Dünyanın dört bir yanında etkisini gösteren iklim krizi, bu kez liderleri Türkiye'de buluşturdu. Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen Liderler Zirvesi, 11 Kasım'da Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ev sahipliğinde başladı. 9-20 Kasım tarihlerinde gerçekleştirilen konferansın en önemli buluşmalarından biri olan iki günlük zirve, iklim taahhütlerinin yanı sıra ülkelerin siyasi önceliklerini de aynı çatı altında topladı.
Antalya'da dünya liderleri aynı karede buluştu
Küresel iklim diplomasisinin önemli buluşmalarından biri olan COP31 Liderler Zirvesi, Antalya EXPO alanında dünya liderlerini bir araya getirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, farklı ülkelerden gelen devlet ve hükümet başkanlarını tek tek karşıladı. Resmi tören sırasında konuk liderlerle ayrı ayrı fotoğraf çekilirken, ardından zirvenin geleneksel aile fotoğrafı için bir araya gelindi.
Dünya liderlerinin Antalya'da aynı karede buluşması, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası iş birliğinin önemini ortaya koydu. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın sağında BM Genel Sekreteri Guterres, solunda ise Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yer aldı. Farklı kıtalardan liderlerin Türkiye'nin ev sahipliğinde bir araya gelmesi, COP31'in küresel iklim diplomasisindeki yerini güçlendirirken, aile fotoğrafında bulunmayan isimler de zirvenin katılım tablosunun bir başka yönünü oluşturdu.
Nitekim uluslararası siyasette ve iklim politikalarında önemli rol oynayan bazı ülkelerin liderleri Antalya'ya gelmedi. Bu ülkelerin bir bölümü konferansa bakanlar ve resmi müzakere heyetleriyle katılırken, liderler düzeyindeki temsil farklılıkları da öne çıktı. Böylece Antalya'daki buluşma, iklim değişikliğiyle mücadelede ortak hedeflerin yanı sıra ülkelerin zirveye katılım düzeylerini de ortaya koydu.
Resmi karşılama töreninin ve aile fotoğrafının ardından liderler, COP31 Alanı'nın Mavi Bölgesi'nde bulunan Anadolu Salonu'na geçti. Cumhurbaşkanı Erdoğan, eşi Emine Erdoğan ve BM Genel Sekreteri Guterres ile birlikte salona girerek katılımcıları selamladı. Açılış konuşmalarında küresel iklim hedeflerinin somut adımlara dönüştürülmesi, temiz enerjiye geçiş, iklim finansmanı ve uluslararası dayanışmanın güçlendirilmesi gibi başlıklar ele alındı.
İklim masasında kimler vardı, kimler yoktu?
Antalya'daki COP31 Liderler Zirvesi, altı kıtadan devlet ve hükümet başkanlarını bir araya getirerek uluslararası iklim diplomasisinin önemli buluşmalarından birine sahne oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleşen zirvede, küresel iklim politikalarında söz sahibi ülkelerden iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele eden ada devletlerine kadar geniş bir katılım sağlandı.
Zirvenin öne çıkan katılımcıları arasında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara yer aldı. Önceki iklim konferansı COP30'a ev sahipliği yapan Brezilya'nın devlet başkanı düzeyinde katılması, uluslararası iklim müzakerelerindeki devamlılık açısından önem taşıdı.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avusturya Cumhurbaşkanı Alexander Van der Bellen, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev de Antalya'daki buluşmada yer aldı. Afrika'dan Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, ada devletlerinden Bahamalar Başbakanı Philip Davis zirveye katılırken, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping yerine ülkesini Devlet Başkan Yardımcısı Han Zheng temsil etti.
Ancak geniş katılım tablosuna rağmen uluslararası siyasetin önemli isimlerinden bazıları Antalya'da bulunmadı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ve İspanya Başbakanı Pedro Sanchez zirveye katılmadı. Kanada Başbakanı Mark Carney ile Japonya Başbakanı Sanae Takaichi de liderler düzeyindeki katılımcı listesinde yer almadı.
