Washington’da siyasi dengelerin değişmesi, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Trump ile Erdoğan arasındaki yakın ilişkiye rağmen Kongre’nin artan etkisi, Ankara’nın F-35 beklentisinden Suriye politikasına kadar kritik başlıklarda elini zorlaştırabilir. Emekli Tuğgeneral Prof. Dr. Esat Arslan, ABD’deki yeni dönemin Türkiye’ye olası yansımalarını ve Washington-Ankara hattında değişen güç dengelerini Tgrthaber.com Özel Haber Şefi Bengü Sarıkuş’a değerlendirdi.
Trump'ın Kongre'de çoğunluğu kaybetmesi Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir dönem başlatır mı?
Prof. Dr. Esat Arslan: Evet, yeni bir dönem başlıyor ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan-Trump dostluğuna dayalı modelin sonu, Kongre'ye dayalı zorlu modelin başlangıcı olabilecektir. Malum, biliyorsunuz, 14 milyon doların üzerinde olan her satış Kongre denetimine tabidir.
Seçimi kısaca hatırlayalım: Yeni Kongre, 3 Ocak 2027'de göreve başlayacak. O tarihe kadar Trump hâlâ eski Cumhuriyetçi Kongre ile çalışıyor olacaktır.
Bu ne demek Türkiye için?
Prof. Dr. Esat Arslan: Trump ile Sayın Cumhurbaşkanımızın kankardeş yani Brother Romance (bromance) dönemi risk altında diğer bir ifadeyle, “Kurumsal Vesayet Başladı” diyebilirim.
Son iki yıldır Türkiye-ABD ilişkisi neredeyse tek kanaldan yürüyordu: Erdoğan-Trump-Büyükelçi Tom Barrack hattı.
Trump, Temmuz 2026'da Ankara'daki NATO Zirvesi'nde "Kimyamız uyuyor, yaptırımları kaldıracağız, F-35'i kesinlikle düşünürüz, dostlara yaptırım uygulamayız." dedi. Ama verdiği sözlerin hiçbirini hayata geçiremedi. Çünkü ABD'de başkan, başkomutan olarak istese bile Kongre'nin yazdığı yasayı tek başına delmesi mümkün değildir. Buna mâni olan, denetim ve denge (Check and Balance) sistemidir.
Gelelim 3 Ocak 2027'den sonraki duruma: Demokrat Kongre ile o kanal daha da daralacak.
Demokratlar şunları yapabilecek:
DönemAktörOlası Hamleler / YetkilerKarşı Hamle / Kısıt3 Ocak 2027 SonrasıDemokrat KongreSilah satışlarını durdurma / inceleme için oturum çağırmaBütçeye Türkiye'ye şart koyan maddeler eklemeTrump'ın yaptırım kaldırma kararını "onaylamama kararı" ile engellemeye çalışmaTrump'ın veto hakkı bulunuyor.
S-400 / F-35 DOSYASI NASIL ETKİLENECEK?
Burası en kritik yanılgı noktası: CAATSA'yı kaldırmak ile F-35'e dönmek aynı anlama gelmiyor.
İki ayrı yasa var:
a) CAATSA yaptırımları: 2020'de Savunma Sanayii Başkanlığına (SSB) uygulandı. Trump bunu başkan olarak kaldırma sürecini başlatabilir, Kongre 30-90 gün inceleme yapar. Demokrat Kongre buna itiraz kararı çıkarabilir ama Trump veto ederse 3'te 2 lazım.
b) FY2020 NDAA Madde 1245: F-35 transferini yasaklıyor. Şartı net: Türkiye "artık S-400'e sahip değil" diye Dışişleri ve Savunma bakanları Kongre'ye onay vermeli. Dışişleri, 22 Temmuz 2026'da Kongre'ye yazıyla bildirdi: "Türkiye bu koşulları henüz karşılamadı."
Demokratlar arasında Yunanistan ve Ermeni lobisi ile İsrail'e yakın isimler güçlü. Temmuz'da Bilirakis (Cumhuriyetçi) ve Schneider (Demokrat) önergesiyle F-35 için Türkiye'nin Hamas'a destek vermediğini, İsrail'e tehdit oluşturmadığını kanıtlaması şartı ileri sürülmüştür.
“Titus ve Markey tarafından sunulan Türkiye İnsan Hakları Yasası kapsamında, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş başta olmak üzere siyasi tutukluların durumunun ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasının şart koşulması; bu koşullar yerine getirilmediği takdirde Türkiye'ye yönelik askerî yardımların durdurulması öneriliyor.”
Başka bir ifadeyle Trump "verelim" dese bile Demokrat Kongre "önce S-400'ü çıkar, sonra Hamas dosyasını kapat, sonra insan hakları" diye üç yeni şart ekleyebilecek.
