Sosyal medya kullanımında çocukları korumaya yönelik yeni bir dönem başlıyor. Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından hazırlanan “Sosyal ağ sağlayıcı tarafından çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulmasına ve yaş doğrulamaya ilişkin yönetmelik”, 10 Ekim 2026’da Resmi Gazete’de yayımlandı. 1 Kasım’da yürürlüğe girecek düzenleme, sosyal ağ sağlayıcılarına yaş doğrulama, çocuklara özel hizmet sunma ve ebeveyn kontrol araçları konusunda yeni yükümlülükler getiriyor.
Düzenlemenin en dikkat çeken maddesi, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak olması. Yeni sistemle birlikte sosyal medya platformlarında hesap açma sürecinde yaş doğrulaması yapılacak. 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşına girmemiş kullanıcılar ise çocuklara özgü güvenlik ve gizlilik kurallarına tabi olacak.
Sosyal medyada yaş doğrulama nasıl yapılacak?
Yönetmeliğe göre yaş doğrulaması, e-Devlet Kapısı üzerinden oluşturulacak yaş doğrulama belirteciyle gerçekleştirilecek. Kullanıcı, oluşturduğu belirteci ilgili sosyal ağ platformuna yükleyecek. Platform da belirtecin doğruluğunu kontrol ederek kullanıcının yaş grubunu belirleyecek.
Sistemde yalnızca kişinin 15 yaşını doldurup doldurmadığı ve 15 yaşını doldurmuşsa 18 yaşına ulaşıp ulaşmadığı bilgisi yer alacak. Belirteçte kullanıcının sosyal medya kullanıcı adı veya kişiyi üçüncü tarafların belirlemesini sağlayacak başka kişisel bilgiler bulunmayacak. Yönetmelik, yaş doğrulama verilerinin başka amaçlarla kullanılmasını da yasaklıyor.
Yaş doğrulama yalnızca yeni hesap açılışlarıyla sınırlı kalmayacak. Yönetmeliğin geçici maddesine göre mevcut hesapların da 31 Mart 2027’ye kadar en az bir kez yaş doğrulama belirteciyle doğrulanması zorunlu olacak. Kontrol sonucunda 15 yaşını doldurmadığı belirlenen kullanıcıların hesapları, bilgi verilerek kapatılacak.
15-18 yaş grubunun sosyal medya hesapları nasıl olacak?
Düzenleme, 15 yaşını doldurmuş çocukların sosyal medya kullanımını tamamen yasaklamıyor. Bunun yerine yaş ve gelişim düzeylerine uygun, daha sıkı gizlilik ve güvenlik kuralları içeren ayrı bir hizmet modeli getiriyor.
Bu kapsamda çocuk hesapları varsayılan olarak gizli olacak ve kamuya açık hesap seçeneği sunulmayacak. Kullanıcıların takipçi ve takip ettikleri hesap listeleri diğer kişiler tarafından görüntülenemeyecek. Çocuklara yalnızca takip ettikleri hesaplardan mesaj gönderilebilecek; mesajlarda görüldü bilgisi yer almayacak.
Çocuk hesaplarında canlı yayın özelliği de bulunmayacak. Ayrıca profil fotoğrafları, hesaplar, paylaşımlar ve görseller için başkalarının ekran görüntüsü almasını önlemeye yönelik teknik tedbirler uygulanacak.
Yönetmelik, çocukların davranışlarına göre kişiselleştirilmiş hesap deneyimleri oluşturulmasını ve kişisel verilerinin profilleme ya da kişiselleştirilmiş ticari reklam faaliyetlerinde kullanılmasını da engelliyor. Çocukların gelişimine zarar verebilecek içeriklere maruz kalmasını azaltacak filtreleme ve öneri sistemi ayarları da platformların yükümlülükleri arasında yer alıyor.
