Dijital batarya pasaportuyla bataryanın teknik özelliklerinin yanı sıra karbon ayak izi, kullanılan hammaddeler, geri dönüştürülmüş içerik, enerji verimliliği, performans ve dayanıklılık gibi bilgilere dijital ortamdan ulaşılabilecek. Sistem, bataryanın yaşam döngüsü boyunca elde edilen verilerin izlenmesine ve farklı kullanıcı gruplarının ihtiyaç duyduğu bilgilere erişmesine imkan sağlayacak.
QR kodla bataryanın dijital kaydına erişilecek
AB Batarya Tüzüğü kapsamında oluşturulan sistemde her batarya pasaportu QR koduyla ilişkilendirilecek. Kullanıcılar, ilgili kod üzerinden bataryaya ilişkin kendilerine açık bilgileri görüntüleyebilecek.
Avrupa Komisyonunun güncel açıklamasına göre batarya pasaportunda bataryanın kimliği ve teknik özellikleri, üretici bilgileri, performans ve dayanıklılık verileri ile onarım, yeniden kullanım ve geri dönüşüme yardımcı olacak bilgiler bulunabilecek. Sürdürülebilirlik ve döngüsellik kapsamında farklı veri setleri de sistemde yer alacak.
Ticaret Bakanlığının batarya mevzuatına ilişkin bilgilendirmesinde ise son kullanıcıların erişebileceği bilgiler arasında bataryanın kimyasal özellikleri, kritik hammaddeleri, karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş ve yenilenmiş içerik, kapasite, voltaj, güç, enerji verimliliği, garanti süresi ve atık yönetimine ilişkin bilgilerin bulunduğu belirtiliyor.
Bu nedenle uygulamanın yalnızca bataryaya bir QR kod eklenmesinden ibaret olması beklenmiyor. QR kod, arka planda toplanan ve yönetilen kapsamlı veriye erişim sağlayan araç olarak kullanılacak.
Bataryanın karbon ayak izi de görünür hale gelecek
Yeni sistemin önemli unsurlarından biri de bataryaların karbon ayak izinin izlenmesi olacak. AB mevzuatında elektrikli araç bataryaları için karbon ayak izi beyanı 18 Şubat 2025’ten itibaren zorunlu hale getirildi. Elektrikli araç bataryalarında karbon ayak izi performans sınıflandırmasının uygulanması ise 18 Ağustos 2026 itibarıyla başladı. Bir sonraki aşamada, bataryaların yaşam döngüsü boyunca oluşturduğu karbon ayak izinin belirlenen üst sınırın altında olduğunun gösterilmesi gerekecek. Elektrikli araç bataryaları için bu üst sınıra ilişkin zorunluluğun 18 Şubat 2028’den itibaren uygulanması öngörülüyor.
Karbon ayak izi beyanında üretici ve batarya modeli bilgilerinin yanı sıra üretim tesisinin konumu ve bataryanın kullanım ömrü boyunca sağladığı her kilovatsaat başına karbon emisyonu gibi veriler bulunacak. Böylece bataryanın çevresel etkisinin yalnızca aracın kullanım aşamasındaki emisyonlarla değil, üretim sürecinden başlayarak yaşam döngüsü boyunca değerlendirilmesinin önü açılacak.
Geri dönüştürülmüş hammaddeler takip edilecek
AB’nin batarya düzenlemesi, bataryalarda kullanılan kritik hammaddelerin geri kazanılması ve yeniden kullanılması konusunda da aşamalı yükümlülükler getiriyor.
Elektrikli araç bataryaları ve belirli endüstriyel bataryalar için kobalt, lityum, nikel ve kurşun gibi hammaddelerin ne kadarının üretim veya tüketim atıklarından elde edildiğine ilişkin bilgilerin belgelenmesi gerekiyor.
Daha sonraki aşamada ise bataryalarda belirli oranlarda geri dönüştürülmüş içerik kullanılması zorunlu hale gelecek. Ticaret Bakanlığının verdiği bilgilere göre 18 Ağustos 2031’den itibaren ilgili bataryalarda kobaltın yüzde 16’sı, lityumun yüzde 6’sı, nikelin yüzde 6’sı ve kurşunun yüzde 85’inin geri dönüştürülmüş içerikten oluşması gerekecek. Bu oranların 2036’da daha da yükselmesi öngörülüyor.
Bu düzenlemelerle batarya üretiminde kullanılan hammaddelerin kaynağının ve geri dönüşümden elde edilen kısmının daha yakından takip edilmesi hedefleniyor.
Bataryanın kullanım ömrü de dijital olarak izlenebilecek
Dijital pasaportun bir diğer önemli özelliği, bataryanın yalnızca üretildiği andaki durumunu değil, kullanım sürecindeki değişimini de takip etmeye imkan vermesi olacak. AB mevzuatına göre yeniden kullanılan veya yeniden üretilen bataryalar için orijinal batarya pasaportuyla bağlantılı yeni bir pasaport oluşturulabilecek. Bataryanın statüsünün değişmesi, performansı, dayanıklılığı ve kullanım sürecindeki bazı bilgiler de sistem üzerinden takip edilebilecek.
Bu yapı, bataryaların araçtan çıkarıldıktan sonra yeniden kullanım veya geri dönüşüm süreçlerine yönlendirilmesi açısından da önem taşıyor. Böylece bir bataryanın ilk kullanımından sonraki yaşamının da kayıt altına alınması amaçlanıyor.