Avrupa liderlerinin yokluğunda farklı siyasi ve diplomatik programlar öne çıktı. Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un 11 Kasım'da Birinci Dünya Savaşı'nı anma törenlerine, ertesi gün ise İrlanda'daki Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi'ne ilişkin programı bulunuyordu. Almanya Federal Hükümet Sözcü Yardımcısı Steffen Meyer ise Merz'in kabine çalışmaları ve diğer yükümlülükleri nedeniyle Antalya'ya katılamayacağını bildirdi. İtalya Başbakanı Meloni'nin de yer almadığı zirveyle aynı dönemde, 12-13 Kasım tarihlerinde İrlanda'da Avrupa liderlerini buluşturacak iki önemli toplantı planlandı.
Kanada Başbakanı Carney'nin ise 11-19 Kasım tarihlerinde İrlanda, Filipinler, Kamboçya ve Çin'i kapsayan diplomatik ziyaret programı bulunuyor. Japonya Başbakanı Takaichi'nin de program yoğunluğu nedeniyle Antalya'ya katılmayacağı bildirildi. İspanya Başbakanı Sanchez'in zirvede yer almayacağı ise hükümet kaynaklarınca doğrulandı.
Liderlerin yokluğu, söz konusu ülkelerin COP31 müzakerelerinden uzak kaldığı anlamına gelmedi. Fransa, Ekolojik Geçiş Bakanı Monique Barbut ile temsil edilirken, Almanya'nın Çevre Bakanı Carsten Schneider'in konferansın ikinci haftasında müzakerelere katılması planlandı. İtalya'nın ise 12 Kasım'da Dışişleri Bakanı Antonio Tajani tarafından temsil edilmesi bekleniyor.
İspanya heyetine Başbakan Yardımcısı ve Ekolojik Geçiş Bakanı Sara Aagesen, Kanada heyetine Çevre, İklim Değişikliği ve Doğa Bakanı Julie Dabrusin başkanlık ediyor. Japonya'nın da konferansta Çevre Bakanı Hiroyoshi Sasagawa ile temsil edilmesi planlanıyor. Böylece devlet ve hükümet başkanlarının bulunmadığı ülkeler, iklim müzakerelerine bakanlar ve resmi heyetleri aracılığıyla katılım sağlıyor.
Böylece Türkiye'nin ev sahipliğinde farklı kıtalardan liderleri buluşturan COP31, geniş uluslararası katılıma rağmen bazı ülkelerin devlet ve hükümet başkanı düzeyinde bulunmadığı bir diplomasi tablosuna sahne oldu.
Ancak zirvedeki yokluklar yalnızca liderlerin siyasi ve diplomatik programlarından kaynaklanmadı. ABD yönetiminin uluslararası iklim politikaları doğrultusunda resmi heyet göndermemesi ve Türkiye'nin Gazze'deki soykırım nedeniyle İsrail hükümetini Liderler Zirvesi'ne davet etmemesi, Antalya'daki katılım tablosunun farklı yönlerini oluşturdu. Myanmar'ın da konferansın geçici katılımcı listesinde bulunmamasıyla birlikte, bu üç ülkenin durumları diğer katılımcılardan ayrıştı.
ABD iklim masasında neden yok?
Antalya'daki COP31 Liderler Zirvesi'nde en belirgin yokluklardan biri Amerika Birleşik Devletleri (ABD) oldu. Başkan Donald Trump yönetimi, dünyanın en önemli iklim buluşmalarından birine federal hükümet adına resmi heyet göndermedi. Bir önceki iklim konferansı COP30'da da resmi temsil bulundurmayan Washington yönetiminin bu tutumu, ABD'nin uluslararası iklim politikalarında izlediği yeni yönü bir kez daha ortaya koydu.
