Dünya, 2027 yılına doğru ilerlerken tarihin en güçlü El Niño olaylarından birine hazırlanıyor. Pasifik Okyanusu'nda gelişen ve küresel sıcaklık ile yağış düzenlerini etkileyen El Niño'nun olağanüstü şiddete ulaşabileceğine yönelik iddialar, iklim endişelerini yeniden gündeme taşıdı. Küresel ısınmanın etkisiyle zaten yükselen sıcaklıkların üzerine güçlü bir El Niño'nun eklenmesi, yeni sıcaklık rekorlarının kırılması ihtimalini artırıyor. Türkiye açısından ise aşırı sıcaklıklar, kuraklık, su kaynaklarında azalma ve orman yangınları gibi riskler yakından takip ediliyor. Öte yandan El Niño'nun insanlık tarihinde büyük bir felakete yol açabileceği ve pandemi ölçeğinde can kayıpları yaşanabileceği yönündeki iddialar da tartışılıyor.Peki Türkiye'yi nasıl bir kış bekliyor? 2027 yazında aşırı sıcaklıklar ne kadar etkili olacak? El Niño Türkiye'de hangi bölgeleri daha fazla etkileyecek? İstanbul Teknik Üniversitesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, Tgrthaber.com Özel Haber Editörü Zeynep Gizem Er'e yaptığı açıklamada El Niño'ya ilişkin dikkat çeken tahminleri değerlendirdi. Prof. Dr. Kadıoğlu, özellikle sosyal medyada gündeme gelen felaket senaryolarına karşı bilimsel verilerin doğru yorumlanması gerektiğini vurguladı.

TÜRKİYE NASIL BİR KIŞ GEÇİRECEK?
Kasım ve aralık aylarında sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyredeceğine yönelik tahminler, Türkiye'de kış mevsiminin nasıl geçeceği sorusunu gündeme taşıdı. Kar yağışı ve soğuk hava beklentisi merak edilirken, bazı bölgelerde sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi bekleniyor.
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, mevsimlik tahminlerin yanlış yorumlanmaması gerektiğine dikkat çekerek, ortalamaların üzerinde sıcaklık beklentisinin bütün kışın sıcak geçeceği veya kar yağışının görülmeyeceği anlamına gelmediğini belirtti:
"Kasım ve aralık aylarının ortalamadan sıcak geçeceğine ilişkin bir tahmin, bütün kışın sıcak geçeceğini veya kar yağmayacağını göstermez. Mevsimlik tahminler, belirli bir dönemin genel eğilimini anlatır; tek tek günlerde yaşanacak hava olaylarını değil. WMO da bu ayrımı açıkça vurguluyor: Bunlar mevsimlik görünümlerdir, tekil olayların tahmini değildir. Bunu şöyle düşünebiliriz: Bir ayın çoğu günü ılık geçerken birkaç gün çok soğuk olabilir. Dolayısıyla “ortalamanın üzerinde sıcaklık” ile “hiç soğuk olmayacak” aynı şey değildir. WMO’nun ekim–aralık görünümünde de ortalamadan sıcak bir dönem beklentisinin her yerin her gün ortalamadan sıcak olacağı anlamına gelmediği belirtiliyor.
El Niño’nun güçlü olması da tek başına Türkiye için bir kar haritası oluşturmaz. Etkiler mevsime, coğrafi konuma ve Hint ile Atlas okyanuslarındaki koşullar gibi diğer etkenlere göre değişebilir. Bu yüzden yalnızca El Niño’ya bakarak “İstanbul’a kar yağmayacak”, “şu illerde ağır kış olacak” ya da “bu bölgede kesin kuraklık yaşanacak” demek, mevcut bilginin taşıyabileceğinden daha kesin konuşmaktır.
Hangi il ve bölgelerin daha fazla risk altında olduğunu söylemek için önce hangi riskten söz edildiği açıklanmalıdır: Yoğun kar mı, don mu, yağış azlığı mı, taşkın mı? Bunların her biri ayrı değerlendirme gerektirir. İl adı vererek yapılacak uyarıların dayanağı, ulusal ve yerel tahminler olmalıdır; küresel bir iklim olayının adı değil. Resmî uyarıların yetkili kaynağı ulusal meteoroloji servisleridir."

