Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, 22 Eylül'de New York'ta düzenlenen 19. Türkiye Yatırım Konferansı kapsamındaki Enerji Yuvarlak Masa Toplantısı'nda, Türkiye'nin 2040'a yönelik hazırladığı enerji gündeminin ana çerçevesini açıkladı. "Türkiye için Yeni Enerji Mimarisi" veya "Vizyon 2040" olarak adlandırılan programın ekim sonu veya kasım başında, COP31 öncesinde açıklanması planlanıyor.
Artan talep yeni enerji mimarisini beraberinde getiriyor
Türkiye'nin uzun vadeli enerji politikasının şekillenmesinde “talep, bağımlılık ve karbonsuzlaşma” başlıkları öne çıkıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye'nin enerji stratejisinin bu üç temel başlık üzerine kurulduğunu belirtirken enerji talebindeki artışın yalnızca nüfus, şehirleşme, ekonomik büyüme ve sanayileşmeden kaynaklanmadığını ifade etti. Yapay zeka odaklı veri merkezleri, elektrikli ulaşım ve soğutma sistemlerinin yanı sıra gelecekte su arıtma ve tuzdan arındırma tesislerinin de enerji ihtiyacını artırması bekleniyor. Türkiye'nin enerji ithalatına yıllık yaklaşık 70-80 milyar dolar ödemesi ise dışa bağımlılığın azaltılmasını yeni enerji politikasının temel unsurlarından biri haline getiriyor.
Türkiye'nin mevcut enerji tablosu da dönüşümün başlayacağı noktayı gösteriyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 2024 Ulusal Enerji Denge Tablolarına göre toplam birincil enerji arzı 165,2 milyon ton eşdeğer petrole ulaştı. Bunun 48,2 milyon TEP'ini petrol, 43,9 milyon TEP'ini doğal gaz, 42 milyon TEP'ini katı yakıtlar ve 30,8 milyon TEP'ini yenilenebilir enerji kaynakları oluşturdu. Birincil enerji arzındaki yerlilik oranı ise yüzde 33 seviyesinde gerçekleşti.
Elektrik tarafında ise tüketim 2025'te 360,9 teravatsaate, üretim 362,9 teravatsaate yükseldi. Elektrik üretiminin yüzde 33,6'sı kömürden, yüzde 23'ü doğal gazdan, yüzde 15,8'i hidroelektrikten, yüzde 10,9'u rüzgârdan ve yüzde 10,5'i güneşten sağlandı. Ağustos 2026 sonu itibarıyla 126 bin 944 megavata ulaşan kurulu güçte hidroelektriğin payı yüzde 25,5, güneşin yüzde 22, doğal gazın yüzde 19,5, kömürün yüzde 17,4 ve rüzgârın yüzde 12,2 oldu.
Elektrik talebindeki yükselişin önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor. Türkiye Ulusal Enerji Planı projeksiyonlarına göre 2025'te 360,9 teravatsaat olan tüketimin 2030'da 455,3 teravatsaate, 2035'te ise 510,5 teravatsaate ulaşması öngörülüyor.
Vizyon 2040'ın merkezinde elektrifikasyon var
Artan elektrik ihtiyacı, Vizyon 2040'ın temelindeki elektrifikasyonu öne çıkarıyor. Yeni enerji mimarisinde binalardan sanayiye, ulaşımdan tarım ve imalata kadar ekonominin farklı alanlarında elektrik kullanımının yaygınlaştırılması planlanıyor. Böylece bugün doğrudan fosil yakıtların kullanıldığı bazı alanlarda enerji tüketiminin giderek elektrik sistemine taşınması hedefleniyor. Vizyon 2040, yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, nükleer enerji, petrol ve doğal gaz ile madenlerden oluşan beş temel politika alanı üzerine inşa edilecek.
Ulaşım sektöründeki dönüşüm, elektrifikasyonun enerji talebine etkisinin en belirgin örneklerinden birini oluşturacak. Bayraktar'ın açıkladığı projeksiyona göre 2040'a kadar Türkiye'de yaklaşık 16-17 milyon yeni aracın trafiğe çıkması, bunların yaklaşık 13 milyonunun elektrikli, 3-4 milyonunun ise hibrit olması bekleniyor. Bu değişimin petrol ürünlerine yönelik talebi azaltırken elektrik ihtiyacını artıracağı öngörülüyor.
