Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi, sanatçılar, yazarlar, gazeteciler ve teknoloji şirketleri arasında telif hakları üzerinden yeni bir mücadele başlattı. Kitaplardan haberlere, fotoğraflardan şarkılara kadar milyonlarca içeriğin yapay zeka eğitiminde kullanılması mahkemelere taşınırken hukuki mücadelenin son örneklerinden biri, Rock'n Roll'un efsane ismi Elvis Presley'in eserleri üzerinden yaşandı. Sanatçının şarkılarının izinsiz kullanıldığını savunan hak sahipleri, Claude adlı yapay zeka sisteminin geliştiricisi Anthropic'e karşı milyonlarca dolarlık tazminat talebinde bulundu.
Elvis'in 274 şarkısı mahkemelik oldu
Elvis Presley'in müzik mirası, ölümünün üzerinden 49 yıl geçmesine rağmen yeni bir hukuk mücadelesinin merkezine yerleşti. Sanatçının eserleri üzerinde hak sahibi olan şirketler ve kuruluşlar, 23 Ekim'de ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki federal mahkemeye başvurarak Anthropic'in 274 şarkıyı yapay zeka modellerinin eğitiminde izinsiz kullandığını ileri sürdü.
Davacılar arasında Presley'in fikri mülkiyet haklarıyla bağlantılı Authentic Brands Group'un iştiraki, Raleigh Music Publishing, Abilene Music ve çeşitli hak sahipleri yer aldı. Can't Help Falling in Love, All Shook Up, Don't Be Cruel ve A Little Less Conversation gibi dünya çapında tanınan eserler de dava kapsamına alındı.
Hak sahipleri, Anthropic'in söz konusu eserleri gerekli lisansları almadan kopyaladığını savunarak şarkı başına 150 bin dolardan toplam 41,1 milyon dolar tazminat talep etti. Ek ihlal iddialarıyla birlikte toplam talep 48,6 milyon dolara ulaştı. Davacılar ayrıca izinsiz kopyaların imha edilmesini ve eserlerin yeniden kullanılmasının engellenmesini istedi.
Davanın odağında yalnızca şarkıların kopyalanması değil, eserlerin yapay zeka sistemlerinde nasıl kullanıldığı da bulunuyor. Hak sahipleri, Anthropic'in Presley'in şarkı sözlerini internetten topladığını, bunları şirketin veri arşivinde sakladığını ve Claude'un yeni sürümlerini eğitmek için kullandığını ileri sürdü.
Claude gibi büyük dil modelleri, geniş veri kümelerini işleyerek dilin yapısını ve kelimeler arasındaki ilişkileri öğreniyor. Ancak bu süreçte telif hakkıyla korunan eserlerin izin alınmadan kullanılıp kullanılamayacağı, davaların temel tartışmaları arasında yer alıyor.
Dava dilekçesinde, Claude'un bazı şarkı sözlerini yeniden üretebildiği, kelimeler değiştirilse bile eserlerin özgün yapısına benzeyen içerikler oluşturabildiği iddia edildi. Davacılar, Anthropic'in telifli içeriklerin yeniden üretilmesini engellemek amacıyla uyguladığı koruyucu önlemlerin de farklı komutlarla aşılabildiğini savundu.
Anthropic ise suçlamaları reddetti. Şirket, açıklamasında "İddialara katılmıyoruz ve bu davada kendimizi sonuna kadar savunmayı amaçlıyoruz." ifadelerini kullandı.
Şirketin önceki telif davalarında dayandığı temel hukuki gerekçelerden biri, ABD'de “fair use” olarak bilinen adil kullanım ilkesi oldu. Bu ilke, telifli eserlerin belirli koşullarda hak sahibinden izin alınmadan kullanılmasına imkan tanıyor. Yapay zeka geliştiricileri model eğitiminin dönüştürücü bir kullanım olduğunu savunurken eser sahipleri, izinsiz kopyalamanın telif haklarını ve lisans gelirlerini ihlal ettiğini ileri sürüyor.
