RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, yaptığı açıklamada, VİA Plus projesinin yüzde 90'ının tamamlandığını, sistem testlerinin ve uzman eğitimlerinin devam ettiğini bildirdi. Yeni altyapının Cumhurbaşkanlığı 2027 Yılı Yatırım Programı'na dahil edildiğini belirten Daniş, sistemin özellikle aileye, kadınlara ve çocuklara yönelik yayın ilkesi ihlallerini hızlı biçimde tespit ederek raporlayabileceğini ifade etti.
Yapay zekanın yayın denetiminde üstleneceği role ilişkin değerlendirmelerde bulunan Daniş, VİA Plus'ı medya alanındaki "çelik kubbe" olarak nitelendirdi. Sistemin yalnızca yayınları izlemekle sınırlı kalmayacağını belirten Daniş, olası ihlallere ilişkin raporların hazırlanarak ilgili uzmanlara iletileceğini söyledi.
RTÜK'ün mevcut izleme ve değerlendirme altyapısına entegrasyonu süren VİA Plus'ın, geleneksel televizyon yayınlarının yanı sıra internet üzerinden sunulan içeriklerin denetiminde de kullanılması planlanıyor.
RTÜK'te yapay zeka dönemi başlıyor
Türkiye'de televizyon ve dijital yayınların çeşitlenmesi, RTÜK'ün denetlediği içeriklerin hacmini de artırdı. Kurumun 2026 yılı bütçe hazırlıkları kapsamında paylaşılan verilerde, yaklaşık 330 bin saatlik radyo ve televizyon yayınının incelendiği, 26 bini aşkın ihbar ve şikayetin değerlendirildiği belirtildi.
Yayın denetiminde yapay zeka kullanımına yönelik hazırlıklar da bu süreçte hız kazandı. Daha önce, yayın içeriklerinin daha hızlı ve kapsamlı incelenebilmesi amacıyla yapay zeka destekli analiz ve değerlendirme sistemlerinin 2026 yılında devreye alınmasının hedeflendiği açıklandı.
RTÜK'ün teknolojik dönüşümünün temelinde, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) ile geliştirilen Sayısal Kayıt Arşiv ve Analiz Sistemi (SKAAS) bulunuyor. 2008 yılında kullanılmaya başlanan sistem, radyo ve televizyon yayınlarının kesintisiz kaydedilmesini, arşivlenmesini ve uzmanlar tarafından incelenmesini sağlıyor.
Ses ve görüntü analizleri yapabilen SKAAS, anahtar kelime tespiti, ekrandaki yazıların okunması ve yayın kayıtlarının incelenmesi gibi özellikler de sunuyor. VİA Plus ise bu teknolojik altyapıyı yapay zeka destekli içerik sınıflandırma, konuşma analizi ve otomatik ön raporlama özellikleriyle geliştirmeyi amaçlıyor.
Yeni sistemle birlikte uzmanların uzun yayın kayıtlarında belirli ifadeleri, görüntüleri ve inceleme gerektiren bölümleri daha kısa sürede bulabilmesi hedefleniyor.
800 kanal, milyonlarca görüntü: Yapay zeka nasıl çalışacak?
VİA Plus, altı uydu üzerinden aynı anda 800'den fazla kanalı izleyebilecek kapasitede geliştirildi. Sistem, günlük 19 bin 200 saatten fazla konuşmayı analiz edebilecek ve 12 dilde çeviri yapabilecek.
Açıklanan ses işleme kapasitesi, tek bir kişinin aralıksız dinlemesi halinde yaklaşık 800 gün sürecek kayıt miktarına karşılık geliyor. Yapay zeka, konuşmaları zaman kodlarıyla metne dönüştürerek belirli kelimelerin ve ifadelerin yayınların hangi bölümlerinde geçtiğini tespit edebilecek.
Görüntü analizinde ise günlük 300 milyondan fazla video karesinin işlenmesi öngörülüyor. Sistemin yüz ve logo tanıma, ekran üzerindeki metinleri okuma, nesneleri belirleme ve görsel örüntüleri tespit etme gibi özellikleri bulunuyor.
VİA Plus, haber, reklam, film, belgesel ve spor gibi farklı yayın türlerini sınıflandırabilecek. Uzun programların özetlerini hazırlayabilecek sistem, uzmanların içeriklere ilişkin sorularını yanıtlayarak aranan bölümlere ulaşılmasını da kolaylaştıracak.
Örneğin bir televizyon programında belirli bir ifadenin kullanıldığı bölüm, konuşmanın metne dönüştürülmesiyle bulunabilecek. Görüntülerde yer alan tanımlı nesneler veya logolar da analiz edilerek ilgili sahneler inceleme için işaretlenebilecek.
