Türk dünyasında siyasi, ekonomik ve kültürel alanlarda sürdürülen iş birliğinin spora yansıtılmasına yönelik çalışmalar, futbol üzerinden yeni bir boyut kazanıyor. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu'nun Kocaeli'de düzenlenen Türk Dünyası Gençlik Buluşması'nda açıkladığı iki proje, hem Türk devletlerinin ortak bir futbol organizasyonunda buluşmasını hem de bu ülkelerin futbolcularının Türkiye'deki statüsünün yeniden değerlendirilmesini kapsıyor.
Zorlu, Türk dünyasından Türkiye'ye gelen futbolcuların yabancı statüsünden çıkarılarak Türk statüsüne geçirilmesi için çalışma başlatıldığını duyururken Türk Kupası adıyla iki yılda bir ortak bir turnuva düzenlenmesinin hedeflendiğini açıkladı. Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) ve Gençlik ve Spor Bakanlığıyla yürütülmesi öngörülen çalışmaların yalnızca profesyonel futbolu değil, genç yeteneklerin keşfedilmesini ve futbol altyapılarının geliştirilmesini de kapsaması amaçlanıyor.
Açıklamaların ardından 12 Ekim'de TFF'nin Riva Hasan Doğan Milli Takımlar Kamp ve Eğitim Tesisleri'nde gerçekleştirilen görüşme, projelere ilişkin temasların devam ettiğini ortaya koydu. Zorlu ile TFF Başkanı İbrahim Ethem Hacıosmanoğlu'nun buluşmasında Türk devletleri arasında futbol alanında gerçekleştirilebilecek ortak projeler ve iş birliği imkanları değerlendirildi. Federasyonun görüşmeye ilişkin açıklamasında, turnuvanın formatı veya futbolcuların yeni statüsünün yürürlüğe gireceği tarihe yönelik kesin bir takvim paylaşılmadı.
Türk Kupası'nın temelleri 2021'de atıldı
Türk devletleri arasında ortak futbol organizasyonu oluşturulması düşüncesi, Zorlu'nun son açıklamalarıyla ilk kez gündeme gelmedi. Bu yöndeki resmî girişimlerin geçmişinde, 14 Nisan 2021'de Türk Dili Konuşan Ülkelerin Futbol Federasyonları arasında imzalanan İşbirliği Mutabakat Zaptı yer alıyor.
Türk Konseyi çatısı altında gerçekleştirilen çevrim içi toplantıya Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Macaristan'ın futbol federasyonlarından üst düzey temsilciler katıldı. Dönemin TFF Başkanı Nihat Özdemir'in de imzaladığı anlaşmada, federasyonlar arasında çok taraflı iş birliğinin geliştirilmesi ve ortak futbol faaliyetlerinin hayata geçirilmesi kararlaştırıldı.
Anlaşmada Türk Konseyi Kupaları dahil ortak futbol müsabakalarının düzenlenmesi, milli takımlar arasında farklı formatlarda karşılaşmalar yapılması, antrenman kampları, antrenör eğitimleri ve hakem değişim programları yer aldı. Ayrıca bu faaliyetlerin yürütülmesi için federasyon temsilcileri ile Türk Konseyi Sekretaryasının katılacağı bir çalışma grubu oluşturuldu.
Aradan geçen beş yılı aşkın sürenin ardından Türk Kupası'nın yeniden gündeme taşınması, daha önce belirlenen ortak futbol organizasyonu hedeflerinin bugünkü girişimle nasıl ilişkilendirileceği sorusunu da beraberinde getirdi. İki yılda bir düzenlenmesi planlanan Türk Kupası'nın katılımcıları, müsabaka formatı ve ilk organizasyon tarihi ise henüz açıklanmadı.
Türk devletlerinin futbol potansiyeli ortak turnuvaya taşınabilir
Türk Kupası projesi, kültürel ve tarihî bağları bulunan ancak farklı futbol konfederasyonlarında mücadele eden ülkeleri ortak bir organizasyonda buluşturmayı hedefliyor. Türkiye, Azerbaycan ve Kazakistan UEFA bünyesinde yer alırken Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan Asya Futbol Konfederasyonu (AFC) çatısı altında uluslararası müsabakalara katılıyor.
FIFA'nın 7 Ekim 2026'da güncellediği dünya sıralamasına göre Türkiye 31'inci, Özbekistan 59'uncu, Kırgızistan 104'üncü ve Kazakistan 117'nci sırada yer alıyor. Azerbaycan 127'nci, Türkmenistan ise 139'uncu basamakta bulunuyor.
Türk dünyasının uluslararası futbol sahnesindeki gelişiminde Özbekistan'ın elde ettiği sonuçlar da önemli bir yer tutuyor. Türkistan temsilcisi, Haziran 2025'te tarihinde ilk kez FIFA Dünya Kupası'na katılma hakkı kazanarak 2026 turnuvasında mücadele etti. Özbekistan'ın bu başarısı, ülkede yetişen futbolcuların uluslararası deneyimini ve milli takım düzeyindeki gelişimini ortaya koydu.