TÜRKİYE'NİN ELİNDEKİ KOZ: KAAN
Türkiye'nin elindeki en önemli kozlardan biri ise KAAN savaş uçağı projesi için ABD'nin temmuz ayında onayladığı 80 adet F110 motoru ile Eurofighter tedariki oldu. Ankara, savunma sanayisinde alternatiflerini çeşitlendirerek F-35'e bağımlılığını azaltırken, Washington da Türkiye'nin artık tek seçeneğinin ABD olmadığının farkında. Bu tablo, F-35 dosyasında Türkiye'nin pazarlık gücünü artırabilecek önemli bir unsur olarak öne çıkıyor.
Aktör / KonuDurum / Talep / Gelişme Donald Trump F-35 satışı konusunda istekli olsa da Kongre engeliyle karşılaşma ihtimali bulunuyor. Demokrat Kongre'nin Şartları S-400 sistemlerinin çıkarılmasıHamas dosyasının kapatılmasıİnsan hakları alanında adımlar atılması F-35 Beklentisi Ankara'nın 2027 yılı için F-35 teslimatına yönelik umudu azalmış durumda. Türkiye'nin Alternatifleri ve Kozları KAAN projesi için ABD'nin onayladığı 80 adet F110 motoruEurofighter Typhoon savaş uçağı tedarik süreci Stratejik Durum Türkiye F-35'e bağımlı olmadığını gösterirken, ABD yönetimi de bu alternatiflerin farkında.
Trump'ın CAATSA'yı kaldırma sözü havada kaldı. Demokratların bunu kendi lehlerine kullanacağı değerlendirilmektedir. Ancak aynı zamanda Trump'ın İran savaşındaki İran'a yaptırım politikasını da sorgulayacaklar. Bu, Türkiye'ye nefes aldırabilir çünkü Türkiye İran'a komşu ve enerji ticaretinde muafiyet istiyor.
SURİYE VE TERÖRLE MÜCADELE
Burada sahada zaten büyük değişim oldu. Seçim bunu geri sarmayacak ama yönünü değiştirecek.
Sahadaki gerçek: Esad Aralık 2024'te düştü. Şaraa yönetimi geldi. ABD, 24 Ağustos 2026'da Suriye'yi terör destekçisi listesinden çıkardı. 25 Ağustos 2026'da SDG (Suriye Demokratik Güçleri) komutanı Ferhat Abdi, SDG'nin Suriye ordusuna entegre olduğunu, örgütün feshedildiğini açıkladı. ABD Büyükelçisi Barrack da "SDG artık ana müttefikimiz değil." dedi. Ankara bunu olumlu olarak not etmiştir.
Tarih / DönemOlay / Gelişmeİlgili AktörlerDetaylarAralık 2024Yönetim DeğişikliğiEsad Rejimi, Şaraa YönetimiEsad yönetimi düştü, yerine Şaraa yönetimi geldi.24 Ağustos 2026Terör Listesi GüncellemesiABD, SuriyeABD, Suriye'yi terör destekçisi ülkeler listesinden çıkardı.25 Ağustos 2026SDG'nin Feshi ve EntegrasyonuSDG (Ferhat Abdi), Suriye OrdusuSDG komutanı Ferhat Abdi, örgütün feshedildiğini ve Suriye ordusuna entegre olduğunu duyurdu.25 Ağustos 2026 SonrasıMüttefiklik Statüsünün DeğişmesiABD (Büyükelçi Barrack)Büyükelçi Barrack, SDG'nin artık ana müttefikleri olmadığını açıkladı.BelirtilmemişTürkiye'nin YaklaşımıTürkiye (Ankara)Ankara, sahadaki bu gelişmeleri olumlu olarak değerlendirdi ve not etti.
AMA DEMOKRAT KONGRE NE DİYOR?
Şubat 2026'da Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi'nde yapılan oturumda Başkan Brian Mast, "Türkiye destekli gruplar Şam'da SDG'ye saldırıyor, bu kabul edilemez." dedi. Graham (Cumhuriyetçi) ve Blumenthal (Demokrat) birlikte "Kürtleri Kurtar Yasası"nı sundular. Şam'a ve ona destek veren yabancılara yaptırım, HTŞ'yi (Heyet Tahrir Şam - Şam'ı Kurtarma Heyeti) yeniden terör örgütü ilan etme gündeme gelebilir.
Demokratlar ocak ayından sonra:
SDG entegrasyonunun gerçekten mi olduğunu, yoksa "tabelayı değiştirip komutanları Şam ordusuna general yaparak mı" olduğunu denetleyecek. Nitekim eski SDG komutanı Sipan Hamo'nun Suriye Savunma Bakan Yardımcısı olması Ankara'yı zaten rahatsız etmiştir.
Demokratların, cezaevlerinde tutulan yaklaşık 9 bin DEAŞ mensubunun sorumluluğunu kimin üstleneceği ve bu kişilerin güvenliğinin nasıl sağlanacağı konusunu sorgulayacağı değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak Türkiye'nin F-35 konusu risk altında, Suriye'de Türkiye'nin tek taraflı hareket alanı daraldı. Yaptırımlar konusu Trump'ın sözünden çıkıp Kongre'nin yasasına dönmesi, iki ülke ilişkilerinde bir fay hattını dikte ettirmektedir.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…