Atık bataryalarda üretici sorumluluğu genişliyor
AB’nin yeni düzenlemeleri dijital pasaportla sınırlı değil. Atık bataryaların toplanması, yeniden kullanıma hazırlanması ve geri dönüştürülmesine yönelik üretici sorumluluğu da güçlendiriliyor.
AB pazarına batarya sunan üretici, ithalatçı veya distribütörler için genişletilmiş üretici sorumluluğu sistemi uygulanıyor. Bu kapsamda batarya atıklarının ayrı toplanması, taşınması, yeniden kullanıma hazırlanması ve geri dönüştürülmesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor.
Mevzuat ayrıca çeşitli batarya türleri için toplama ve geri dönüşüm hedefleri belirliyor. Lityum için materyal geri kazanım hedefi 2027’de yüzde 50, 2031’de yüzde 80 olarak belirlenirken, lityum içeren bataryalarda geri dönüşüm verimliliği hedefinin 2030 sonunda yüzde 70’e çıkarılması öngörülüyor.
AB, batarya pasaportunu dijital ürün pasaportunun ilk uygulamalarından biri olarak kullanacak
Batarya pasaportu, AB’nin daha geniş kapsamlı Dijital Ürün Pasaportu sisteminin bir parçasını oluşturuyor.
Avrupa Komisyonuna göre bataryalar, Dijital Ürün Pasaportunun zorunlu hale geleceği ilk ürün gruplarından biri olacak. Sistemin amacı, ürünlerin yaşam döngüsü boyunca sürdürülebilirlik ve döngüsellik açısından gerekli bilgilerin üreticiler, tüketiciler, onarım ve geri dönüşüm işletmeleri ile kamu otoriteleri tarafından erişilebilir hale getirilmesi.
AB, Dijital Ürün Pasaportu için genel kayıt sisteminin teknik altyapısını da oluşturmaya başladı. Avrupa Komisyonu tarafından 2026’da DPP Siciline ilişkin uygulama düzenlemesi yayımlandı. Bu kapsamda bataryalar, AB’nin ürünlerin çevresel ve teknik bilgilerinin dijital ortamda izlenmesini öngören daha geniş dönüşümünün önemli bir başlangıç alanı olarak öne çıkıyor.
Komisyon 71 veri noktasını belirledi
Avrupa Komisyonu, 21 Ağustos 2026’da sektörün dijital batarya pasaportuna hazırlanmasına yardımcı olmak amacıyla güncellenmiş bir rehber yayımladı.
Rehberde elektrikli araç, hafif ulaşım aracı ve endüstriyel bataryalar için toplam 71 veri noktası bir araya getirildi. Bu veri noktalarının hangilerinin zorunlu, hangilerinin isteğe bağlı olduğu veya belirli koşullarda uygulanacağı ayrı ayrı gösterildi.
Komisyon, rehberin üreticiler, ithalatçılar ve batarya değer zincirindeki diğer aktörlerin hangi verileri toplaması, değerlendirmesi ve sisteme sunması gerektiğini belirlemelerine yardımcı olmasını amaçlıyor.
Buna göre 18 Şubat 2027’den itibaren AB pazarına sunulan her elektrikli araç bataryası, her hafif ulaşım aracı bataryası ve kapasitesi 2 kilovatsaatin üzerinde olan her endüstriyel batarya için batarya pasaportu bulunması gerekecek.
Türkiye’deki üreticiler için yeni hazırlık süreci
AB pazarına ürün ihraç eden Türk şirketleri açısından da düzenlemeler önem taşıyor. Ticaret Bakanlığı, 31 Ağustos 2026’da AB Dijital Batarya Pasaportu hazırlıklarına ilişkin destek kılavuzunu yayımladı. Bakanlık, Avrupa Komisyonunun batarya sektöründeki paydaşların yeni gerekliliklere hazırlanmasına yardımcı olmak amacıyla hazırladığı kılavuzu Türk sektörünün dikkatine sundu.
AB’nin batarya mevzuatında üçüncü ülkelerden AB pazarına ürün tedarik eden şirketler için de karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş madde içeriği ve hammaddelerin tedarikine ilişkin çeşitli belgelendirme ve bildirim yükümlülükleri bulunuyor.
Bu nedenle Türkiye’deki üreticiler açısından yeni dönem yalnızca bataryaya dijital bir kimlik kazandırılması anlamına gelmiyor. Üretim tesisinden hammaddeye, karbon emisyonlarından geri dönüşüm verilerine kadar farklı aşamalarda veri toplanması ve bu verilerin doğrulanabilir şekilde tutulması gerekecek.
Dijital Ürün Pasaportu platformu Circudata Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Sarıkanat da firmaların şimdiden hazırlık yapması gerektiğini belirterek, dijital ürün pasaportunun yalnızca QR koddan ibaret olmadığını, asıl sürecin verinin toplanması ve işlenmesi olduğunu ifade etti. Sarıkanat, karbon ayak izi, su ayak izi, geri dönüşüm ve atık yönetimi verilerinin aynı veri altyapısında değerlendirilebildiğini söyledi.
Yeni düzenlemelerle birlikte elektrikli araç bataryalarının teknik özelliklerinin yanı sıra çevresel etkilerinin, kullanılan hammaddelerin ve kullanım ömrü sonrasındaki süreçlerinin de daha ayrıntılı biçimde izlenmesi hedefleniyor. Böylece bataryanın üretiminden geri dönüşümüne kadar uzanan yaşam döngüsünün dijital kayıt üzerinden takip edilmesi amaçlanıyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…