Türkiye, Azerbaycan ve Kazakistan'ın Avrupa futbolunda, Özbekistan, Kırgızistan ve Türkmenistan'ın ise Asya futbolunda farklı rakiplerle mücadele etmesi, ülkelerin sportif gelişimini ayrı rekabet ortamlarında sürdürmesine yol açıyor. Ortak turnuvanın hayata geçirilmesi halinde bu takımların farklı konfederasyonlardan gelerek aynı organizasyonda karşılaşmaları mümkün olabilecek.
Türk devletlerinden gelen futbolculara yerli statüsü
Türk Kupası ile ülkeler arasında ortak bir organizasyon oluşturulması hedeflenirken ikinci proje, Türkiye'deki profesyonel futbolun mevcut oyuncu statüsüne odaklanıyor. Kürşad Zorlu'nun Türk dünyasından gelen futbolcuların yabancı yerine Türk statüsünde değerlendirilmesine yönelik açıklaması, özellikle Süper Lig kulüplerinin transfer politikaları ve kadro planlaması bakımından yeni bir süreci gündeme taşıdı.
TFF'nin 2026-2027 sezonunda uyguladığı yabancı oyuncu düzenlemesine göre kulüpler, Türkiye A Milli Futbol Takımı'nda oynama uygunluğu bulunmayan en fazla 14 futbolcuyu A Takım Listesine yazabiliyor. Kamuoyunda 10+4 olarak bilinen sistemde 10 futbolcu için yaş kriteri aranmazken 14 yabancı hakkının tamamının kullanılması halinde en az dört oyuncunun 1 Ocak 2003 veya sonrasında doğmuş olması gerekiyor.
Kulüpler, 14'ten fazla yabancı futbolcuyla sözleşme imzalayabilse de A Takım Listesine yazılmayan oyuncularını Süper Lig karşılaşmalarında oynatamıyor. Önceki sezonlardan devam eden bazı sözleşmeler için ise oyuncuların yaş şartları bakımından kazanılmış haklarını koruyan geçiş hükümleri uygulanıyor.
Türk devletlerinden gelen futbolcuların yeni düzenlemeyle yabancı kontenjanı dışında değerlendirilmesi durumunda kulüplerin kadro planlamasında farklı seçenekler ortaya çıkabilecek. Ancak düzenlemenin kapsamı, uygulanacağı ligler ve hangi şartları taşıyan futbolculara tanınacağı henüz kesinleşmedi.
Beş Türk devletinin futbolcuları için mevcut statüde özel hüküm
Türk dünyasından gelen futbolculara yönelik düzenleme tartışmalarının geçmişinde, TFF'nin daha önce uygulamaya koyduğu özel statüler bulunuyor. Federasyonun 2026-2027 Süper Lig Müsabakaları Statüsü'nde Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan vatandaşı futbolcular için kazanılmış hakları koruyan bir geçiş hükmü yer alıyor.
Statünün Ek-2 bölümündeki düzenlemeye göre kulüpler, 2023-2024 sezonunda söz konusu beş ülkenin vatandaşı olarak A Takım Listesine yazdıkları bir futbolcuyu, sözleşme süresi sona erene kadar kazanılmış hakları kapsamında yabancı kontenjanına ilaveten kadroda bulundurabiliyor.
Ancak bu hak, bütün Türk devletleri vatandaşı futbolcuları otomatik olarak kapsamıyor. Sözleşmenin sona ermesinin ardından yapılacak yeni anlaşmalar, Türkiye A Milli Takımı'nda oynama uygunluğu bulunmayan futbolculara ilişkin kurallara tabi oluyor.
Süper Lig'de Türk dünyasından futbolcular için yeni transfer kapısı
Yerli statüsüne yönelik çalışma, Türk devletlerinden Türkiye'ye gerçekleştirilen futbolcu transferlerini de yeniden gündeme taşıdı. Mevcut yabancı kontenjanı kapsamında değerlendirilen bu ülkelerin futbolcuları, yeni düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde Süper Lig kulüpleri açısından farklı transfer seçenekleri oluşturabilecek.
Bu alandaki mevcut örneklerin başında Özbekistan Milli Takımı'nın futbolcuları Eldor Shomurodov ve Abbosbek Fayzullayev geliyor. İstanbul Başakşehir'de forma giyen iki oyuncu, Özbekistan'ın 2026 FIFA Dünya Kupası kadrosunda da yer aldı. Shomurodov'un Avrupa futbolundaki deneyimi ile Fayzullayev'in genç yaşta uluslararası düzeyde edindiği tecrübe, Türkistan futbolundan Türkiye'ye uzanan oyuncu hareketliliğinin somut örneklerini oluşturuyor.
Türk devletlerinden gelen oyuncuların yabancı kontenjanı dışında tutulması, özellikle 14 yabancı hakkını dolduran kulüplerin transfer ve kadro tercihlerinde değişikliklere yol açabilir. Bununla birlikte yeni statü, Türkiye'de yetişen futbolcular açısından kadro rekabetinin genişlemesini de beraberinde getirebilir. Düzenlemenin kulüplere ve oyunculara etkisi, TFF'nin belirleyeceği uygulama esaslarına bağlı olacak.
