlıyor.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) analizleri, küresel elektrifikasyon hedefinin mevcut teknolojilerle ulaşılabilir bir seviyede olduğunu ortaya koyuyor. Bugün birçok alanda ekonomik açıdan rekabetçi hale gelen elektrikli teknolojilerin daha yaygın kullanılmasıyla elektrifikasyon oranının yüzde 33'e ulaşabileceği hesaplanıyor. Dönüşümün daha hızlı ilerlediği senaryoda ise 2035 yılına kadar yüzde 35 seviyesine ulaşılması öngörülüyor.
Küresel hedef, ülkelerin tamamına aynı elektrifikasyon oranını veya tek tip uygulama modelini zorunlu kılmıyor. Enerji kaynakları, ekonomik koşullar, teknolojik imkanlar ve mevcut altyapı farklılıkları göz önünde bulundurularak her ülkenin kendi dönüşüm sürecini yürütmesi, dünya genelinde ise ortak hedefe ulaşılması amaçlanıyor.
Türkiye'nin elektrifikasyon çağrısına 75 ülkeden destek
Türkiye'nin COP31 Başkanlığı kapsamında ortaya koyduğu 35'e 35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü'ne yönelik uluslararası destek, Antalya'daki görüşmelerde genişledi. 18 Kasım itibarıyla hedefi destekleyen ülke sayısı 75'e ulaşırken, iş dünyası ve sivil toplumdan 94 kurum ve kuruluş da taahhüde destek verdi.
Destek veren ülkeler arasında Almanya, İngiltere, Norveç, Güney Kore, İspanya, Japonya, Danimarka, Kanada ve Kırgızistan yer aldı. COP31 Müzakereler Başkanlığını üstlenen Avustralya da taahhüdün ilk imzacılarından biri oldu.
Avrupa Birliği (AB) de Türkiye'nin öncülüğündeki elektrifikasyon hedefine desteğini duyurdu. AB Dönem Başkanı İrlanda'nın İklim, Enerji ve Çevre Bakanı Darragh O'Brien, 17 Kasım'da Antalya'da düzenlenen basın toplantısında, AB'nin COP31 Başkanlığı tarafından ortaya konulan 35'e 35 hedefini onayladığını açıkladı.
Uluslararası desteğin genişlemesiyle birlikte elektrifikasyon hedefinin COP31'in nihai karar metnine dahil edilmesine yönelik çalışmalar da hız kazandı. Avrupa ülkelerinden bazı bakanlar, 18 Kasım'daki açıklamalarında hedefin ortak bir uluslararası taahhüde dönüştürülmesini ve uygulamaya geçirilmesini desteklediklerini bildirdi.
Danimarka, İsveç ve Lüksemburg temsilcileri ise elektrifikasyonun fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecindeki rolüne işaret ederek, elektrikli teknolojilere geçişin temiz enerji kaynaklarıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
75 ülkenin desteğini alan 35'e 35 hedefi, COP31'in karar sürecine de dahil edildi. Elektrifikasyon hedefi, 19 Kasım'da yayımlanan güncellenmiş karar taslağında yer alırken, uygulanmasına yönelik uluslararası iş birliği ve mekanizmalar da müzakerelerde ele alındı. Antalya'da devam eden görüşmelerin ardından açıklanacak nihai karar metni, küresel elektrifikasyon hedefinin uluslararası düzeyde nasıl bir çerçeveye kavuşacağını ortaya koyacak.
Bakan Kurum: "Elektrifikasyonun 2035'e 35'e ulaşabilmesi fosil yakıtlardan uzaklaştırmayı gerektirir”
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 19 Kasım'da Antalya'da düzenlediği basın toplantısında, küresel elektrifikasyon hedefinin fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecindeki rolünü değerlendirdi. COP31'in güncellenmiş karar taslağında yer alan 35'e 35 hedefinin enerji dönüşümünde önemli bir adım olduğunu belirten Kurum, elektrifikasyonun yenilenebilir enerji yatırımları, enerji verimliliği ve altyapı çalışmalarıyla birlikte yürütüleceğini vurguladı.
Küresel nihai enerji tüketiminde elektriğin payını 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarma hedefinin kapsamını açıklayan Kurum, şu ifadeleri kullandı:
"Bu hedefi yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, enerji verimliliği, modern elektrik şebekeleri ve depolama sistemleriyle birlikte ele alıyoruz. 35'e 35 şehirlerimizde daha temiz hava, insanlarımız için daha güvenli enerji, sanayimiz için daha rekabetçi üretim ve gençlerimiz, çocuklarımız için yeni çalışma alanları anlamına geliyor."
Her ülkenin kendi enerji kaynaklarını ve kalkınma yolunu belirleme hakkına saygı duyan küresel bir dönüşüm önerdiklerini ifade eden Kurum, Avrupa Komisyonunun 35'e 35 hedefine verdiği desteğin uluslararası iş birliği açısından önem taşıdığını söyledi. Bu desteğin teknoloji ortaklıklarına, yatırımlara ve işleyen enerji sistemlerine dönüştürülmesi gerektiğini belirtti.
