(ANKARA) - Türkiye İşçi Partisi'nin (TİP) Bilim Kurulu, İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 18 işçinin hayatını kaybetmesine ilişkin yayımladığı raporunda "Bu patlama ülkemizin çalışma hayatındaki derin yapısal sorunlardan ve bunun arkasındaki otoriter Saray Rejimi'nden bağımsız, 'talihsiz bir kaza' olarak ele alınamaz. HABAŞ ilk değildir. Ülkemizde süre giden ve her yıl yaklaşık 2 bin kişinin hayatına mal olan iş cinayetlerinin, toplu işçi katliamlarının sonuncusudur. Bu düzen, bu iktidar değişmedikçe HABAŞ son olmayacaktır" denildi.
TİP Bilim Kurulu, İzmir'in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda 18 işçinin hayatını kaybetmesine ilişkin resmi internet sitesinde rapor yayımladı. Raporda şu ifadelere yer verildi:
"İŞLETMENİN FAALİYETLERİ DURDURULMALIDIR"
"Aliağa'daki HABAŞ tesislerinde 9 Kasım 2026 tarihinde yaşanan ve son bilgilere göre 18 işçinin yaşamını yitirdiği patlama, ülkemizin çalışma hayatındaki derin yapısal sorunlardan ve bunun arkasındaki otoriter Saray Rejimi'nden bağımsız, 'talihsiz bir kaza' olarak ele alınamaz. HABAŞ ilk değildir. Ülkemizde süre giden ve her yıl yaklaşık 2 bin kişinin hayatına mal olan iş cinayetlerinin, toplu işçi katliamlarının sonuncusudur. Bu düzen, bu iktidar değişmedikçe HABAŞ son olmayacaktır.
Acilen: İşçilerin ücretleri ve diğer hakları korunarak işletmenin faaliyetleri durdurulmalıdır. Konunun uzmanlarından oluşan bağımsız bir heyetin (TMMOB, Tüm İSG Sen gibi) sahaya girişine, incelemesine ve kamuoyuyla paylaşmasına hemen izin verilmelidir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş raporları kamuoyuna açıklanmalıdır. Zaten yasal bir hak olan tehlikeli durumlarda çalışmama hakkı kesin kullandırılmalı, işçilerin kendi haklarını gerçekten savunacak sendika seçme özgürlüğü hemen tanınmalı, zorla var olan sendikaya üyelik kaldırılmalıdır. Soruşturma, sahadaki uygulayıcılarla sınırlandırılmamalı, yatırım ve bakım kararlarını veren yöneticiler, alt işverenler, kontrol hizmetleri ve kamu denetimi ayrı ayrı incelenmeli ve sorumlular cezalandırılmalıdır.
"HABAŞ'IN SİCİLİ"
HABAŞ'ta yıllara yayılan ölümlü iş kazaları, ağır yaralanmalar ve patlamalar; bakımın ertelendiğine ilişkin işçi anlatımları; taşeron çalışanların güvenlik göstergeleri ve şirketin kendi sürdürülebilirlik raporunda ortaya konan kaza artışları birlikte değerlendirildiğinde, tekil bir çalışan hatasını aşan örgütsel ve sistematik bir sorumluluk söz konusudur. Bu nedenle, olayı emek hareketinin kavramsal çerçevesi içinde bir iş cinayeti ve toplu işçi katliamı olarak değerlendirmek gerekir.
HABAŞ'ta 1999 yılından günümüze basına yansıyan en az 24 ölümlü ya da ağır yaralanmalı vakanın yaşanmış olması şirket yönetiminin örgütsel ve sistematik sorumluluğunu açık bir şekilde ortaya koymaktadır. 2026 yılı içinde biri Ekim ayı diğeri Kasım ayı başında olmak üzere iki iş cinayeti yaşanmıştır. HABAŞ patronları işçi sağlığı ve iş güvenliğine gereken önemi vermemekte, yaralanma ve ölümleri sıradanlaştırıp geçiştirmektedir. Bu sistematik şiddete göz yumulması, işçilerin sermaye birikimine feda edilmesi ve sorumluların cezalandırılmaması siyasal iktidarın rolünü ve suç ortaklığını göstermektedir.
HABAŞ'ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu'na göre şirkette yaşanan kayıp günlü iş kazası sayısı 2024'te 147'den 2025'te 229'a yükselmiştir. Katliam göz göre göre gelmiştir. Aynı dönemde şirkette çalışan işçi sayısında kayda değer bir artış yaşanmamıştır.
Taşeron çalışanların kayıp günlü kazaları ise daha belirgin bir şekilde 38'den 83'e çıkmıştır. Aynı rapora göre, doğrudan HABAŞ işçisi olan firma çalışanları arasında kayıp zamanlı iş kazası sıklık oranı 22 iken taşeron işçiler için bu oran 39'dur. Bir diğer deyişle taşeron işçilerin iş kazası yaşama ihtimali kadrolu işçilerin neredeyse iki katıdır. Güvencesiz ve daha kötü koşullarda çalışan taşeron işçilerin iş kazalarına daha sık maruz kaldığı akademik literatürde defalarca bulgulanmıştır.
"İŞ GÜVENLİĞİ UZMANLARINI KURBAN SEÇİP CEZALANDIRMAK DA BU YASANIN YANLIŞ UYGULAMASIDIR"
Çalışma saatlerinin uzunluğu, işçiler üzerindeki hız baskısı, iş güvenliğine aykırı malzeme ve teknoloji kullanımı, güvencesiz ve kuralsız çalışma, devlet denetiminin zayıflığı, iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerinin istihdam biçimi ve şirket yöneticilerine yönelik cezasızlık politikası Türkiye'de bir iş cinayetleri rejiminin kurulmasına ve kalıcılaşmasına yol açmıştır.
