Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda eğitimde ölçme ve değerlendirme süreçlerini yeniden şekillendirecek önemli bir adım attı. Öğrencilerin yalnızca sınav sonuçlarının değil, öğrenme süreçlerindeki gelişimlerinin de değerlendirilmesini amaçlayan Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS), 2026-2027 eğitim öğretim yılının birinci dönem birinci yazılı sınavlarından itibaren uygulanacak.
20 Ekim'de uygulama kılavuzu yayımlanan sistemle birlikte sınavların hazırlanması, uygulanması ve değerlendirilmesinde ortak standartların güçlendirilmesi hedefleniyor. Yeni Eğitim Bilişim Ağı (EBA) üzerinden kullanılacak dijital platform, öğretmenlerin sınav hazırlama süreçlerini desteklerken öğrencilerin hangi konularda başarılı olduklarını ve hangi alanlarda gelişime ihtiyaç duyduklarını daha ayrıntılı biçimde ortaya koyacak.
Sınavlarda yeni dönem 26 Ekim'de başlıyor
MEB'in hayata geçireceği yeni sistem, resmi ve özel ortaokulların 5, 6 ve 7'nci sınıfları ile liselerin 9, 10 ve 11'inci sınıflarında uygulanacak. Ortaokullarda Türkçe, matematik, fen bilimleri, sosyal bilgiler, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce dersleri kapsamda yer alırken liselerde Türk dili ve edebiyatı, matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya, felsefe, din kültürü ve ahlak bilgisi ile İngilizce derslerinde yeni sistem kullanılacak.
Toplam 16 branşı kapsayan uygulamada 7 ve 11'inci sınıfların İngilizce dersleri ise kapsam dışında tutulacak. Sınavların hazırlanmasından değerlendirilmesine kadar birçok aşama dijital ortam üzerinden yürütülecek.
Öğretmenlere yönelik bilgilendirme ve eğitim çalışmalarının 19-23 Ekim tarihleri arasında tamamlanması planlanırken 26 Ekim'e kadar sistem üzerinde deneme uygulamaları gerçekleştirilebilecek. Bu tarihten itibaren okul geneli ortak yazılı sınavlara ilişkin işlemler yeni platform üzerinden yürütülecek.
Her sınav döneminde 8 bin yeni soru
Yeni sistemin temelini, öğrencilerin farklı öğrenme düzeylerine ve bilişsel becerilerine uygun olarak hazırlanan geniş kapsamlı bir soru havuzu oluşturacak. MEB, birinci dönem birinci ortak yazılı sınavları öncesinde sisteme yaklaşık 8 bin soru aktarmayı, sonraki her sınav döneminde ise havuzu yaklaşık 8 bin yeni soruyla geliştirmeyi hedefliyor.
Soru havuzunda öğrencilerin yalnızca bilgiyi hatırlama düzeylerini değil, öğrendiklerini kullanma, yorumlama ve farklı durumlarla ilişkilendirme becerilerini değerlendirmeye yönelik açık uçlu sorular bulunacak. Soruların kolay, orta ve zor olmak üzere farklı güçlük düzeylerinde hazırlanması öngörülürken sınavların içeriği, öğretim programlarındaki öğrenme çıktıları esas alınarak oluşturulacak.
Yeni uygulamada öğretmenler de sınav hazırlama sürecinde aktif rol üstlenecek. Eğitim öğretim yılı başında alan zümre öğretmenleri tarafından belirlenen konu ve soru dağılım tabloları esas alınacak. Seçilen senaryodaki iki öğrenme çıktısına yönelik iki açık uçlu soru ile bunların puanlama anahtarı öğretmenler tarafından hazırlanırken diğer sorular Bakanlığın oluşturduğu havuzdan seçilecek. Soruların güçlük düzeyleri ve puan değerleri de öğretmenler tarafından belirlenecek.
Sadece not değil, öğrencinin gelişimi de ölçülecek
Yeni sistemin öne çıkan özelliklerinden biri, sınav sonuçlarının yalnızca toplam puan üzerinden değerlendirilmemesi olacak. Öğrencilerin hangi sorularda başarılı oldukları, hangi öğrenme çıktılarını kazandıkları ve hangi konularda desteğe ihtiyaç duydukları dijital ortamda analiz edilebilecek.