Sonsuz kaydırma ve bağımlılık oluşturan tasarımlara sınırlama
Yeni düzenleme, çocukların yalnızca hangi içeriklere erişebileceğini değil, sosyal medya uygulamalarının nasıl tasarlanacağını da kapsıyor.
Yönetmeliğe göre sosyal ağ sağlayıcıları, bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmetler sunamayacak. Çocuk hesaplarında görsellerin kaydırma, dokunma, tıklama veya benzeri kullanıcı hareketleriyle ya da kendiliğinden art arda gösterilmesini sağlayan arayüz ve işlevlere yer verilemeyecek.
Bu hüküm, kullanıcıların uygulamada daha uzun süre kalmasını teşvik edebilen sonsuz kaydırma ve otomatik içerik akışı gibi tasarımları gündeme getiriyor. Ancak uygulamaların hangi teknik değişiklikleri yapacağı, platformların açıklamaları ve uygulama süreçleri üzerinden ayrıca takip edilmeli.
Ebeveyn kontrolü zorunlu hale geliyor
Yönetmelikle sosyal ağ sağlayıcılarına ebeveyn kontrol araçları sunma zorunluluğu da getiriliyor. Ebeveynler bu araçlar aracılığıyla çocuklarının hesap ve özellik ayarlarını kontrol edebilecek, ücretli işlemlere onay verebilecek veya harcama limiti belirleyebilecek.
Araçlar, kullanım süresinin izlenmesi ve sınırlandırılmasının yanı sıra konum paylaşımını kontrol etmeye yönelik mekanizmaları da içerecek. Türkçe dil seçeneğiyle sunulması gereken araçların kolayca bulunabilir ve farklı cihazlarda kullanılabilir olması gerekecek.
Yönetmelik, ebeveyn kontrolünün çocukların mahremiyetini orantısız biçimde ortadan kaldırmamasını da öngörüyor. Bu araçların yalnızca gözetim amacıyla değil, iletişim, öğrenme ve çocukların güçlendirilmesi esasına göre tasarlanması gerekiyor.
Yanlış yaş tespitine karşı itiraz hakkı
Yaş doğrulama sisteminin uygulanmasıyla birlikte yanlış değerlendirme yapılması veya hesapların hatalı biçimde kapatılması ihtimali de gündeme geliyor. Yönetmelik, bu tür durumlara karşı sosyal ağ sağlayıcılarına başvuru ve itiraz mekanizması kurma yükümlülüğü getiriyor.
Platformların ücretsiz, erişilebilir ve Türkçe dil seçeneği bulunan bir sistem sunması gerekecek. Başvuruların yalnızca otomatik sistemlerle değerlendirilmesi yeterli olmayacak; anlamlı bir insan incelemesi yapılması zorunlu olacak. İtiraz sonuçlanıncaya kadar hesaba ait içerik ve kişisel veriler de silinemeyecek.
Kullanıcılar, itiraz sonucuna karşı Siber Güvenlik Başkanlığına şikayette bulunabilecek ve yargı yoluna başvurabilecek.
Yeni düzenleme uygulamada hangi soruları gündeme getiriyor?
Düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte yaş doğrulama sisteminin farklı kullanıcılar açısından nasıl işleyeceği önem kazanacak. Özellikle yaş bilgisinin yanlış tespit edilmesi, hesaplara erişimin kesilmesi ve kişisel verilerin korunması konularının uygulama örnekleri üzerinden incelenmesi gerekiyor.
Sosyal ağ sağlayıcılarının teknik hazırlıkları, yaş doğrulama sürecinde kullanıcıların karşılaşabileceği sorunlar ve ebeveyn kontrol araçlarının kullanım kolaylığı da takip edilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor.
Çocukların dijital güvenliğini artırmayı amaçlayan düzenlemenin uygulamadaki etkilerinin ortaya konulabilmesi için resmi kurumların açıklamalarının yanı sıra platformların bilgilendirmeleri ve uzman değerlendirmeleri de önem taşıyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…