Yapay zeka devlerinin telif dosyası kabarıyor
Elvis Presley davası, Anthropic'in karşı karşıya kaldığı ilk telif suçlaması olmadı. Universal Music Publishing Group, Concord Music Group ve ABKCO gibi büyük müzik yayıncıları da şirketi şarkı sözlerini izinsiz kullandığı iddiasıyla mahkemeye taşıdı. Ocak 2026'da açılan bir başka davada ise 20 bini aşkın eserin telif haklarının ihlal edildiği öne sürüldü.
Hukuki mücadele yalnızca Anthropic'le sınırlı kalmadı. ABD'nin önde gelen gazetelerinden The New York Times, Aralık 2023'te ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI ve Microsoft'a dava açarak milyonlarca haberinin yapay zeka eğitiminde izinsiz kullanıldığını savundu.
Eylül 2026'da New York'taki federal mahkemede taraflar, telifli haberlerin yapay zeka eğitiminde kullanılmasının adil kullanım kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda karşı karşıya geldi. OpenAI, modellerin eserleri kopyalamak yerine dilsel örüntüleri öğrendiğini savunurken gazete, yapay zeka çıktılarının özgün haberlere olan talebi azaltabileceğini ileri sürdü.
Aynı ay Seattle Times ve Newsday de haberlerinin izinsiz kullanıldığı iddiasıyla OpenAI ve Microsoft'a karşı dava açtı. Gazeteler, abonelikle erişilebilen içeriklerinin de yapay zeka sistemlerinin eğitiminde kullanıldığını öne sürdü.
1,5 milyar dolarlık telif hesaplaşması
Yapay zeka şirketlerinin karşı karşıya kaldığı davalar arasında en dikkat çekici gelişmelerden biri, Anthropic ile eserlerinin izinsiz kullanıldığını savunan yazarlar arasında yaşandı.
ABD'de açılan toplu davada yazarlar, kitaplarının korsan internet kaynaklarından indirilerek Claude modellerinin eğitiminde kullanıldığını ileri sürdü. Haziran 2025'te verilen kararda mahkeme, kitapların yapay zeka eğitiminde kullanılmasını belirli koşullarda adil kullanım kapsamında değerlendirirken korsan kaynaklardan edinilen eserlerin izinsiz biçimde arşivlenmesini aynı hukuki korumaya dahil etmedi.
Yargılama devam ederken Anthropic ile davacı yazarlar 1,5 milyar dolarlık uzlaşmaya vardı. Kaliforniya'daki federal mahkeme, 20 Temmuz 2026'da anlaşmaya nihai onay verdi.
480 binden fazla eseri kapsayan anlaşmada, eser başına yaklaşık 3 bin 100 dolarlık ödeme öngörüldü. Anthropic'in korsan kaynaklardan edindiği belirli veri kümelerini imha etmesi de uzlaşmanın koşulları arasında yer aldı.
Şirket, anlaşma kapsamında hukuki sorumluluğunu kabul etmedi. Mahkemece onaylanan uzlaşma, özellikle kitapların korsan kaynaklardan temin edilmesine ilişkin uyuşmazlığı çözerken yapay zeka modellerinin gelecekteki bütün eğitim faaliyetlerini kapsamadı.
Yapay zeka müzikte notaları yeniden yazıyor
Telif tartışmaları mahkemelerde sürerken müzik sektöründe yapay zeka üzerinden yeni anlaşmalar da yapılmaya başlandı. Birkaç satırlık komutla şarkı oluşturabilen sistemlerin yaygınlaşması, büyük plak şirketlerini hem hukuki mücadeleye hem de yeni lisanslama arayışlarına yöneltti.
Sony Music, Universal Music Group ve Warner Records gibi şirketler, 2024 yılında yapay zekayla müzik üreten Suno ve Udio platformlarına telif hakkı ihlali iddiasıyla dava açtı. Plak şirketleri, milyonlarca ses kaydının izinsiz kullanılarak yeni müzik üreten modellerin eğitildiğini savundu.
Ancak davaların ardından sektörde anlaşma adımları da atıldı. Universal Music Group, Ekim 2025'te Udio ile telif anlaşmazlığını çözüme kavuşturarak lisanslı müziklere dayanan yeni yapay zeka ürünleri geliştirmek üzere iş birliğine gitti. Warner Music Group da Kasım 2025'te Suno ile anlaşarak lisanslı yapay zeka müzik modellerinin geliştirilmesinin önünü açtı.