Trump yönetiminin küresel iklim müzakerelerine yaklaşımında Paris İklim Anlaşması'ndan çekilme kararı belirleyici oldu. ABD, Trump'ın ilk başkanlık döneminde anlaşmadan ayrılmış, Joe Biden yönetiminde yeniden katılmıştı. Trump'ın ikinci döneminde alınan çekilme kararı ise 27 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi. Beyaz Saray, aynı yılın ocak ayında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nden (UNFCCC) de ayrılma yönünde talimat verdi.
Washington yönetimi, uluslararası iklim taahhütleri yerine enerji güvenliği, ekonomik büyüme ve uygun maliyetli enerji kaynaklarını önceliklendiren politikasını sürdürüyor. Bu kapsamda ABD Hazine Bakanlığı, 8 Ocak 2026'da Yeşil İklim Fonu'ndan (GCF) derhâl çekildiğini ve fonun yönetim kurulundaki görevini bıraktığını duyurdu. Böylece ABD'nin uluslararası iklim finansmanına yönelik yaklaşımında da önemli bir değişiklik yaşandı.
Ancak federal hükümetin resmi heyet göndermemesi, ABD'den hiçbir temsilcinin Antalya'da bulunmadığı anlamına gelmiyor. U.S. Climate Alliance, America Is All In ve Climate Mayors kuruluşları, 9-20 Kasım tarihlerinde COP31'e 120'den fazla eyalet, yerel yönetim ve farklı sektör temsilcisinin katılacağını duyurdu.
Heyette New Mexico Valisi Michelle Lujan Grisham, eski ABD Çevre Koruma Ajansı Başkanı Gina McCarthy ve çeşitli şehirlerin belediye başkanları yer alıyor. Bu temsilcilerin temiz enerji yatırımları, emisyonların azaltılması, enerji maliyetleri ve iklim değişikliğine karşı yerel yönetimlerin geliştirdiği çözümler üzerine uluslararası temaslar gerçekleştirmesi planlanıyor.
ABD Kongresinden de Antalya'ya ayrı bir ziyaret hazırlanıyor. Sustainable Energy and Environment Coalition (SEEC) Institute tarafından yapılan açıklamaya göre, Temsilciler Meclisinin 19 üyesi, 14-16 Kasım tarihlerinde COP31'e katılmak üzere Türkiye'ye gelecek. Kongre üyelerinin uluslararası politika yapıcılar, iş dünyası, sivil toplum kuruluşları ve uzmanlarla bir araya gelmesi bekleniyor.
İsrail davet edilmedi
ABD yönetimi COP31'e resmi heyet göndermeme kararı alırken, Türkiye ise Gazze'deki soykırım nedeniyle İsrail hükümetine Antalya'daki Liderler Zirvesi için davet göndermedi.
COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, 9 Kasım'da yaptığı açıklamada, Türkiye'nin İsrail'in Gazze'deki soykırımına sessiz kalmayacağını belirterek, bu konudaki tutumunun zirve nedeniyle değişmeyeceğini vurguladı. Barışın sağlanmadığı bir ortamda iklim adaletinden söz edilemeyeceğini ifade eden Kurum, konferansın 6 bin 250 kişilik en büyük salonuna Gazze adının verildiğini, burada Filistinli sanatçıların eserleri ile Gazzeli çocukların yaşadıklarını anlatan sergilerin yer alacağını bildirdi.
Myanmar da COP31'in katılımcı listesinde yer almadı
COP31'de katılım sağlamadığı görülen ülkeler arasında Myanmar da yer aldı. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) tarafından 10 Kasım'da yayımlanan geçici katılımcı listesinde Myanmar adına kayıtlı bir heyet bulunmadı. Ülke, 2025 yılında Brezilya'da düzenlenen COP30'un geçici katılımcı listesinde de yer almamıştı.