Sınavların tamamlanmasının ardından öğretmenler, öğrencilerin her sorudan aldıkları puanları e-Okul sistemine işleyecek. Elde edilen veriler öğrenci, sınıf ve şube düzeyinde analiz edilerek öğrenme çıktılarına ilişkin ayrıntılı sonuçlar oluşturulacak.
Örneğin matematik sınavında belirli bir öğrenme çıktısına ilişkin sorularda zorlanan öğrencilerin durumu, yalnızca genel sınav puanına bakılmadan incelenebilecek. Aynı sınıftaki öğrencilerin ortak güçlük yaşadığı konular da belirlenebilecek.
Öğrencilerin aynı derste farklı zamanlarda girdikleri sınavların karşılaştırılmasıyla akademik gelişimlerinin dönem boyunca nasıl değiştiği izlenebilecek. Böylece öğretmenler, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki ilerlemeyi ve eksiklikleri ayrıntılı biçimde görebilecek.
Veliler de öğrencilerin gelişimini takip edebilecek
MEB'in yeni ölçme ve değerlendirme yaklaşımında velilerin de öğrencilerin akademik gelişimleri hakkında daha ayrıntılı bilgilendirilmesi öngörülüyor. Sınavlardan elde edilen verilerle öğrencilerin güçlü ve gelişime açık yönlerine ilişkin geri bildirimler hazırlanabilecek.
Veliler, çocuklarının eğitim durumunu yalnızca karne notlarıyla değil, öğrenme çıktıları üzerinden de değerlendirebilecek. Öğretmenler ise sınav analizlerinden yararlanarak öğrencilerin ihtiyaç duyduğu alanları belirleyebilecek.
Ezber yerine beceri temelli değerlendirme
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile uyumlu olarak geliştirilen yeni sistemde, öğrencilerin bilgiyi farklı durumlarda kullanabilmeleri ve düşünme süreçlerini ortaya koyabilmeleri ön plana çıkarılıyor.
Bu doğrultuda hazırlanacak beceri temelli açık uçlu sorular, öğrencilerin yalnızca doğru cevaba ulaşmalarını değil, cevaplarını oluştururken kullandıkları bilgi ve becerilerin de değerlendirilmesini amaçlıyor. Öğretim programlarında yer alan öğrenme çıktılarıyla ilişkilendirilen sınavlarda öğrencilerin yorumlama, analiz etme, problem çözme ve eleştirel düşünme becerilerine ağırlık verilecek.
Bakanlık, dijital ölçme ve değerlendirme altyapısını geliştirmeye yönelik çalışmalarını da sürdürüyor. Bu kapsamda yapay zeka destekli soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasına ilişkin çalışmaların ilerleyen süreçte sistemle bütünleştirilmesi planlanıyor.
Türkiye eğitimde dünya liginde yükseliyor
Milli Eğitim Bakanlığının ölçme ve değerlendirme alanındaki yeni hamlesi, Türkiye'nin uluslararası eğitim araştırmalarında elde ettiği başarıların ardından geldi. Son yıllarda matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerindeki performansını artıran Türkiye, TIMSS ve PISA sonuçlarında kaydettiği ilerlemeyle uluslararası eğitim sıralamalarında önemli bir yükseliş gerçekleştirdi.
Uluslararası Matematik ve Fen Eğilimleri Araştırması'nın (TIMSS) 2023 sonuçları, Türkiye'nin özellikle fen bilimlerinde önemli bir başarı elde ettiğini ortaya koydu. Türkiye, 4'üncü sınıf fen bilimleri alanında 570 puana ulaşarak araştırmaya katılan 58 ülke arasında dördüncü sıraya yerleşti.
Avrupa ülkeleri arasında birinci, OECD ülkeleri arasında ise ikinci sırada bulunan Türkiye, aynı alandaki puanını 2019 araştırmasına göre 44 puan artırdı. Türkiye, 2019'da OECD ülkeleri arasında 15'inci sırada yer alırken 2023'te 13 basamak birden yükselerek ikinci sıraya çıktı.