2012'de müjde denilerek getirilen 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Kanunu çözüm olmamış aksine iş cinayetlerdeki artış sürmüştür. Bu kanun ile getirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sistemi sorunu çözmek şöyle dursun tersine kangrenleştirmiştir. Ücretini, bizzat denetlediği sermaye sahibinden alan bir iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin, hakkaniyetli bir şekilde rehberlik ve yönlendirme yapması zaten mümkün değildir. Yasa kapsamında görev yapan İş Güvenliği Uzmanları'nın denetimden sorumlu olduğu iddia edilse de, denetim sorumluluğu bizzat sermaye sahibine ve onun şirketine aittir. İş Güvenliği uzmanlarını kurban seçip cezalandırmak da bu yasanın yanlış uygulamasıdır!
"SARAY REJİMİ BİR İŞ CİNAYETLERİ REJİMİDİR"
Saray Rejimi, sermayeci ve patroncu karakteri ile iş cinayetleri rejiminin inşasında en kritik rolü oynayan öznedir. İktidar, iş güvenliği denetim mekanizmalarını işlevsizleştirerek patronları istediklerini yapmakta serbest bırakmıştır. Yargı üzerindeki hakimiyeti sayesinde iş cinayetlerine karışan patron ve yöneticileri cezasız bırakmıştır. Mücadeleci sendikacılık karşısında sarı sendikacılığa destek ve siper olarak işçilerin üzerindeki baskıyı perçinlemiştir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da bu tablonun doğrudan sorumlularındandır. Bakan Vedat Işıkhan patlamanın ardından yaptığı açıklamada, tesisin Bakanlık müfettişlerince farklı zamanlarda denetlendiğini ve "çok ciddi sıkıntılar" saptanmadığını söylemiştir. Kayıp günlü iş kazalarının bir yılda 147'den 229'a çıktığı, ölümlü kazaların yıllardır birbirini izlediği bir işyerinde ciddi bir sorun görmeyen teftiş sistemi, işçileri korumak bir yana patronlara temize çıkma belgesi sunmaktadır. Bakanlık, işçilerin can güvenliğini sağlamaktaki başarısızlığının hesabını vermeli ve geçmiş teftiş raporlarını derhal kamuoyuyla paylaşmalıdır.
HABAŞ'ın devletten aldığı teşvik, destek ve vergi indirimleriyle ilgili çok sayıda haber yapılmakta ve çeşitli veriler ortaya konmaktadır. İktidar emekçinin sırtındaki vergi yükünü sürekli arttırmakta, 'kaynak yok' diyerek toplumsal talepleri reddetmekte, öte yandan büyük sermayeye yönelik teşvik ve indirimleri sürekli arttırmaktadır.
27 Nisan 2017'de Kocaeli Körfez'de HABAŞ'a ait LPG tankerinde meydana gelen ve bir işçinin öldüğü, 10 kişinin yaralandığı yangınla ilgili davada, Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi 21 Mayıs 2026 tarihinde dokuz sanık hakkında hapis cezası vermiştir. Aralarında HABAŞ'ın Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve Yönetim Kurulu Üyesi Erol Başaran Altıntuğ'un bulunduğu beş sanık hakkında ayrı ayrı 4 yıl 10 ay 10 gün hapis ve 1 yıl 9 ay meslekten men cezası verilmiştir. Mahkümiyetlerin kesinleşip kesinleşmediğine ilişkin kamuoyuyla paylaşılmış bir bilgi bulunmamaktadır. Bu kişiler şirket kayıtlarına göre görevlerini sürdürmektedir.
"ONURLU BİR YAŞAM İÇİN BİRLİKTE MÜCADELE"
2014'te tüm Türkiye'yi şok eden, 301 madencinin hayatını kaybettiği Soma Katliamı'nın sorumlularından hiçbiri bugün tutuklu değildir. Buna karşılık hayatını kaybeden madencilerin haklarını arayan avukatlardan Can Atalay ve Selçuk Kozağaçlı bugün hapistedir.
Türkiye'de kurulan otoriter rejimin en çıplak haliyle görünür olduğu yerlerden biri tam da burasıdır. Rejim, işçilerin örgütlenme ve toplu hak arama çabaları karşısında en sert ve en tavizsiz yüzünü göstermektedir. Çünkü bu rejim yalnızca bir partinin ya da devlet kadrolarının değil, aynı zamanda sermayenin projesidir: Amacı, sermayenin işçileri sömürürken elini tamamen serbest bırakmak, işçileri ise cendereye alarak itaate zorlamaktır. Bu nedenle iş cinayetlerine karşı mücadele, adalet, hukuk ve demokrasi mücadelesinden ayrı düşünülemez. Soma'nın sorumlularından hesap sorulmasını istemek ile Soma'nın avukatlarının özgürlüğünü savunmak aynı mücadelenin parçalarıdır; emek mücadelesi de otoriterliğe karşı verilen bu ortak mücadelenin vazgeçilmez bir ayağıdır.
Türkiye'de iş cinayetlerinin sonlandırılması, Saray Rejimi'nden kurtulmayı ve ülke insanının emeğini ve onurunu temel alan bir kurucu iradenin şekillenmesini gerektiriyor. Bu dönüşüm, ancak rejimin sofrasına ve özgürlüğüne çöktüğü emekçilerin kurtuluş için birlikte mücadele etmesi ve siyasete ağırlığını koymasıyla mümkündür."
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…