Liderlerin mesajlarında ortak hedef, farklı öncelikler vardı
Antalya'da liderleri bir araya getiren temel sorun iklim değişikliği olsa da konuşmalarda ülkelerin farklı ihtiyaçları öne çıktı. Kimi liderler emisyonların hızla azaltılmasını isterken, kimileri temiz enerji yatırımlarının maliyetini ve gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimini gündeme getirdi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, açılış konuşmasında Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefini sürdürdüğünü belirterek, enerji, sanayi, ulaştırma ve tarımda yeşil dönüşüm çalışmalarına değindi. Yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması, su kaynaklarının korunması ve iklime dayanıklı şehirlerin oluşturulmasını Türkiye'nin öncelikleri arasında sıraladı.
Erdoğan'ın konuşmasında, eşi Emine Erdoğan'ın öncülüğünde 2017'de başlatılan Sıfır Atık hareketi de önemli yer tuttu. Hareketin başladığı dönemde yaklaşık yüzde 13 olan ulusal geri kazanım oranının 2025 sonunda yüzde 40'a yaklaştığını açıklayan Erdoğan, bugüne kadar 90 milyon ton atığın yeniden ekonomiye kazandırıldığını bildirdi.
Türkiye'nin temiz enerji dönüşümünden gıda güvenliğine, döngüsel ekonomiden okyanusların korunmasına kadar 10 öncelikli alanda ilerleme sağlamayı hedeflediğini belirten Erdoğan, gelecek 10 yılda atık üretimindeki artışın yarıya indirilmesi ve geri dönüştürülmüş malzemelerin sanayide daha yaygın kullanılması gerektiğini vurguladı.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ise iklim değişikliğinin mevcut mücadele hızından daha hızlı ilerlediğine işaret etti. Sera gazı emisyonlarının yüksek seviyesini koruması ve sıcaklık rekorlarının devam etmesi karşısında ülkelerin daha güçlü adımlar atması gerektiğini belirten Guterres, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve iklim finansmanının güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
COP31'in müzakereler başkanlığını üstlenen Avustralya'nın Başbakanı Anthony Albanese, temiz enerji teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve iklim finansmanının en fazla ihtiyaç duyan ülkelere ulaştırılması üzerinde durdu. Pasifik bölgesinin karşı karşıya olduğu çevresel risklere de değinen Albanese, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmak için ülkelerin ortak hareket etmesi gerektiğini ifade etti.
Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed'in gündeminde ise iklim krizinin ekonomik yükü vardı. Kuraklık ve sellerin gelişmekte olan ülkeler üzerindeki etkilerini anlatan Ahmed, yüksek borçlanma maliyetlerinin iklim yatırımlarını zorlaştırdığını belirtti. Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva da savaşların ve ticaret gerilimlerinin iklim krizini uluslararası gündemde geri plana ittiğini vurgulayarak, ormanların korunması ve çevresel taahhütlerin uygulanması çağrısında bulundu.
Sıfır Atık'tan dünya liderlerine çevre mesajı
COP31 Liderler Zirvesi'nin ilk gününde iklim değişikliğiyle mücadele yalnızca liderlerin açıklamalarıyla sınırlı kalmadı. Türkiye'nin ev sahipliğinde hazırlanan açılış programı, çevre bilincini kültürel etkinliklerle bir araya getirdi. Günün ana teması olarak belirlenen Sıfır Atık hareketi, Emine Erdoğan'ın öncülüğünde 2017'de Türkiye'de başlayan çevre çalışmalarının uluslararası boyutunu dünya liderlerine tanıtma fırsatı sundu.
Açılışta sahne alan Anadolu Ateşi, Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesine ait halk oyunlarını tek bir koreografide buluşturdu. Antalya'nın bulunduğu Akdeniz Bölgesi'nin Teke yöresi oyunlarıyla başlayan gösteri, bütün bölgelerin halayda birleşmesiyle sona erdi. Sıfır Atık temasının işlendiği programda, Türkiye'nin COP31 için hazırladığı özel videolar gösterilirken, zirvenin resmi şarkısı "Let's COP" da dinletildi.