Bu gelişmeler, telifli eserlerin yapay zeka eğitiminde kullanılması için lisanslama modelinin önem kazanmasına yol açtı. Sanatçıların seslerinin taklit edilmesi, bestelerin yeniden kullanılması ve yapay zeka tarafından üretilen şarkılardan elde edilecek gelirlerin paylaşılması ise müzik sektöründeki hukuki tartışmalar arasında yer almaya devam ediyor.
Yapay zekanın ürettiği eserin sahibi kim?
Müzik ve yayıncılık sektöründe eserlerin izinsiz kullanıldığı iddiasıyla davalar açılırken yapay zeka tarafından oluşturulan içeriklerin kime ait olduğu da hukuki tartışmaların bir başka boyutunu oluşturuyor.
ABD Telif Hakkı Ofisi, 29 Ocak 2025'te yayımladığı raporda yapay zeka yardımıyla oluşturulan içeriklerin telif hakkıyla korunabilmesi için yeterli düzeyde insan yaratıcılığı bulunması gerektiğini belirtti.
Raporda, yalnızca yapay zeka sistemine komut verilmesinin telif koruması için tek başına yeterli olmadığı, buna karşılık insanın özgün düzenlemeleri ve yaratıcı katkılarının koruma kapsamında değerlendirilebileceği ifade edildi.
Bu yaklaşım, yapay zeka kullanılarak hazırlanan bütün çalışmaların telif hakkı dışında kaldığı anlamına gelmiyor. Bir eserin ne kadarının insan tarafından oluşturulduğu ve hangi bölümlerinin özgün yaratıcı katkı içerdiği, korumanın kapsamını belirleyen unsurlar arasında bulunuyor.
Mevcut eserlerin yapay zeka eğitiminde kullanılması ile yapay zekanın ortaya çıkardığı yeni içeriklerin sahipliği, böylece ayrı hukuki tartışmalar olarak ele alınıyor.
Telif savaşında son perde: Yapay zekaya kim dur diyecek?
Elvis Presley'in 274 şarkısı üzerinden açılan milyonlarca dolarlık dava, yapay zeka şirketlerinin eğitim verilerini nasıl topladığına ilişkin tartışmaların son halkası oldu. ABD'de sanatçılar, gazeteler ve yazarlar eserlerinin izinsiz kullanıldığı iddiasıyla mahkemelere başvururken Avrupa Birliği, teknoloji şirketlerinin telif haklarına ilişkin yükümlülüklerini yeni düzenlemelerle belirlemeye başladı.
AB Yapay Zeka Yasası kapsamında 2 Ağustos 2025'te uygulanmaya başlayan yükümlülükler, genel amaçlı yapay zeka modeli sağlayıcılarının telif haklarına uyum politikaları oluşturmasını ve eğitimde kullanılan içeriklere ilişkin kamuya açık özetler yayımlamasını öngörüyor. Daha önce piyasaya sunulan modeller için ise geçiş hükümleri bulunuyor.
ABD'de ise Anthropic, OpenAI ve diğer teknoloji şirketlerine yönelik davalarda gözler mahkemelerin vereceği kararlara çevrildi. Davaların odağında, eserlerin yapay zeka eğitiminde kullanılmasının adil kullanım kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve hak sahiplerinden hangi koşullarda izin alınması gerektiği bulunuyor.
Bir yanda yapay zeka şirketlerinin milyarlarca içerikle eğitilen modelleri, diğer yanda eserlerinin karşılığını isteyen sanatçılar, yazarlar ve yayıncılar yer alıyor. Anthropic'in yazarlarla vardığı 1,5 milyar dolarlık uzlaşmanın ardından Elvis Presley'in şarkıları için talep edilen 48,6 milyon dolar, mücadelenin ekonomik boyutunu bir kez daha ortaya koydu.
1977'de hayatını kaybeden Elvis Presley'in şarkıları, yaklaşık yarım asır sonra bu kez müzik listelerinde değil, mahkeme dosyalarında yer alıyor. Rock'n Roll'un efsane isminin eserleri üzerinden başlayan son dava, yapay zekanın başkalarının eserlerinden öğrenirken hangi telif sınırlarına uyması gerektiğine ilişkin mücadelenin yeni adresi oldu.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…