Matematik alanında da benzer bir başarı yaşandı. Türkiye, 4'üncü sınıf matematikte 2019 yılında elde ettiği 523 puanı 2023'te 553'e çıkararak dünya sıralamasında sekizinci, Avrupa ülkeleri arasında ikinci sıraya yükseldi. Türkiye'nin 2011 yılında aynı alanda 469 puanla 35'inci sırada bulunduğu göz önüne alındığında, 12 yıllık dönemde kaydedilen ilerleme 27 basamağa ulaştı.
Ortaokul düzeyindeki sonuçlarda da yükseliş devam etti. Türkiye, 8'inci sınıf fen bilimlerinde 530 puanla dünya yedincisi, Avrupa üçüncüsü olurken matematikte 509 puana ulaşarak araştırmanın 500 puanlık ölçek orta noktasını ilk kez aştı.
PISA'da tarihi yükseliş: Üç alanda birden başarı
Türkiye'nin uluslararası eğitim performansındaki yükselişi, Eylül 2026'da açıklanan PISA 2025 sonuçlarıyla da devam etti. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) tarafından 91 ülkenin katılımıyla gerçekleştirilen araştırmada Türkiye, matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerinin tamamında 2022 sonuçlarını geride bıraktı.
Fen bilimlerinde 494 puana ulaşan Türkiye, 2022'ye göre 18 puanlık artış sağladı. Dünya sıralamasında 34'üncü sıradan 19'unculuğa yükselen Türkiye, OECD ülkeleri arasında da 29'uncu sıradan 14'üncülüğe çıktı. Ülkenin fen bilimlerindeki performansı, 482 puanlık OECD ortalamasının üzerine yerleşti.
Okuma becerilerinde ise Türkiye, 2022'ye göre 16 puanlık artışla 472 puana ulaştı. Dünya sıralamasında 36'ncı sıradan 18'inci sıraya yükselen Türkiye, bu alanda da OECD'nin 461 puanlık ortalamasını geride bıraktı.
Matematikte 462 puana ulaşan Türkiye, 2022'ye göre 9 puanlık ilerleme sağlayarak dünya sıralamasında 39'unculuktan 28'inciliğe yükseldi. OECD ortalamasının 463 puan olduğu matematik alanında Türkiye, ortalamayla arasındaki farkı 1 puana kadar indirdi.
PISA 2025 sonuçlarında Türkiye, bir önceki uygulamaya kıyasla üç alanda birden puanını en fazla artıran OECD ülkesi oldu. Fen bilimleri ve okuma becerilerinde OECD ortalamasını aşan Türkiye, matematikte ise OECD ortalamasına oldukça yaklaştı.
Türkiye'nin uzun vadeli performansı da eğitimdeki yükselişin boyutunu ortaya koydu. PISA'ya ilk kez katıldığı 2003 yılında fen bilimlerinde 434, okuma becerilerinde 441 ve matematikte 423 puan alan Türkiye, 2025 itibarıyla bu alanlarda sırasıyla 60, 31 ve 39 puanlık artış kaydetti.
Eğitimde yeni dönemin hedefi: Kalıcı başarı
Türkiye'nin TIMSS ve PISA araştırmalarında elde ettiği sonuçlar, matematik, fen bilimleri ve okuma becerilerinde yıllara yayılan ilerlemeyi ortaya koyarken MEB'in yeni sınav sistemiyle ölçme ve değerlendirme süreçlerinde de kapsamlı bir dönüşüm başlıyor.
26 Ekim'de kullanılmaya başlanacak sistemde açık uçlu sorular, dijital analizler ve öğrencilerin akademik gelişimlerinin izlenmesi ön plana çıkacak. Türkiye, uluslararası eğitim araştırmalarında elde ettiği kazanımları daha ileriye taşımayı hedeflerken yeni sistemle başarının yalnızca sonucunu değil, o başarıya giden öğrenme sürecini de ölçmeye hazırlanıyor
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…