Basın toplantısında, fosil yakıtların COP31'in nihai kararında yer alıp almayacağı da gündeme geldi. Dubai'de düzenlenen COP28'de fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefinin ortaya konulduğunu hatırlatan Kurum, elektrifikasyonun yaygınlaştırılmasının bu süreçle doğrudan bağlantılı olduğunu vurguladı.
Kurum, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve ülkelerin kalkınma koşullarına ilişkin soruya şu yanıtı verdi:
"Elektrifikasyonun 2035'e 35'e ulaşabilmesi fosil yakıtlardan uzaklaştırmayı gerektirir. Dolayısıyla biz bir konu üzerine kitlelerin çözümsüzlüğünü aramak yerine burada somut işlerle, gerçekçi işlerle ilerleme sağlamamız lazım. Bu noktada biz bunu yakalayabiliyor muyuz oraya bakalım. Bunu yakalamalıyız. Bunun gayretini koyalım.
Her ülkenin önceliğine, her ülkenin beklentisine, her ülkenin kalkınma şartlarına da saygı göstererek bunu yapacağız. Bunun yolu var, bilim bunu söylüyor. Biz de bilime inanıyorsak bunu yapabiliriz diye değerlendiriyoruz."
Bakan Kurum, aynı gün Çin'in Xinhua haber ajansına verdiği röportajda da Türkiye'nin 196 ülkeye sunduğu elektrifikasyon hedefini değerlendirdi. COP31 kapsamında somut ilerleme sağlanabilecek konular arasında elektrifikasyona öncelik verdiklerini belirten Kurum, zirvenin altı uygulama hedefinin birlikte gerçekleştirilmesi halinde emisyonların yaklaşık yüzde 30 azaltılabileceğine yönelik hesaplamalar yapıldığını aktardı.
Çin'in yenilenebilir enerji ve elektrifikasyon teknolojilerindeki çalışmalarına da değinen Kurum, enerji dönüşümünün uluslararası teknoloji paylaşımı ve yatırımlarla desteklenmesi gerektiğini belirtti. Küresel enerji arz güvenliği, artan maliyetler ve üretim zincirlerinde yaşanan sorunlara işaret ederek, elektrifikasyonun bu süreçteki önemini vurguladı.
Kurum'un açıklamalarının yapıldığı 19 Kasım'da yayımlanan güncellenmiş COP31 karar taslağında da 35'e 35 hedefine yer verildi. Elektrik şebekelerinin genişletilmesi, iletim ve dağıtım altyapısının modernize edilmesi ve temiz enerji teknolojilerinin yaygınlaştırılması müzakerelerde ele alınan başlıklar arasında bulunurken, taraf ülkelerin nihai metin üzerindeki görüşmeleri devam etti.
Elektrifikasyonda yeni dönem: Altyapı ve yatırımlar hız kazanıyor
Türkiye'nin öncülüğünde 75 ülkenin desteğini alan 35'e 35 elektrifikasyon hedefinin hayata geçirilmesi için Antalya'da yeni adımlar atıldı. COP31 kapsamında 19 Kasım'da düzenlenen Küresel İklim Eylemi Üst Düzey Etkinliği'nde, enerji dönüşümünü hızlandırmaya yönelik projelerin yer aldığı Elektrifikasyon Uygulama Paketi taraf ülkelere sunuldu.
Avrupa Birliği'nin (AB) yanı sıra 150'den fazla ülkenin, 37 şehrin ve 260'tan fazla şirketin temiz enerji çalışmalarını bir araya getiren paket, elektrik altyapısının güçlendirilmesinden ulaşımda fosil yakıt kullanımının azaltılmasına kadar geniş bir alanı kapsıyor. Çalışmalar arasında daha önce başlatılan projelerin sonuçları ve COP31'de duyurulan yeni yatırım planları da bulunuyor. Paketteki ülke sayısı, 35'e 35 taahhüdüne destek veren 75 ülkeden farklı bir kapsamı ifade ediyor.
Elektrifikasyonun yaygınlaşmasında en önemli ihtiyaçlardan biri, artan elektrik talebini karşılayabilecek şebekelerin geliştirilmesi. Bu kapsamda, dünyanın farklı bölgelerindeki enerji şirketlerini bir araya getiren Net Sıfır için Kamu Hizmetleri İttifakı (UNEZA), elektrik şebekeleri, yenilenebilir enerji ve depolama alanlarında yıllık en az 156 milyar dolarlık birleşik yatırım planını açıkladı. İttifak üyelerinin 2025 yılında inşa ettiği yeni elektrik şebekelerinin uzunluğu ise 21 bin kilometreyi aştı.