Emine Erdoğan da açılış programında uluslararası temaslarını sürdürdü. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuk liderleri karşılamasının ardından devlet ve hükümet başkanları ile eşleriyle bir araya gelen Emine Erdoğan, katılımcılarla sohbet etti. Türkiye'nin Sıfır Atık alanındaki çalışmalarının küresel ölçekte yaygınlaştırılması, COP31 kapsamında yürütülecek programların da öncelikleri arasında yer aldı.
Zirvenin ilk gününde çevre mesajı, 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü dolayısıyla gerçekleştirilen törenle de pekiştirildi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Türkiye'nin 81 ilinde eş zamanlı düzenlenen ağaçlandırma etkinlikleri kapsamında Antalya EXPO alanına zeytin fidanı dikti. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın da katıldığı tören, dünya liderlerinin buluştuğu Antalya'yı Türkiye genelindeki ağaçlandırma seferberliğiyle bir araya getirdi.
Antalya'da ikinci gün: Sözlerden kararlara geçilecek
Dünya liderlerinin Antalya'da iklim değişikliğiyle mücadele için başlattığı diplomasi trafiği, 12 Kasım'da ikinci gün programıyla devam edecek. Liderler Zirvesi'nin son gününde ülkelerin iklim taahhütleri, Paris Anlaşması'nın uygulanması ve finansman kaynaklarının artırılması masaya yatırılacak. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen buluşmada, açıklanan hedeflerin somut uygulamalara dönüştürülmesi için uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) tarafından açıklanan programa göre, devlet ve hükümet başkanlarının ulusal açıklamaları saat 10.00'da yeniden başlayacak. Saat 12.00'de Paris Anlaşması'nın ikinci on yılında uygulamaların hızlandırılması ve finansmana erişimin kolaylaştırılmasına yönelik üst düzey toplantı gerçekleştirilecek. İkinci günün ana teması olan dayanıklı şehirler kapsamında ise saat 13.30'da başlayacak oturumda, kentlerin aşırı hava olaylarına karşı korunması, afet risklerinin azaltılması ve sürdürülebilir şehirleşme çalışmaları ele alınacak.
Günün diğer toplantılarında enerji şebekelerinin geliştirilmesi, Afrika'da temiz enerjiyle yemek pişirme olanaklarının yaygınlaştırılması ve iklim değişikliğinden etkilenen ülkelerin finansman ihtiyaçları değerlendirilecek. Liderler Zirvesi'nin saat 17.00'de tamamlanması planlanırken, konferansın diplomatik ve teknik müzakere süreci devam edecek.
COP31 kapsamında 20 Kasım'a kadar sürecek görüşmelerde ise ülkelerin emisyon azaltım hedefleri, temiz enerji dönüşümü, iklim finansmanı ve iklim değişikliğine uyum politikaları üzerinde uzlaşı aranacak. Türkiye'nin diyalog, uzlaşı ve uygulama yaklaşımıyla yürüttüğü konferansta, daha önce verilen taahhütlerin hayata geçirilmesine yönelik kararlar alınması hedefleniyor.
Antalya'daki aile fotoğrafı, farklı kıtalardan dünya liderlerini aynı karede buluştururken, bazı önemli isimlerin yokluğunu da ortaya koydu. Ancak iklim diplomasisinde asıl belirleyici olan, zirveye kimlerin katıldığından çok ülkelerin ortak hedefler doğrultusunda hangi adımları atacağı olacak.
Antalya'da liderler aynı karede buluştu, iklim değişikliğiyle mücadele için ortak mesajlar verdi. Şimdi gözler 20 Kasım'a çevrildi. Çünkü COP31'in başarısını aile fotoğrafındaki liderlerin sayısı değil, müzakere masasından çıkacak somut kararlar belirleyecek.
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor…