Rusya'nın İrkutsk kentinde bulunan Veba Araştırma Enstitüsünde görev yapan 28 yaşındaki Darya Şipilova, ağır zatürre nedeniyle tedavi gördüğü hastanede 2 Ekim'de hayatını kaybetti. İlk incelemelerde genç kadının ölümüne yol açan hastalık etkeni belirlenemezken tehlikeli bulaşıcı hastalıklar üzerine araştırmalar yürüten bir kurumda görev yapması, olayın ardından kapsamlı sağlık önlemlerinin alınmasına neden oldu. Şipilova'nın ölümünün ardından başlatılan incelemeler, kısa sürede laboratuvarın dışına taşarak hastaneleri ve genç kadınla temas eden kişileri de kapsadı.
Rus sağlık makamları, Şipilova'nın temas ettiği kişileri belirlemek amacıyla geniş çaplı çalışma başlattı. Yaklaşık 200 kişi karantinaya alınırken araştırma enstitüsü ve genç kadının tedavi gördüğü hastanede kısıtlamalar uygulandı. İrkutsk yakınlarındaki Şelehov kentinde bulunan hastaneye yeni hasta kabulü ve taburcu işlemleri geçici olarak durduruldu. Hastane laboratuvarındaki rutin testlere ara verilirken temaslı kişilerin sağlık durumları yakından takip edildi.
Rusya merkezli bağımsız haber kuruluşu Liudi Baikala, Şipilova'nın ölümünün ardından İrkutsk'taki beş hastanede üç haftalık karantina uygulandığını ileri sürdü. Haberde, 1, 3 ve 10 No'lu şehir klinik hastaneleri ile İvano-Matreninskaya Çocuk Hastanesi ve kentteki doğum hastanesinin karantina kapsamına alındığı belirtildi. Ancak hastanelerden yapılan açıklamalarda farklılıklar bulunurken bazı sağlık kuruluşları karantina uygulamasını doğruladı, bazıları ise reddetti. Genç kadının tedavi gördüğü Şelehov Bölge Hastanesinde de hasta kabulü ve taburcu işlemleri geçici olarak durduruldu.
Ölümün ardından alınan önlemler, Şipilova'nın hangi hastalığa yakalandığı ve enfeksiyonun çalıştığı laboratuvarla bağlantılı olup olmadığı sorularını gündeme getirdi. Rusya Federal Tüketici Haklarını Koruma ve İnsan Refahını Denetleme Servisi (Rospotrebnadzor) Başkanı Anna Popova'nın bölgeye gitmesiyle incelemeler üst düzeyde yürütülürken hastalığın kaynağının belirlenmesine yönelik çalışmalar sürdürüldü.
Tehlikeli patojenlerin araştırıldığı enstitüde ne yaşandı?
Şipilova'nın çalıştığı İrkutsk Veba Araştırma Enstitüsü, 1934 yılında veba salgınlarıyla mücadele amacıyla kuruldu. Sibirya ve Rusya'nın Uzak Doğu bölgelerinde bulaşıcı hastalıkların izlenmesinde görev alan kurumda vebanın yanı sıra kolera ve şarbon gibi tehlikeli enfeksiyon hastalıklarına yönelik araştırmalar da yürütülüyor.
Enstitünün faaliyet alanı, genç laboratuvar çalışanının ölümünün ardından ortaya çıkan veba şüphesini daha da önemli hale getirdi. Şipilova'nın hastalanmadan önce hangi biyolojik örneklerle çalıştığı ve hastalığın mesleki faaliyetleri sırasında bulaşıp bulaşmadığı tartışılırken laboratuvarda kaza yaşandığı yönünde iddialar gündeme geldi.
Rus gazeteci Pavel Stepanov, Şipilova'nın çalışması sırasında canlı bakteri içeren bir deney tüpünü kırdığını ileri sürdü. Ancak bu iddiayı destekleyen bağımsız bir kanıt ortaya konulamadı. Rus sağlık makamları ise enstitüde herhangi bir laboratuvar kazası yaşandığını reddederek genç kadının mesleki faaliyetleriyle bağlantılı tehlikeli mikroorganizmalara rastlanmadığını açıkladı.