Türkiye de elektrik altyapısının geliştirilmesine yönelik uluslararası çalışmalarda yer alıyor. Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ile başlatılan D-GRIDs çalışması kapsamında, özellikle gelişmekte olan ülkelerde elektrik dağıtım şebekelerinin modernize edilmesi, dijital teknolojilerle güçlendirilmesi ve yeni yatırımların desteklenmesi amaçlanıyor.
Enerji dönüşümünün ulaşım alanındaki karşılığı da COP31'de açıklanan projeler arasında öne çıktı. Altı kıtada, toplam uzunluğu 29 bin kilometreyi aşan 13 sıfır emisyonlu yük taşımacılığı koridoru üzerinde çalışmalar yürütülürken, altı şehir 2027 yılına kadar yaklaşık 2 bin 200 yeni elektrikli otobüsü hizmete alma taahhüdünde bulundu. Bu projelerle şehir içi ulaşımın yanı sıra uzun mesafeli yük taşımacılığında da elektrikli araçların kullanımının yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Altyapı yatırımlarının finansmanı için de yeni bir mekanizma devreye alındı. İklim Yatırım Fonlarının AMPLIFi programı, Birleşik Krallık'ın 400 milyon sterlinlik ilk büyük katkısıyla faaliyete geçti. Program aracılığıyla gelişmekte olan ülkelerde temiz elektrik üretimi, şebeke ve enerji depolama projelerine yönelik 5 milyar sterline kadar finansmanın harekete geçirilmesi planlanıyor.
Elektrifikasyon çalışmalarında yeni yatırımların yanı sıra enerjiye erişim sorunu da önemini koruyor. Dünya genelinde yaklaşık 655 milyon kişi hala elektrik kullanma imkanına sahip değil. Bu nedenle COP31'de açıklanan projeler, mevcut elektrik altyapılarının geliştirilmesi kadar enerjiye erişimin sınırlı olduğu bölgelerde yeni bağlantıların kurulmasını da kapsıyor. 2035 hedefinin hayata geçirilmesinde, ülkelerin farklı altyapı ihtiyaçlarına uygun yatırımların yapılması belirleyici olacak.
2035'te dünyanın enerji haritası nasıl değişebilir?
Türkiye'nin COP31 kapsamında ortaya koyduğu 35'e 35 hedefi, küresel enerji tüketiminin yanı sıra petrol ve doğal gaz kullanımında da önemli değişimlerin önünü açabilir. Elektrikli teknolojilerin ulaşım, sanayi ve binalarda yaygınlaşmasıyla fosil yakıtlara olan talebin azalması ve ülkelerin enerji ithalatı için ayırdığı kaynakların farklılaşması bekleniyor.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) Yüksek Elektrifikasyon Senaryosu'na göre, elektrikli sistemlerin daha hızlı yaygınlaşması halinde yakıt ithal eden ülkelerin günlük petrol ithalatı, 2035 yılında 2025'e kıyasla 15 milyon varil azalabilir. Binalarda ve sanayide fosil yakıtlarla çalışan sistemlerin elektrikli teknolojilerle değiştirilmesi sayesinde yıllık 120 milyar metreküplük doğal gaz ithalatının da önüne geçilebileceği hesaplanıyor.
Enerji tüketimindeki dönüşümün ekonomik etkileri de öne çıkıyor. Aynı senaryoda, petrol ve doğal gaz ithalatındaki azalmanın gelişmiş ekonomiler ve Çin için yıllık yaklaşık 300 milyar dolar, diğer gelişmekte olan ekonomiler için ise 100 milyar doların üzerinde tasarruf sağlayabileceği öngörülüyor.
Bu hesaplamalar, elektrifikasyonun hızlandırılmasına yönelik belirli yatırım ve politika koşullarına dayanıyor. Hedeflenen dönüşümün gerçekleşmesi için yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması, elektrik şebekelerinin modernize edilmesi, depolama teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve özellikle gelişmekte olan ülkelerin finansman ihtiyacının karşılanması gerekiyor.
Antalya'da 75 ülkenin desteğini alan 35'e 35 hedefi, 19 Kasım'da yayımlanan güncellenmiş karar taslağı ve açıklanan Elektrifikasyon Uygulama Paketi ile yeni bir aşamaya ulaştı. COP31'in son aşamasında yürütülen müzakerelerde, küresel hedefin nihai karar metnindeki yeri ve ülkelerin üstleneceği ortak sorumluluklar şekilleniyor.
Dünya, 2035'e doğru ilerlerken enerji tüketiminde köklü bir değişime hazırlanıyor. Petrol ve doğal gazın ağırlıkta olduğu sistemlerden elektrikli teknolojilere geçişin hızlanması, otomobillerden fabrikalara, konutlardan şehirlere kadar yaşamın birçok alanını yeniden şekillendirebilir. Antalya'da ortaya konulan 35'e 35 hedefinin gerçek karşılığı ise dokuz yıl sonra yalnızca rakamlarda değil, fosil yakıtların yerini alan teknolojilerde, kurulan yeni altyapıda ve dönüşen enerji alışkanlıklarında görülecek.







Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…