Yenilenebilir enerjide 120 bin megavatlık hedef
Yeni enerji mimarisinin ilk ayaklarından birini yenilenebilir enerji oluşturuyor. Türkiye'nin hidroelektrik potansiyelinin önemli bölümünün kullanılmasıyla yeni kapasite artışında güneş ve rüzgârın daha fazla öne çıkması hedefleniyor.
Ağustos 2026 itibarıyla güneş enerjisinin toplam elektrik kurulu gücündeki payı yüzde 22'ye, rüzgârın payı yüzde 12,2'ye ulaştı. Türkiye, güneş ve rüzgâr kurulu gücünü 2035'te toplam 120 bin megavata çıkarmayı hedefliyor. ocak 2026 itibarıyla iki kaynağın toplam kurulu gücü 40 bin megavat seviyesini aşarken yıl içinde yeni kapasite yatırımları devam etti.
Bu kapasitenin elektrik sistemine dahil edilmesi yalnızca yeni santral yatırımlarını değil, üretimin tüketim merkezlerine taşınmasını sağlayacak yeni iletim altyapısını da gerekli hale getiriyor.
Enerji verimliliğinde 20,2 milyar dolarlık yatırım
Vizyon 2040'ın ikinci politika alanını enerji verimliliği oluşturuyor. Türkiye, artan talebi yalnızca yeni enerji üretim kapasitesiyle karşılamak yerine tüketilen enerjinin daha verimli kullanılmasını da planın temel unsurlarından biri olarak ele alıyor.
Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı kapsamında 2024-2030 döneminde 20,2 milyar dolarlık yatırım yapılması hedefleniyor. Planın tamamlanmasıyla 37,1 milyon TEP kümülatif birincil enerji tasarrufu sağlanması ve Türkiye'nin birincil enerji tüketiminde yüzde 16 oranında azaltıma karşılık gelen tasarrufa ulaşılması öngörülüyor. Aynı dönemde 100 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyon azaltımı hedefleniyor.
Enerji verimliliği yatırımlarının etkisinin daha uzun vadede de sürmesi bekleniyor. Bakanlık, mevcut çalışmalarla 2040'a kadar 46 milyar dolarlık enerji tasarrufu sağlanmasını öngörüyor.
Nükleer enerji yeni teknolojilerle genişleyecek
Yeni enerji mimarisinin üçüncü ayağında nükleer enerji bulunuyor. Türkiye, artan elektrik talebinin karşılanması ve karbon nötr hedefine ulaşılması için büyük ölçekli nükleer santrallerin yanı sıra küçük modüler reaktörleri de enerji sistemine dahil etmeye hazırlanıyor.
Dört üniteden oluşan Akkuyu Nükleer Güç Santrali'nin toplam 4 bin 800 megavat kurulu güce sahip olması ve tam kapasiteye ulaştığında yılda yaklaşık 35 milyar kilovatsaat elektrik üretmesi planlanıyor. Türkiye'nin 2050 nükleer hedefinde Akkuyu, Sinop ve Trakya'da toplam 12 büyük ölçekli reaktörün yanı sıra 5 bin megavatlık küçük modüler reaktör kapasitesine ulaşılması bulunuyor.
SMR'lere ilişkin hukuki altyapının da geliştirilmesi planlanıyor. Bayraktar, küçük modüler reaktörlere yönelik yasal düzenlemenin gelecek aylarda TBMM'ye sunulmasının planlandığını ve 2027'de bu alanda daha güçlü bir hukuki altyapının oluşturulmasının hedeflendiğini açıkladı.
Petrol ve doğal gaz enerji denklemindeki yerini koruyacak
Elektrifikasyon ve yenilenebilir enerji yatırımları büyürken petrol ve doğal gaz da Vizyon 2040'ın beş temel politika alanından biri olmaya devam edecek. Türkiye, bu alanda yerli üretimi artırırken arama faaliyetleri, boru hatları, doğal gaz depolama tesisleri ve diğer enerji altyapılarına yönelik yatırımlarını sürdürmeyi planlıyor.
Sakarya Gaz Sahası, yerli doğal gaz üretiminin bu süreçteki önemli ayaklarından birini oluşturuyor. Ağustos 2026 itibarıyla sahada günlük 9,5 milyon metreküplük üretimle yaklaşık 4 milyon hanenin doğal gaz ihtiyacı karşılanırken yeni fazların devreye alınmasıyla üretimin artırılması hedefleniyor. Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu'nun devreye alınmasıyla günlük üretimin 20 milyon metreküpe, 2028'de ikinci yüzer üretim tesisinin sisteme katılmasıyla 45 milyon metreküpe ulaşması planlanıyor.
