Türkiye’de mevsimler değişiyor: Yaz erken başlıyor, sonbahar kısalıyor

Samsun Üniversitesi Özdemir Bayraktar Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Doç. Dr. Hakan Aksu’nun yürütücülüğünde gerçekleştirilen araştırmada, Türkiye’de iklim değişikliğinin mevsimlerin başlangıç ve bitiş tarihlerine etkisi incelendi.

“1965-2020 döneminde Türkiye genelinde mevsim kaymalarının belirlenmesi” başlıklı araştırmada, 65 meteoroloji gözlem istasyonunun sıcaklık verileri değerlendirildi. Sonuçlara göre Türkiye genelinde yaz mevsimi her 10 yılda ortalama 2,1 gün daha erken başlıyor.

Ege Bölgesinde yaz daha erken başlıyor

Bölgesel verilere göre yaz başlangıcının en fazla öne kaydığı bölge Ege oldu. Yaz mevsiminin başlangıcı her 10 yılda Ege’de yaklaşık 2,4 ila 2,9 gün, Marmara’da 1,4 ila 3,2 gün, Akdeniz’de 1,4 ila 2,8 gün, Karadeniz’de 1,2 ila 3,2 gün ve İç Anadolu’da 0,3 ila 2,8 gün öne geldi.

Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde ise yaz başlangıcındaki kayma, diğer bölgelere kıyasla daha düşük seviyelerde gerçekleşti.

Araştırmaya göre ilkbahar mevsimi, Güneydoğu Anadolu dışında Türkiye’nin tüm bölgelerinde uzadı. En belirgin uzama, her 10 yılda 1,5 ila 3,5 günle Marmara ve Batı Karadeniz’de kaydedildi.

Sonbahar mevsimi ise Karadeniz, Marmara ve Ege bölgelerinde her 10 yılda ortalama 2 ila 3 gün kısaldı. Güneydoğu Anadolu’da sonbahar süresinde değişiklik tespit edilmedi. Kış mevsiminin başlangıcı da özellikle Güneydoğu Anadolu’da her 10 yılda 1 ila 2 gün erkene kaydı.

İklim değişikliği aşırı hava olayları riskini artırıyor

Doç. Dr. Hakan Aksu, iklim değişikliğiyle yükselen sıcaklıkların yalnızca sıcak hava dalgalarını artırmadığını, atmosferin daha fazla nem tutmasına da yol açabildiğini belirtti. Aksu, bu durumun ani ve şiddetli yağışlar ile taşkın gibi aşırı hava olaylarının birbirini tetiklemesine zemin hazırlayabildiğini ifade etti.

Astronomik takvimde mevsimlerin yaklaşık 90 günlük dönemler olarak tanımlandığını aktaran Aksu, gerçek mevsimlerin değerlendirilmesinde sıcaklık ve hava koşullarını dikkate alan dinamik bir yaklaşımın önem taşıdığını vurguladı.

Yükselen sıcaklıkların kış mevsimlerinin kısalmasına ve ılımanlaşmasına, yaz mevsimlerinin ise hem süresinin uzamasına hem de sıcaklık şiddetinin artmasına neden olduğunu belirten Aksu, bu değişimlerin ilkbahar ve sonbahar gibi geçiş mevsimlerinin başlangıç ve bitiş tarihlerini de etkilediğini kaydetti.

Sonbahar sıcaklıkları ve ani yağışlar yakından izlenmeli

Sonbaharın, denizlerin yüksek ısı kapasitesi sayesinde iklim dengesi açısından önemli bir mevsim olduğunu belirten Aksu, Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması nedeniyle sonbahar sıcaklıklarındaki değişimin ayrıca önem taşıdığını dile getirdi.

Sonbaharda sıcaklıkların yükselmesi ve deniz yüzeyi sıcaklıklarının artmasıyla atmosferde nem birikiminin güçlenebileceğine işaret eden Aksu, bu koşulların özellikle geçiş mevsimlerinde şiddetli yağış ve ani taşkın riskini artırabileceğini ifade etti.

Araştırmada, yılın en sıcak 90 günlük dönemi olan yaz mevsiminin sıcaklık artışının en belirgin yaşandığı dönem olarak öne çıktığını aktaran Aksu, yaz sıcaklıklarının her 10 yılda ortalama 0,2 ila 0,7 derece arttığını belirtti.

Aksu, Türkiye’de rekor sıcaklıklar ve aşırı yağışların iklim değişikliğinin somut göstergeleri haline geldiğini vurgulayarak, sıcaklık rejimindeki değişimlerin ve yağışlardaki aşırılıkların giderek daha belirgin hale geldiğini kaydetti.

Mevsim kaymaları tarımı ve su kaynaklarını etkiliyor

İklim değişikliğine bağlı mevsim kaymalarının tarım, enerji, su kaynakları, afet yönetimi ve turizm gibi alanlarda sosyoekonomik sonuçlar doğurabileceğini belirten Aksu, iklim değişikliğine uyum stratejilerinin farklı disiplinlerin iş birliğiyle hayata geçirilmesi gerektiğini söyledi.

Türkiye genelinde bitkilerin büyüme ve gelişme dönemindeki sıcaklıkların arttığını belirten Aksu, ilkbaharda yapraklanma ve çiçeklenme gibi gelişim aşamalarının daha erken gerçekleşebildiğini ifade etti. Bu durumun erken uyanan bitkilerde geç don riskini artırabildiğini ve bazı zararlı popülasyonlarının çoğalmasına yol açabildiğini aktardı.

Sonbaharda sıcaklıkların yüksek seyretmesi nedeniyle yaprak dökülmesinin ve bitkilerin gelişim döneminin sona ermesinin gecikebildiğini belirten Aksu, güney bölgelerde sıcaklık stresinin arttığını, İç ve Doğu Anadolu’nun yüksek rakımlı alanlarında ise daha önce yetiştirilemeyen bazı kültür bitkilerinin üretimine imkan tanıyan iklim koşullarının oluşabildiğini kaydetti.

Aksu, mevsim kaymalarının mevcut hızla devam etmesi halinde önümüzdeki 20 ila 30 yılda tüm mevsimlerin zamanlaması ve sıcaklık özelliklerinde önemli değişimler yaşanabileceği uyarısında bulundu.