Genç yeteneklerin keşfi ve ortak altyapı hedefi
Türk Kupası ve yerli statüsüne yönelik çalışmaların uzun vadeli hedefleri arasında genç futbolcuların keşfedilmesi ve Türk devletlerinin altyapılarının geliştirilmesi de bulunuyor. Kürşad Zorlu'nun açıklamalarında genç oyuncuların kendi ülkelerinde yetiştirilmesi ve milli takımların uluslararası organizasyonlardaki başarılarının artırılması öne çıktı.
Zorlu, 200 milyonu aşkın nüfusa sahip Türk dünyasında genç yeteneklerin keşfedilmesine yönelik çalışmalar yürütüleceğini belirtti. Bu kapsamda futbolcuların kendi ülkelerinde altyapıdan yetiştirilmesi ve uluslararası turnuvalara hazırlanması hedefleniyor.
Ülkeler arasındaki altyapı iş birliğinin geçmişinde de 14 Nisan 2021 tarihli mutabakat zaptı bulunuyor. Anlaşmada ortak antrenman kampları, antrenör eğitimleri, hakem değişim programları ve futbol yönetiminde deneyim paylaşımı yapılması kararlaştırılmıştı.
Yeni projelerle bu çalışmaların geliştirilmesi ve genç oyuncuların uluslararası deneyim kazanması için ortak organizasyonlar düzenlenmesi mümkün olabilecek. Ancak 2026'da açıklanan girişimler kapsamında yeni futbol akademileri kurulmasına ilişkin kesinleşmiş bir program henüz bulunmuyor.
FIFA ve UEFA kuralları yeni projelerin çerçevesini belirleyecek
Türk devletleri arasında ortak futbol organizasyonu kurulması ve bu ülkelerin futbolcularına Türkiye'de yeni bir statü tanınması, farklı uluslararası düzenlemeleri ilgilendiriyor. Türk Kupası'nın milli takımlar arasında düzenlenmesi halinde uluslararası müsabaka takvimi, kulüpler arasında gerçekleştirilmesi durumunda ise ilgili konfederasyonların organizasyon kuralları dikkate alınacak.
Türkiye'de yabancı futbolcu statüsünün değiştirilmesi ise oyuncuların milli takım uygunluğunu doğrudan etkilemiyor. Bir futbolcunun Süper Lig'de yerli statüsünde değerlendirilmesi, kendisine Türkiye A Milli Futbol Takımı'nda oynama hakkı kazandırmıyor. Milli takım uygunluğu FIFA'nın vatandaşlık ve temsil şartlarına ilişkin kurallarına bağlı bulunuyor.
UEFA'nın kulüp organizasyonlarında uyguladığı yerel yetişmiş futbolcu düzenlemesi de farklı kriterler içeriyor. UEFA'nın 2026-2027 Avrupa Ligi kurallarına göre kulüplerin A listesinde en fazla 25 oyuncu bulunabiliyor ve sekiz kontenjan yerel yetişmiş futbolcular için ayrılıyor. Bu sınıflandırmada vatandaşlıktan çok oyuncunun belirli yaşlarda hangi kulüplerde yetiştiği esas alınıyor.
Bu nedenle Süper Lig'de Türk statüsü kazanabilecek bir futbolcu, UEFA'nın yerel yetişmiş oyuncu şartlarını karşılamıyorsa Avrupa kupalarında aynı statüde değerlendirilmeyecek.
Türk dünyasında spor diplomasisinin yeni ayağı
Türk Devletleri Teşkilatının 12 Kasım 2021'de kabul ettiği Türk Dünyası 2040 Vizyonu, üye ülkeler arasında siyasi, ekonomik, kültürel ve toplumsal alanlarda iş birliğinin geliştirilmesini hedefliyor. Teşkilat bünyesinde sürdürülen gençlik ve spor faaliyetleri de ülkeler arasındaki ilişkilerin ortak organizasyonlarla güçlendirilmesine yönelik çalışmalar arasında yer alıyor.
Türk Kupası ve yerli futbolcu statüsüne yönelik girişimler, farklı alanlarda gelişen bu iş birliğinin futbol üzerinden genişletilmesini gündeme taşıyor. Ortak turnuva projesi ülkelerin sportif ilişkilerine yeni bir boyut kazandırmayı hedeflerken yerli statüsü çalışması, profesyonel futbol alanındaki iş birliğinin geliştirilmesine yönelik bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkistan'dan Anadolu'ya uzanan ortak tarih ve kültürel bağların futbol aracılığıyla güçlendirilmesini hedefleyen iki proje, Türk devletlerini aynı sahada buluşturmayı ve futbolculara Türkiye'de yeni imkanlar sunmayı amaçlıyor. Hayata geçirilmeleri halinde Türk Kupası ve yerli statüsü düzenlemesi, Türk dünyasının ortak geleceğine yeşil sahalardan uzanan yeni bir adım oluşturabilecek.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…