RTÜK'ün uluslararası toplantılarda tanıttığı sistemin, çocukların gelişimini olumsuz etkileyebilecek içerikler ile yaş sınıflandırması ve Akıllı İşaretler açısından incelenmesi gereken sahneleri belirleyerek uzmanlara sunması da hedefleniyor.
Televizyondan dijital platformlara yeni denetim modeli
İnternet üzerinden yayın yapan platformların yaygınlaşması, RTÜK'ün denetim teknolojilerinin geliştirilmesinde önemli bir yer tutuyor. VİA Plus'ın kullanım alanları arasında isteğe bağlı yayın hizmeti sunan dijital platformlar da bulunuyor.
RTÜK, dijital platform temsilcileriyle gerçekleştirdiği toplantıda, yeni sistemin entegrasyonuna ilişkin teknik esasları değerlendirdi. Toplantıda, içerik kataloglarının aktarılması ve yayınların yapay zeka yardımıyla incelenmesine yönelik işleyiş ele alındı.
Planlanan modele göre, dijital platformlar yayın kataloglarına ilişkin bilgileri günlük olarak standart bir formatta RTÜK'e iletecek. İçeriklerin incelenmesi ise şikayet veya denetim ihtiyacı üzerine uzmanların katalogdan seçeceği yayınlarla sınırlı tutulacak.
Bir yayın hakkında şikayet alınması veya denetim ihtiyacı oluşması durumunda ilgili RTÜK uzmanı, katalog üzerinden incelemek istediği içeriği seçecek. Seçilen yayın yapay zeka destekli analizden geçirilecek ve hazırlanan ön rapor uzmanın değerlendirmesine sunulacak.
Bu uygulamayla dijital platformların geniş içerik kataloglarında bulunan belirli yayınlara daha hızlı ulaşılması amaçlanıyor.
RTÜK'ün internet üzerinden sunulan radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerine ilişkin mevcut düzenleme ve denetleme yetkileri bulunuyor. Kurum, dijital medya alanındaki gelişmeler doğrultusunda yeni görevler tanımlanmasına yönelik mevzuat hazırlıklarını da sürdürüyor.
Yapay zeka ihlali işaretleyecek, kararı kim verecek?
VİA Plus, yayınlarda ihlal şüphesi taşıyan içerikleri belirleyerek analiz sonuçlarını uzmanların değerlendirmesine sunacak. Yaptırım kararları ise mevcut hukuki süreç kapsamında yetkili makam tarafından alınacak.
RTÜK'ün dijital platform temsilcileriyle gerçekleştirdiği toplantıda, yapay zeka destekli altyapının otomatik karar verme veya yaptırım uygulama yetkisinin bulunmadığı açıklandı. Hazırlanan ön raporlar, ilgili uzmanlar tarafından incelenerek denetim sürecinde kullanılacak.
Yayın denetiminin hukuki çerçevesini 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun oluşturuyor. Kanunun 8'inci maddesinde yayın hizmeti ilkeleri, 32'nci maddesinde ise ihlaller karşısında uygulanabilecek idari yaptırımlar düzenleniyor.
Mevzuat kapsamında yayın kuruluşlarına, ihlalin niteliğine göre idari para cezası ve program durdurma gibi yaptırımlar uygulanabiliyor. İsteğe bağlı yayın hizmetlerinde belirli içeriklerin katalogdan çıkarılması da kanunda öngörülen tedbirler arasında yer alıyor.
Yaptırım kararlarını verme yetkisi Üst Kurula ait. Bu nedenle VİA Plus'ın bir içerikte olası ihlal belirlemesi, ilgili yayın kuruluşuna doğrudan ceza uygulanması sonucunu doğurmayacak.
Yapay zeka yanlış ihlal tespit ederse ne olacak?
Yapay zeka destekli yayın denetiminde karşılaşılabilecek sorunlardan biri, içeriklerin bağlamından koparılarak değerlendirilmesi ihtimali. Bir konuşmada kullanılan kelimeler, görüntülerin amacı ve yayının türü, içeriğin hukuki niteliğinin belirlenmesinde farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Örneğin bir haber bülteninde şiddet olayına ilişkin aktarılan ifadelerle, şiddeti teşvik eden bir programdaki ifadeler aynı kapsamda değerlendirilemeyebilir. Benzer şekilde bir dizinin kurgusal sahnesi ile gerçek bir olayın görüntüleri, yayın ilkeleri açısından farklı incelemeler gerektirebilir.
Bu nedenle yapay zekanın belirli bir kelimeyi veya görüntüyü işaretlemesi, tek başına yayın ihlalinin gerçekleştiği anlamına gelmez.
RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler, Bulgaristan'ın başkenti Sofya'da düzenlenen Karadeniz Yayıncılık Düzenleyici Otoriteler Forumu toplantısında, yapay zekanın yayın içeriklerini tespit edip sınıflandırabileceğini ancak bağlam, ölçülülük ve hukuki değerlendirmenin insan sorumluluğunda kalması gerektiğini vurguladı.
Toplantıda ayrıca yapay zekanın medya alanında kullanımının ifade özgürlüğü, medya çoğulculuğu, gazeteciliğin bağımsızlığı ve kişisel verilerin korunması bakımından doğurabileceği riskler de ele alındı.
Bununla birlikte VİA Plus'ın yanlış tespit oranına, hatalı sonuçların nasıl ölçüleceğine ve algoritmanın doğruluk performansına ilişkin ayrıntılı bir kamuya açık test raporuna ulaşılamadı. Bu verilerin açıklanması, sistemin denetim süreçlerindeki performansının değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.
Milyonlarca görüntünün güvenliği nasıl sağlanacak?
VİA Plus'ın yüksek veri işleme kapasitesi, yayın kayıtlarının saklanması ve korunmasına yönelik güvenlik önlemlerinin önemini artırıyor. RTÜK'ün uluslararası toplantılarda paylaştığı bilgilere göre, sistem günlük yaklaşık 12 terabayt yeni veriyi işleyip arşivleyebilecek.
Ses kayıtlarının metne dönüştürülmesi, görüntülerde yüz ve logo tanıma işlemlerinin gerçekleştirilmesi ve içeriklere ilişkin analiz raporlarının hazırlanması, veri erişimi ve depolama süreçlerini de önemli hale getiriyor.
RTÜK'ün mevcut Sayısal Kayıt Arşiv ve Analiz Sistemi (SKAAS), radyo ve televizyon yayınlarının kesintisiz kaydedilmesi, arşivlenmesi ve uzmanlar tarafından incelenmesi amacıyla kullanılıyor. VİA Plus ile geliştirilen yeni analiz altyapısında ise veri güvenliği ve gizliliğine ilişkin teknik ve idari önlemler önem taşıyor.
Özellikle dijital platformlardaki telif korumalı içeriklerin incelenmesi, yayın kuruluşlarının lisans sözleşmeleri ve dijital hak yönetimi uygulamaları bakımından da önem taşıyor.
RTÜK Başkan Yardımcısı Deniz Güler, dijital platform temsilcileriyle gerçekleştirilen toplantıda, hak sahiplerinin haklarının ve yayın kuruluşlarının sözleşmelerden doğan yükümlülüklerinin korunmasına önem verdiklerini belirtti. Güler, veri aktarımının güvenli biçimde yürütülmesi ile gizliliğin korunmasının kurumun öncelikleri arasında bulunduğunu ifade etti.
VİA Plus kapsamında işlenen verilerin saklama süreleri, erişim yetkilerinin sınırlandırılması ve uygulanacak özel güvenlik yöntemlerine ilişkin ayrıntılı teknik bilgilere ise incelenen kamuya açık açıklamalarda yer verilmedi.
VİA Plus ne zaman devreye girecek?
RTÜK'ün yapay zeka destekli denetim sisteminin tam kapasiteyle faaliyete geçeceği kesin tarih henüz açıklanmadı. Projede kurulumun büyük bölümü tamamlanmasına rağmen test, eğitim ve entegrasyon çalışmaları sürüyor.
Yeni altyapının İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığının iş süreçlerine dahil edilmesi için hazırlıklar yürütülürken, dijital platformların içerik kataloglarını sisteme aktarmasına ilişkin teknik çalışmalar da devam ediyor.
RTÜK'ün daha önce açıkladığı hedef, yapay zeka destekli analiz sistemlerinin 2026'da kullanıma alınmasıydı. Ancak VİA Plus'ın bütün bileşenlerinin faaliyete geçtiğine ilişkin bir duyuru yapılmadı.
Cumhurbaşkanlığı 2027 Yılı Yatırım Programı'na dahil edildiği açıklanan VİA Plus'ın devreye girmesiyle birlikte, yüzlerce kanalın eş zamanlı izlenmesi ve milyonlarca görüntünün yapay zeka yardımıyla analiz edilmesi hedefleniyor. Yayın ihlallerinin tespit edilme biçimini değiştirmeye hazırlanan sistemin en önemli sınavı ise yapay zekanın ulaştığı sonuçların doğruluğu ve insan denetiminin bu süreçte nasıl işleyeceği olacak.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…