Ölümün ardından Buryatya Cumhuriyeti lideri Aleksey Tsıdenov'un sosyal medya paylaşımları da tartışmalara neden oldu. Tsıdenov, ilk açıklamasında vebadan hayatını kaybeden bir kadından söz ederken daha sonra paylaşımını değiştirerek kadının vebadan ölmüş olabileceğini belirtti. İlk açıklamalarda kullanılan ifadelerin değişmesi, Şipilova'nın ölüm nedenine ilişkin belirsizliği artırdı.
Rospotrebnadzor ise genç kadının nedeni belirlenemeyen zatürre nedeniyle hayatını kaybettiğini bildirdi. Kurum, olayın laboratuvardaki çalışmalarla bağlantılı olduğuna ilişkin bulgu bulunmadığını ve bölgede salgın tehlikesi olmadığını açıkladı. Ancak Şipilova'nın zatürreye yakalanmasına neden olan etkenin ne olduğu kesin olarak ortaya konulamadı.
Veba şüphesi neden endişeye yol açtı?
Rusya'daki ölümün ardından gündeme gelen veba, Yersinia pestis bakterisinin neden olduğu ve tarih boyunca büyük salgınlara yol açan bulaşıcı bir hastalık olarak biliniyor. Genellikle enfekte pirelerin ısırması veya enfekte hayvanlarla temas sonucunda insanlara bulaşan hastalık, akciğerleri etkilemesi durumunda insandan insana da geçebiliyor.
Hıyarcıklı, septisemik ve akciğer vebası olmak üzere üç temel biçimde görülen hastalıkta özellikle akciğer vebası, hızlı ilerlemesi ve solunum yoluyla bulaşabilmesi nedeniyle ciddi risk oluşturuyor. Enfekte kişilerin öksürük sırasında yaydığı damlacıklar, yakın temasta bulunan diğer kişilere hastalığın bulaşmasına neden olabiliyor.
Yüksek ateş, halsizlik, öksürük ve solunum güçlüğü gibi belirtilerle ortaya çıkabilen akciğer vebasında hastalık kısa sürede ağırlaşabiliyor. Tedavi edilmeyen vakalarda ölüm riski oldukça yüksek olmasına rağmen erken teşhis ve uygun antibiyotik tedavisiyle hastalığın kontrol altına alınması mümkün.
Veba günümüzde de dünyanın bazı bölgelerinde görülmeye devam ederken Sibirya, hastalığa neden olan bakterinin doğal olarak bulunduğu coğrafyalar arasında yer alıyor. Bununla birlikte Rusya'da insanlarda veba vakalarına nadiren rastlanıyor. İrkutsk'ta alınan karantina önlemleri, olası bulaşma riskinin önlenmesi açısından önem taşırken Şipilova'nın bu hastalıktan hayatını kaybettiğine ilişkin kesin bir bulgu bulunmuyor.
Yaklaşık 5 bin test yapıldı, karantina kaldırıldı
Şipilova'nın ölümünün ardından başlatılan sağlık incelemeleri kapsamında temaslı kişilerden alınan örnekler üzerinde yaklaşık 5 bin laboratuvar testi gerçekleştirildi. Rospotrebnadzor, 8 Ekim'de yaptığı açıklamada testlerde tehlikeli patojen mikroorganizmalara rastlanmadığını ve temaslı kişiler arasında veba vakası tespit edilmediğini duyurdu.
İrkutsk Valisi İgor Kobzev de salgın önleme çalışmalarının tamamlandığını ve uygulanan kısıtlamaların kaldırıldığını açıkladı. Sağlık kontrollerinin ardından karantinaya alınan kişilerin serbest bırakılmasıyla bölgede uygulanan olağanüstü tedbirler sona erdi.
Ancak Rus makamlarının salgın riski bulunmadığı yönündeki açıklamalarına rağmen olayın ardından ikinci bir kişinin hastalandığına ilişkin haberler de gündeme geldi. Rusya merkezli StarHit'in yayınında, aynı enstitüde çalışan başka bir kişinin nedeni belirlenemeyen zatürre belirtileri gösterdiği ileri sürüldü. Rospotrebnadzor ise ikinci vaka iddialarını reddederek bu yöndeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını bildirdi.