"PANDEMİ ÖLÇEĞİNDE BİR ÖLÜM TAHMİNİ YOK"
2026-2027 döneminde El Niño'nun olağanüstü şiddete ulaşabileceği ve tarihin en güçlü örneklerinden biri olabileceği yönündeki tahminler, küresel ölçekte endişeleri artırıyor. Özellikle 2027 yazında aşırı sıcaklıkların insan sağlığı üzerindeki etkileri tartışılırken, pandemi ölçeğinde can kayıpları yaşanabileceği iddiaları da gündeme geldi.
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, güçlü El Niño ihtimalinin bilimsel bir dayanağı bulunduğunu ancak buradan pandemi ölçeğinde ölüm tahmini çıkarılamayacağını belirtti:
"Burada iki ayrı iddiayı birbirinden ayırmak gerekiyor.
Birincisi, El Niño’nun çok güçlü olabileceği iddiasıdır. Bunun bilimsel dayanağı var. WMO’nun ekim 2026’da yayımladığı mevsimlik görünüme göre tropikal Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklığı sapması Kasım 2026–Ocak 2027 döneminde ortalamanın 3,8 °C üzerine çıkabilir ve olay, son kırk yılda kullanılan izleme ölçeklerinin dışına taşacak güçte olabilir. Dolayısıyla “çok güçlü El Niño ihtimali uydurmadır” demek de doğru olmaz. Ancak bu sayı Türkiye’nin hava sıcaklığının 3,8 °C artacağı anlamına gelmez. Söz konusu değer, tropikal Pasifik’in belirli bir bölgesindeki deniz yüzeyi sıcaklığına ilişkindir. Okyanustaki bir sıcaklık sapmasını Türkiye’nin yaz sıcaklığı gibi sunmak, farklı ölçümleri birbirine karıştırmaktır.i
İkincisi, bundan “pandemi ölçeğinde can kaybı olacak” sonucunun çıkarılmasıdır. İncelediğim WMO açıklamaları böyle bir ölüm tahmini vermiyor. Aksine, güçlü bir El Niño’nun etkilerine karşı erken uyarı ve hazırlık yapılabileceğini, tahminlerin erken eyleme dönüştürülmesi gerektiğini vurguluyor.
“Pandemi kadar insan ölecek” deniyorsa şu soruların yanıtlanması gerekir:
Hangi pandemi ve hangi ölüm hesabı kastediliyor?
Bütün dünya mı, Türkiye mi değerlendiriliyor?
Bir yazdan mı, birkaç yıldan mı söz ediliyor?
Hesabı yapan araştırma hangisi?
Sonuç hangi varsayımlara dayanıyor ve belirsizlik aralığı nedir?
Bu bilgiler sunulmadan yapılan karşılaştırma, doğrulanabilir bir bilimsel tahmin değil, dayanağı gösterilmemiş çarpıcı bir iddiadır.
Türkiye’de etkinin hangi aylarda en sert hissedileceği konusunda ise küresel sıcaklık eğilimiyle yerel hava olaylarının zamanlamasını karıştırmamak gerekir. WMO, El Niño’nun aralık civarında zirve yapmasının ardından etkilerinin 2027’ye uzanabileceğini belirtiyor. Fakat bundan Türkiye’de belirli bir ayda belirli şiddette sıcak hava dalgası yaşanacağı sonucu çıkmaz. 2027 yazı için yapılması gereken, şimdiden kesin felaket ilan etmek değil; güncellenen tahminleri izleyerek hazırlık yapmaktır. Erken hazırlık ile erken panik aynı şey değildir."