Türkiye Petrollerinin petrol ve doğal gaz eşdeğeri toplam üretimi de yeni vizyon kapsamında büyütülmek isteniyor. Bayraktar, yaklaşık 300 bin varil seviyesindeki günlük üretimin 2028'de 550 bin varile, 2035'te ise 1 milyon varile çıkarılmasının hedeflendiğini bildirdi.
Enerji dönüşümünün yeni stratejik alanı: Madenler
Vizyon 2040'ın beşinci politika alanını madenler oluşturuyor. Yenilenebilir enerji santralleri, elektrik şebekeleri, bataryalar ve elektrikli ulaşımın yaygınlaşması bakır başta olmak üzere kritik mineraller ve nadir toprak elementlerine yönelik ihtiyacı artırıyor. Bu nedenle enerji dönüşümü ile madencilik politikalarının daha yakın bir yapıda ele alınması planlanıyor.
Türkiye'nin bu alandaki çalışmalarından biri Eskişehir Beylikova'daki nadir toprak elementleri sahasında yürütülüyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, nadir toprak elementlerinin modern malzeme ve enerji teknolojilerinde kritik kullanım alanlarına sahip olduğunu belirtirken Beylikova'da pilot çalışmaların ardından endüstriyel üretime geçilmesine yönelik hazırlıklar sürüyor. Bakanlık, Beylikova'da kurulması planlanan endüstriyel tesisin temelinin 2026'da atılmasını hedefliyor.
Elektrifikasyon şebekelerde yeni yatırım dönemini başlatacak
Vizyon 2040'ın beş politika alanına dijitalleşme, altyapı ve bölgesel bağlantılar yatay başlıklar olarak eşlik edecek. Elektrifikasyonun ekonominin daha geniş bölümüne yayılması ve yenilenebilir enerji kapasitesinin yükselmesi, elektrik iletim ve dağıtım sistemlerinde de yeni yatırımları gerekli hale getiriyor.
Bayraktar'ın açıkladığı projeksiyona göre elektrik iletim şebekesinin güçlendirilmesi için 2035'e kadar en az 30 milyar dolar, dağıtım şebekesi için ise en az 50 milyar dolarlık yatırım gerekiyor. Böylece yalnızca iletim ve dağıtım altyapısı için ortaya konulan yatırım ihtiyacı en az 80 milyar dolara ulaşıyor.
Türkiye'nin enerji iletim hattı uzunluğu Ağustos 2026 sonu itibarıyla 77 bin 525 kilometre seviyesinde bulunuyor. Önümüzdeki dönemde yenilenebilir enerji kapasitesinin farklı bölgelerden tüketim merkezlerine taşınabilmesi için mevcut şebekenin yeni yatırımlarla güçlendirilmesi planlanıyor.
Enerji ve madende 300 milyar doların üzerinde yatırım
Yenilenebilir enerjiden nükleere, petrol ve doğal gazdan kritik madenlere, elektrik şebekelerinden enerji verimliliğine kadar uzanan dönüşüm büyük bir yatırım ihtiyacını da beraberinde getiriyor.
Vizyon 2040 kapsamında Türkiye'nin enerji ve maden sektörlerinde 2040'a kadar planladığı yatırımların toplamının 300 milyar doların üzerine çıkabileceği öngörülüyor. Elektrik şebekeleri, üretim kapasitesi, enerji altyapısı ve yeni teknolojiler bu yatırım döneminin başlıca alanlarını oluşturacak.
Türkiye'nin bugünkü enerji yapısında petrol, doğal gaz ve kömür önemli paya sahip olmayı sürdürürken güneş ve rüzgârın elektrik sistemindeki ağırlığı artıyor. Vizyon 2040 ile bu yapının artan elektrik talebini karşılayabilecek daha güçlü şebekeler, daha yüksek yenilenebilir ve nükleer kapasite, enerji verimliliği, artan yerli petrol ve doğal gaz üretimi ile kritik maden yatırımlarını aynı çatı altında buluşturacak şekilde yeniden şekillendirilmesi hedefleniyor.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…