Yaklaşık 5 bin testte tehlikeli patojene rastlanmaması, temaslı kişiler açısından olası bulaşma riskine ilişkin endişeleri azaltırken Şipilova'nın ölümüne neden olan hastalığı açıklığa kavuşturmadı. Genç kadının enfeksiyonu nerede ve nasıl kaptığı, laboratuvardaki faaliyetleriyle bağlantısının bulunup bulunmadığı ve ilk günlerde neden veba şüphesinin gündeme geldiği soruları yanıt beklemeye devam etti.
Gizemli ölüm uluslararası gündemde: ABD, AB ve DSÖ'den Rusya'ya çağrılar
Rusya'daki karantina önlemleri ve laboratuvar çalışanının ölüm nedeninin belirlenememesi, uluslararası sağlık kuruluşları ile ABD ve Avrupa Birliği'nin de gündemine taşındı. Rus makamlarının salgın riski bulunmadığı yönündeki açıklamalarına rağmen olayın ayrıntılarının paylaşılması için Moskova yönetimine çağrılar yapıldı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 3 Ekim'de Uluslararası Sağlık Tüzüğü kapsamında Rusya'dan olayla ilgili bilgi talep etti. Moskova yönetimi, 6 Ekim'de verdiği yanıtta İrkutsk bölgesinde yakın dönemde veba vakası kaydedilmediğini ve yaklaşık 200 kişinin karantinaya alındığını bildirdi. Ancak ilk yanıt, ölümün nedenine ilişkin soruları ortadan kaldırmadı.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, 7 Ekim'de yaptığı açıklamada olayın kapsamlı biçimde değerlendirilebilmesi için daha fazla bilgiye ihtiyaç duyulduğunu belirtti. Örgüt, Şipilova'ya uygulanan testlerin ayrıntıları, araştırılan patojenler, karantina kararlarının gerekçeleri ve ikinci vaka iddiaları hakkında Rus makamlarından ek açıklama istedi.
DSÖ yetkilisi Maria Van Kerkhove de genç kadının ölümüne yol açan hastalık etkeninin henüz bilinmediğini vurgulayarak Moskova yönetiminden daha ayrıntılı bilgi talep etti. Örgütün açıklamaları, salgın riskinin değerlendirilmesinin yanı sıra ölüm nedeninin belirlenmesine yönelik çalışmaların önemini ortaya koydu.
ABD Başkanı Donald Trump da 7 Ekim'de yaptığı açıklamada Rusya'daki gelişmelere değinerek Moskova yönetiminin durumu kontrol altında tuttuğunu düşündüğünü belirtti. Şipilova'nın ölümünün biyolojik silahtan kaynaklandığına inanmadığını ifade eden Trump, Rusya ile bilgi paylaşımı konusunda temasların sürdüğünü bildirdi.
Avrupa Birliği de olayın ardından Rusya'dan daha fazla bilgi paylaşmasını istedi. Avrupa Komisyonu Sözcüsü Eva Hrncirova, 8 Ekim'de yaptığı açıklamada Moskova'nın olayla ilgili bilgileri mümkün olan en kısa sürede paylaşması gerektiğini belirterek mevcut verilerin epidemiyolojik durumu değerlendirmek için yetersiz olduğunu ifade etti.
Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) ise gelişmeleri yakından takip ettiğini, mevcut bilgilerde ikinci bir vaka veya devam eden insandan insana bulaşma kanıtı bulunmadığını açıkladı. Avrupa'daki sağlık kurumları, DSÖ ile koordinasyon halinde gelişmeleri izlemeyi sürdürdü.
Rus makamları yaklaşık 5 bin testte tehlikeli patojene rastlanmadığını ve salgın riskinin bulunmadığını açıklarken DSÖ, ABD ve AB'nin bilgi talepleri, olayın bütün yönleriyle aydınlatılması gerekliliğini uluslararası gündeme taşıdı. Karantina önlemleri kaldırılmasına rağmen İrkutsk Veba Araştırma Enstitüsünde görev yapan 28 yaşındaki Darya Şipilova'nın hangi hastalık nedeniyle hayatını kaybettiği sorusu henüz yanıt bulmadı.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…