"RİSK ARTABİLİR' UYARISI CİDDİYE ALINMALIDIR, ANCAK 'AFET KESİNLEŞTİ' ANLAMINA GELMEZ"
Güçlü El Niño'nun küresel sıcaklık ve yağış düzenleri üzerindeki etkileri, Türkiye'de de kuraklık, su kıtlığı, tarımsal üretim kayıpları ve orman yangınları gibi riskleri gündeme getiriyor. Bununla birlikte aşırı yağış, ani sel ve taşkın ihtimali de iklim risklerinin diğer boyutları arasında yer alıyor.
El Niño'nun Türkiye üzerindeki etkilerinin her bölgede aynı olmayacağını belirten Kadıoğlu, kesin bölgesel afet tahminleri yapılmasına karşı uyarıda bulundu:
"El Niño, tropikal Pasifik’te gelişen doğal bir okyanus-atmosfer olayıdır. Dünyanın farklı bölgelerindeki sıcaklık ve yağış düzenlerini etkileyebilir. Ancak etkisinin yönü ve şiddeti her yerde aynı değildir; diğer iklim etkenleri bu sonuçları güçlendirebilir, zayıflatabilir veya değiştirebilir. Bu nedenle Türkiye için şu tür kesin bir dağılım yapmak doğru değildir: "El Niño nedeniyle Ege’de kesin kuraklık, Karadeniz’de kesin sel, Marmara’da kesin aşırı sıcak yaşanacak."
Böyle bir listenin güvenilir sayılabilmesi için Türkiye’ye özgü, dönemi belirtilmiş ve olasılıkları açıklanmış tahminlerle desteklenmesi gerekir. WMO da nerede ve ne zaman önlem alınacağını belirlemek için bölgesel ve ulusal tahminlerin gerekli olduğunu söylüyor. Ayrıca sıcaklık, kuraklık, su kıtlığı, sel ve yangın aynı olay değildir. Bunları tek bir başlık altında sıralamak, hepsinin aynı yerde ve aynı zamanda yaşanacağı izlenimi yaratabilir. Küresel bir risk artışını Türkiye için hazırlanmış kesin bir afet takvimi gibi sunmamak gerekir. Halkın bilmesi gereken temel nokta şudur: “Risk artabilir” sözü ciddiye alınmalıdır; fakat “afet kesinleşti” anlamına gelmez. Hazırlığın amacı da olası tehlikenin can ve mal kaybına dönüşmesini engellemektir."

OKYANUSLARDA SICAKLIK REKORU
Küresel ısınmanın etkisiyle okyanuslarda biriken ısı artarken, deniz seviyesindeki yükseliş de kıyı bölgelerinin geleceğine ilişkin endişeleri artırıyor. Alçak rakımlı kıyı bölgelerinde yaşayan milyonlarca insanın kıyı tehlikelerine maruz kalması, İstanbul başta olmak üzere Türkiye'nin sahil kentleri açısından da uzun vadeli riskleri gündeme getiriyor.
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, okyanusların ısınması ve deniz seviyesindeki yükselişin ölçülmüş ve gerçek sorunlar olduğuna dikkat çekti:
"Okyanusların ısınması ve deniz seviyesinin yükselmesi gerçek, ölçülmüş sorunlardır. WMO’ya göre okyanusların ısı içeriği 2025’te üst üste dokuzuncu kez rekor düzeye ulaştı. Buradaki “ısı içeriği”, yalnızca deniz yüzeyinin sıcaklığını değil, okyanusun üst 2.000 metresinde biriken ısıyı ifade ediyor. Bu iki ölçümü birbirine karıştırmamak gerekir.
900 milyon kişi, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 11’ini oluşturan ve alçak kıyılarda yaşayarak kıyı tehlikelerine doğrudan maruz kalan nüfusu anlatıyor. “900 milyon insan yakında boğulacak” veya “bu insanların yaşadığı bütün kentler 2027’de su altında kalacak” anlamına gelmiyor. Deniz seviyesindeki artış, kıyılarda zaten var olan tehlikelere eklenir. Ancak küresel ortalama deniz seviyesi verisi, İstanbul’da hangi mahallenin ne zaman su altında kalacağını gösteren bir harita değildir. Küresel bir rapordaki nüfus sayısından İstanbul için belirli bir tarih veya su basma sınırı çıkarılamaz.
Dolayısıyla doğru haber dili, “kıyı kentlerinin uzun vadeli riskleri yerel verilerle değerlendirilmeli” demektir. “El Niño geliyor, İstanbul sular altında kalacak” demek ise küresel ve uzun dönemli bir sorunu, yerel ve tarihi belli bir felaketmiş gibi sunar; eldeki verinin söylemediğini söyletir."

"EKİM-ARALIK DÖNEMİNDE NİNO 3.4 BÖLGESİNDEKİ SAPMA EN YÜKSEK DÜZEYE ULAŞABİLİR"
El Niño'yu önceki dönemlerden farklı kılan en önemli başlıklardan biri, zaten ısınan bir iklim sisteminde gelişmesi. Küresel ısınmayla birlikte okyanuslarda biriken ısının rekor seviyelere ulaşması, güçlü bir El Niño'nun etkilerinin daha yakından takip edilmesini gerektiriyor.
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, WMO verilerine dikkat çekerek Niño 3.4 bölgesindeki sıcaklık sapmasının rekor seviyelere ulaşabileceğini açıkladı:
"Güçlü bir El Niño, sıcaklık ve yağış düzenlerinde önemli değişiklikler oluşturabilir. Üstelik okyanusların ısı birikiminin rekor düzeylerde olduğu bir dönemde gelişiyor. WMO, ekim–aralık döneminde Niño 3.4 bölgesindeki sapmanın gözlemler başladığından beri en yüksek düzeye, yaklaşık +3,7 °C’ye ulaşabileceğini; bunun 2015–2016’daki +2,6 °C’lik önceki rekorun üzerinde olduğunu belirtiyor. Bu nedenle riskleri küçümsemek doğru değildir.
Ancak “en güçlü El Niño”, “en sıcak küresel yıl”, “en şiddetli yerel sıcak hava dalgası” ve “en fazla can kaybı” aynı şey değildir. İlki tropikal Pasifik’teki olayın gücünü, diğerleri farklı coğrafi ölçeklerdeki sonuçları anlatır. WMO’nun özellikle belirttiği gibi, El Niño’nun gücü herhangi bir ülkedeki etkilerin ne kadar ağır olacağını tek başına belirlemez.
“İnsanlık tarihinin en yıkıcı sıcak hava dalgası geliyor” diyebilmek için ayrıca nerede, ne zaman, hangi ölçüte göre ve hangi karşılaştırmayla konuşulduğunun açıklanması gerekir. İncelediğim WMO açıklamaları bu sonucu vermiyor; ciddi riskler karşısında erken uyarı ve hazırlık çağrısı yapıyor. Bilimsel uyarıyı kaçınılmaz kıyamet senaryosuna dönüştürmek doğru değildir."

"OLASILIĞI KESİNLİĞE ÇEVİRMEYİN"
El Niño'ya ilişkin tahminlerin bilimsel veriler ışığında değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizen Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, özellikle sosyal medyada dolaşıma giren abartılı felaket senaryolarına karşı uyarılarda bulundu.
Küresel iklim tahminlerinin doğrudan Türkiye'deki belirli bir ilin hava durumu veya afet takvimi gibi sunulmasının yanıltıcı olabileceğini belirten Kadıoğlu, değerlendirmesini şu sözlerle tamamladı:
"Olasılığı kesinliğe çevirmek yanıltıcıdır. “Çok güçlü olabilir” ile “Türkiye’de büyük felaket olacak” arasında önemli bir kanıt boşluğu vardır. Küresel bir mevsimlik tahmini belirli bir ilin kesin afet beklentisine çevirmek bu boşluğu görmezden gelmektir. WMO’nun “mevsimlik görünüm, tekil olay tahmini değildir” uyarısı tam da bu ayrımı anlatır. Pasifik’teki deniz sıcaklığı Türkiye’nin hava sıcaklığı değildir. Küresel kıyı nüfusu İstanbul’un su altında kalacak nüfusu değildir. El Niño’nun şubat ayına kadar sürme ihtimali de belirli bir kentte felaket yaşanma ihtimali değildir. Bu göstergeler arasında kanıtlanmamış geçişler yapmak, doğru veriler kullanılsa bile yanıltıcı bir sonuç üretir.
“Pandemi ölçeğinde ölüm” gibi bir ifade, kaynak ve yöntem gösterilmeden kullanılamayacak kadar ağırdır. TGC Bildirgesi, sağlık konusunda sansasyondan kaçınmayı, insanları umutsuzluğa sürükleyecek yayın yapmamayı ve araştırmaları kesinleşmiş sonuçlar gibi sunmamayı açıkça ister. WMO’nun mesajı yalnızca “tehlike büyüyor” değildir; aynı zamanda tahminlerin erken uyarı ve erken eyleme dönüştürülmesi gerektiğidir. Çok güçlü bir El Niño beklentisinin bilimsel dayanağı vardır. Fakat bundan Türkiye için il il kesin felaket listesi, ay ay sıcaklık takvimi veya pandemiyle kıyaslanan bir ölüm bilançosu çıkarılamaz. Bu iddialar ayrıca ve doğrudan kanıt gerektirir."







Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…